Odpowiedź na interpelację nr 8283

w sprawie powołania komisji rządowej ds. nadużywania władzy wobec aktywistów demokratycznych

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański

Warszawa, 16-04-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 8283 pani poseł Anny Gembickiej, pana posła Jarosława Sachajki oraz pana posła Dariusza Mateckiego dotyczącą powołania komisji rządowej ds. nadużywania władzy wobec aktywistów demokratycznych uprzejmie przedstawiam, co następuje.

Prezes Rady Ministrów zarządzeniem^[1] nr 15 z dnia 10 kwietnia 2025 r. powołał Komisję do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 (dalej: Komisja), która ma zbadać, kto i w jaki sposób wykorzystywał instytucje państwowe do działań wymierzonych w organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz osoby fizyczne, które aktywnie działały na rzecz zasad praworządności i praw człowieka.

Wskazane powyżej zarządzenie reguluje cel i zadania Komisji, jej skład, rolę i zadania przewodniczącego oraz sekretarza, metody działania Komisji, sposób przedstawienia ustaleń, a także szereg zagadnień o charakterze technicznym i organizacyjnym związanych z działaniem ww. organu. Obsługę techniczno-organizacyjną działalności Komisji zapewnia urząd obsługujący ministra sprawiedliwości.

Należy podkreślić, że Komisja jest organem pomocniczym prezesa Rady Ministrów i nie posiada uprawnień śledczych. Działania Komisji nie są wymierzone przeciw funkcjonariuszom czy pracownikom administracji. Celem Komisji jest wyjaśnienie mechanizmów represji stosowanych w latach 2015-2023 wobec wskazanych na wstępie organizacji i osób fizycznych, a także wypracowanie rekomendacji, aby zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości.

W skład Komisji wchodzi 11 członków, w tym:

• trzy osoby wyznaczone przez ministra sprawiedliwości;
• trzy osoby wyznaczone przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych;
• jedna osoba wyznaczona przez ministra właściwego do spraw informatyzacji;
• jedna osoba wyznaczona przez ministra koordynatora służb specjalnych;
• jedna osoba wyznaczona przez ministra do spraw społeczeństwa obywatelskiego;
• jedna osoba wyznaczona przez prokuratora krajowego;
• jedna osoba wyznaczona przez komendanta głównego Policji.

Członkiem Komisji może być osoba, która charakteryzuje się znajomością problematyki związanej z przedmiotem prac Komisji, a jej wiedza i doświadczenie dają rękojmię rzetelnego przebiegu prac Komisji.

Prezes Rady Ministrów na przewodniczącą Komisji wskazał panią Sylwię Gregorczyk-Abram. Ponadto w skład komisji wchodzą: pan Paweł Murawski, pani Kinga Dagmara Siadlak, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego dr hab. pan Mikołaj Małecki, pani Klementyna Suchanow, prof. nadzw. Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu dr hab. pan Krzysztof Podemski, pan Andrzej Krajewski, pan Tomasz Grzyb, pani Katarzyna Antoniak, pan Dobrosław Rola i pani Magdalena Dropek. Poza członkami Komisji stały udział w jej pracach biorą: prokurator, wyznaczony przez prokuratora krajowego oraz pełnomocnik komendanta głównego Policji do spraw ochrony praw człowieka.

Zgodnie z § 3 ust. 6 ww. zarządzenia Komisja może współpracować z innymi organami ochrony prawa, w szczególności: rzecznikiem praw obywatelskich, prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych, organami samorządów prawniczych, w tym Naczelną Radą Adwokacką i Krajową Radą Radców Prawnych, a także z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

W czasie prac Komisja przygotuje trzy raporty cząstkowe oraz raport końcowy. Harmonogram przedstawienia prezesowi Rady Ministrów przedmiotowych raportów został określony w § 11 ust. 1 ww. zarządzenia. Raport końcowy z prac Komisji zostanie przygotowany do 31 grudnia 2025 r.

Przedmiotowe raporty będą zawierać w szczególności:

1. informacje o metodach i mechanizmach represji stosowanych w latach 2015-2023 w stosunku do organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych;
2. informacje o postępowaniach administracyjnych, przygotowawczych i sądowych, które toczyły się albo wciąż się toczą wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych;
3. rekomendacje dla organów władzy publicznej dotyczące w szczególności:
1. metod działania Policji w kontekście korzystania z wolności zgromadzeń, ograniczeń tej wolności, stosowania środków przymusu bezpośredniego,
2. działalności prokuratury w kontekście prowadzenia postępowań w stosunku do działaczy społecznych,
3. działalności sądów w kontekście obsady sądów, przewlekłości postępowań, stosowania nadzwyczajnych środków zaskarżenia,
4. działalności służb specjalnych w kontekście metod kontroli operacyjnej, stosowania oprogramowania Pegasus lub podobnego oprogramowania służącego inwigilacji, a także śledzenia obywateli,
5. stosowania mechanizmów dyscyplinarnych oraz karnych w Policji, sądach, prokuraturze, w stosunku do osób podejrzewanych o nadużycia,
6. metod działania mediów publicznych w kontekście ujawniania różnych informacji na temat organizacji społecznych i aktywistów, stosowania pozwów SLAPP (strategic lawsuits against public participation), a także prowadzenia kampanii dyfamacyjnych wobec środowisk i organizacji będących krytycznie nastawionych wobec działań władz w zakresie niszczenia zasady praworządności i mechanizmów ochrony praw obywatelskich,
7. mechanizmów kompensacyjnych w stosunku do ofiar represji.

Z poważaniem

z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów nr 15 z dnia 10 kwietnia 2025 r. w sprawie powołania Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 (M.P. poz. 306).