w sprawie zapowiedzi wiceministra Tomasza Szymańskiego z 14 listopada 2024 roku dotyczącej przygotowania nowej wizji podziału administracyjnego Polski (w tym konsolidację gmin i powiatów) w obecnej kadencji Sejmu
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 13-03-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8300 Pana Posła Michała Wosia, Pana Posła Jana Kanthaka oraz Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie zapowiedzi wiceministra Tomasza Szymańskiego z 14 listopada 2024 r. dotyczącej przygotowania nowej wizji podziału administracyjnego Polski (w tym konsolidację gmin i powiatów) w obecnej kadencji Sejmu, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że debata pt.: Czy Polska potrzebuje zmian liczby gmin i powiatów? została zorganizowana przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego. Do udziału w spotkaniu zaproszono m.in. ekspertów, członków Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz przedstawicieli ogólnopolskich i regionalnych organizacji samorządowych. Debata miała na celu wymianę poglądów oraz przedstawienie naukowych podstaw poszczególnych propozycji.
W swoim wystąpieniu, będącym wprowadzającym do debaty, podkreśliłem przede wszystkim rolę, jaką odgrywa dyskusja w kontekście szukania konsensusu odnośnie do ewentualnych rozwiązań prawnych dotyczących kwestii związanych z samorządem terytorialnym, w tym w zakresie dokonywanych zmian w podziale terytorialnym. Zaznaczyłem jednocześnie, że właściwą przestrzenią do prowadzenia rozmów w powyższym temacie jest Komisja Wspólna Rządu i Samorządu Terytorialnego (Komisja) oraz działający w jej ramach Zespół ds. Ustroju Samorządu, Obszarów Miejskich i Metropolitarnych, jak również debaty proponowane przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego. Na marginesie warto zauważyć, że Komisja stanowi forum służące wypracowywaniu wspólnego stanowiska rządu i samorządu terytorialnego. Do zadań Komisji należy rozpatrywanie m.in. spraw związanych z funkcjonowaniem samorządu terytorialnego oraz z polityką państwa wobec samorządu. W Komisji uczestniczą reprezentanci organizacji zrzeszających jednostki samorządu terytorialnego m.in. Związek Gmin Wiejskich czy Związek Miast Polskich. Natomiast w zakresie działania ww. Zespołu pozostają kwestie objęte działem administracji rządowej – administracja publiczna, dotyczące: kształtu podziału administracyjnego państwa, reform, ustroju i organizacji samorządu terytorialnego, organizacji urzędów administracji samorządowej, a także współpracy jednostek samorządu terytorialnego w obszarach funkcjonalnych, w tym metropolitalnych.
W kontekście powyższego podkreślenia wymaga fakt, że podczas wspomnianej debaty zostały przedstawione, głównie przez przedstawicieli świata nauki, różne wizje dotyczące podziału terytorialnego państwa (można się z nimi zapoznać na stronach internetowych Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego). Jednakże na niniejszym spotkaniu nie zapadły żadne decyzje odnośnie do kierunku czy zakresu przeprowadzenia ewentualnych zmian w przedmiotowym zakresie.
Informuję również, że w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA) nie są prowadzone prace, polegające na reorganizacji podziału terytorialnego państwa/nowej reformy, w szczególności w aspekcie wskazanej w wystąpieniu Panów Posłów, konsolidacji lub likwidacji jednostek samorządu terytorialnego.
Jednocześnie należy zauważyć, że zmiany w podziale terytorialnym są dokonywane corocznie, przede wszystkim na podstawie wniosków zainteresowanych organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego. Analizą wniosków oraz przygotowaniem stosownych rekomendacji Radzie Ministrów zajmuje się Ministerstwo SWiA. Najwięcej kontrowersji wywołują propozycje zmian granic gmin polegające na włączeniu do obszaru danego miasta terenów sąsiedniej gminy/gmin. Przeciwstawne interesy jednostek prowadzą do braku obopólnej zgody na dokonanie zmiany. Jednocześnie, przy tego rodzaju zmianach pojawia się problematyka braku szczegółowych regulacji prawnych związanych m.in. z: rozliczeniami finansowymi pomiędzy gminami objętymi danym wnioskiem, rekompensatami, przekazaniem mienia komunalnego czy też częstotliwością występowania/ponawiania wniosków.
Należy zauważyć, że strona samorządowa Komisji przedstawiła Ministerstwu SWiA pakiet propozycji zmian legislacyjnych dotyczących przywrócenia autonomii samorządom, prowadzących do poprawy usług publicznych oraz realizacji konstytucyjnej zasady pomocniczości w kontekście utraconych na przestrzeni ostatnich lat zadań i kompetencji. Na posiedzeniu plenarnym Komisji 26 lutego 2025 r. strona rządowa zaproponowała włączenie do przedmiotowego pakietu również nowelizację przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[1] w zakresie zmian granic gmin, z zastrzeżeniem osiągnięcia porozumienia odnośnie do zakresu przedmiotowej nowelizacji przez korporacje samorządowe zrzeszone w Komisji. Warto podkreślić, że głównym postulującym w sprawie nowelizacji przepisów prawa dotyczących zmian granic gmin, od wielu lat, jest Związek Gmin Wiejskich.
Mając powyższe na uwadze pragnę wyjaśnić, że obecnie nie jest możliwe przesądzenie o ostatecznym kształcie przedmiotowej nowelizacji.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.