Interpelacja nr 8167

do ministra sprawiedliwości

w sprawie nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z pow. gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji "Wisła", oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego

Zgłaszający: Barbara Bartuś

Data wpływu: 17-02-2025

Na przestrzeni lat 2009-2020 dochodziło do nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa przy udziale ustalonych urzędników państwowych, służb wojewody małopolskiego, na rzecz osób, które po II wojnie światowej wyjechały z powiatu gorlickiego, zostały przesiedlone do ZSRR bądź zostały wysiedlone w ramach Akcji „Wisła”, oraz ich następców prawnych bez uwzględnienia nadanego byłym właścicielom mienia zamiennego.

Po analizie kilku konkretnych postępowań administracyjnych toczących się w ostatnich latach przed wojewodą małopolskim, której dokonywałam w poprzednich latach, wynikających z wniosków następców prawnych osób przesiedlonych o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z lat 50. XX w., można zauważyć, iż w postępowaniach tych organ nie uwzględniał faktu otrzymania mienia zamiennego przez stronę postępowania (lub jej poprzedników prawnych) oraz jego wartości, co rodziło przypuszczenie, iż obecne postępowania nie miały na celu naprawiania doznanych krzywd wysiedlonym Łemkom, ale mogły stanowić próbę wyłudzenia terenów Skarbu Państwa na podstawie niejasnych interpretacji prawnych przepisów prawa obowiązujących w powojennych latach, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa, rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. z 1938 r. Nr 43, poz. 360, ze zm.) oraz braku zebrania i zbadania stosownego materiału dowodowego, do czego organ jest zobowiązany na podstawie obecnie obowiązujących przepisów art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W prowadzonych postępowaniach administracyjnych wojewoda małopolski m.in. permanentnie nie uznawał Nadleśnictwa Gorlice za stronę postępowania, mimo że w księgach wieczystych w dziale II to właśnie nadleśnictwo było wpisane, co naruszyło przepis art. 28 K.p.a., a także było sprzeczne z ugruntowaną w tej kwestii linią orzeczniczą MRiRW oraz sądów administracyjnych.

Po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji o przejęciu opuszczonych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przez wojewodę małopolskiego sądy powszechne w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej - zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - ujawniały prawo własności dawnych właścicieli, gdyż dotychczasowa podstawa nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa zostawała uchylona. Postępowanie to nie było w żadnym momencie nazywane reprywatyzacją czy zwrotem nieruchomości, tylko „przywróceniem stanu zgodnego z prawem”. W ocenie sądu zwrot nieruchomości nie następuje, gdyż nieruchomość (wobec uchylenia orzeczenia PPRN w Gorlicach o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa) nigdy nie była przejęta przez Skarb Państwa. Fakt nadania mienia zamiennego na Ziemiach Zachodnich lub po powrocie do powiatu gorlickiego nie był brany pod uwagę, gdyż w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej sąd bada jedynie istnienie bądź nieistnienie prawa będącego podstawą wpisu w danej księdze wieczystej.

W poprzedniej kadencji Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składałam interpelacje dotyczące m.in. działań podejmowanych przez prokuraturę w sprawie tych nieuzasadnionych zwrotów mienia Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych. Z otrzymanych odpowiedzi wynikało, że:

- Prokuratura Okręgowa w Sosnowcu prowadziła śledztwo dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w latach 2009-2020 w Krakowie, Nowym Sączu i Gorlicach (art. 231 § 2 K.k.), a postępowanie było na zaawansowanym etapie gromadzenia materiału dowodowego;

- w Prokuraturze Krajowej powołano zespół prokuratorów do koordynowania działań związanych z prawem administracyjnym i cywilnym w sprawach dotyczących zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa;

- w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu utworzono zespół zajmujący się działaniami pozakarnymi, w ramach którego zarejestrowano 585 spraw z zakresu prawa administracyjnego i 303 sprawy cywilne, a w 58 sprawach wniesiono sprzeciwy wobec decyzji wojewody małopolskiego i samorządowego kolegium odwoławczego.

Jak można było też przeczytać na portalu Wp.pl w grudniu 2023 roku https://wiadomosci.wp.pl/piaty-rozbior-polski-6967954321848832a: „Lasy Państwowe od początku kwietnia do końca maja 2020 r. w samych tylko Gorlicach zostały wezwane do wydania ponad 3100 hektarów o szacunkowej wartości 190 mln zł. Składały się na to 254 sprawy, w tym 121 od obywateli ukraińskich".

W listopadzie 2019 r. na antenie łemkowskiego radia Lem.fm radca prawny Paweł Sokół wskazywał, że w ciągu ostatnich dwóch lat można zaobserwować duży wzrost zainteresowania ludności z Ukrainy, teraz już narodowości ukraińskiej, która podjęła działania, aby doprowadzić do zwrotu mienia bądź uzyskania jakiegoś odszkodowania. W tej chwili to już jest pewnie około kilkuset klientów, rodzin z Ukrainy, które ten trud podjęły – wskazał mec. Sokół. Dalej zaś wyliczał, że jego kancelaria ma już około 1000 spraw, z czego nawet 200 zakończyło się już pozytywnie. W efekcie ludzie odzyskali 500-600 hektarów nieruchomości leśnych.

Z wyliczeń Lasów Państwowych wynika, że "wartość gruntów z powiatu gorlickiego, których dotyczy ryzyko zwrotów, przekracza 500 mln zł”.

Ze względu na powagę sprawy i jej znaczenie dla interesu publicznego zwracam się do Pana Ministra o szczegółową odpowiedź na poniższe pytania:

1. Na jakim etapie znajduje się obecnie postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w sprawach zwrotu nieruchomości? Czy w toku tego postępowania przedstawiono komuś zarzuty? Czy doszło do sformułowania aktu oskarżenia?
2. Jakie działania zostały podjęte przez powołany w Prokuraturze Krajowej zespół koordynujący postępowania administracyjne i cywilne? Ile z prowadzonych postępowań administracyjnych udało się wznowić od 2021 roku? Ile decyzji administracyjnych wydanych w latach 2009-2020 zostało uchylonych jako wydanych z naruszeniem prawa?
3. Ile spraw cywilnych i administracyjnych zakończyło się prawomocnie?
4. Czy w stosunku do zakończonych postępowań cywilnych prokuratura podejmowała nadzwyczajne środki zaskarżenia, takie jak: skargi kasacyjne, skargi nadzwyczajne czy wnioski o wznowienie postępowania? Jeśli tak, to ile takich środków wniesiono i jaka była ich skuteczność?
5. Jaki wpływ na prowadzone postępowania miała nowelizacja z dnia 16 września 2021 r. art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, która ogranicza możliwość podważania decyzji administracyjnych po upływie określonego czasu lub gdy wywołały one nieodwracalne skutki prawne?
6. Jakie działania zostały podjęte przez rząd, Ministerstwo Sprawiedliwości oraz prokuraturę w celu monitorowania i nadzorowania realizacji postanowień wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 roku oraz nowelizacji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mających na celu ochronę mienia Skarbu Państwa?
7. Jakie jest stanowisko Prokuratury Krajowej w sprawie nieuzasadnionego przekazywania mienia Skarbu Państwa w kontekście nowych postępowań administracyjnych dotyczących roszczeń o zwrot gruntów leśnych? Czy w tej sprawie podjęto jakiekolwiek nowe działania w ostatnich miesiącach?
8. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Prokuratura Krajowa kontynuują i podejmują nowe działania w sprawie ochrony własności Skarbu Państwa w kontekście nieuzasadnionych zwrotów mienia osobom wysiedlonym w ramach Akcji „Wisła” oraz ich następcom prawnym?
9. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Prokuratura Krajowa kontynuują i podejmują nowe działania w sprawie ochrony własności Skarbu Państwa w kontekście zwrotów mienia osobom, które po II wojnie światowej wyjechały z powiatu gorlickiego do ZSRR i mieszkają obecnie poza granicami Polski?

Uważam, że mimo dotychczasowych działań ustawodawcy i instytucji państwowych istnieje realne zagrożenie, że w obliczu zmiany władzy i potencjalnych zaniedbań Skarb Państwa może stać się przedmiotem dalszych nieuczciwych roszczeń. W związku z tym zwracam się z prośbą o pilne odpowiedzi na powyższe pytania, które pozwolą ocenić, czy aktualne działania rządu są wystarczające, by zabezpieczyć interesy państwa polskiego i zapobiec dalszym nadużyciom.