w sprawie środków finansowych przekazanych do pow. żywieckiego w pierwszym roku działalności obecnego rządu
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 21-03-2025
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na interpelację z 4 marca br. w sprawie środków finansowych przekazanych do jednostek samorządu terytorialnego z powiatu żywieckiego w pierwszym roku działalności obecnego rządu, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień w zakresie działalności Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Ad 3. i 5.
Środki finansowe na cele oświatowe przekazane do jednostek samorządu terytorialnego na terenie powiatu żywieckiego można ująć w kilku kategoriach. Samorządy otrzymały nie tylko środki z subwencji oświatowej ale także z Funduszu Pomocy oraz z rezerw celowych budżetu państwa.
Subwencja oświatowa, dotacja przedszkolna w roku 2024 oraz kwota potrzeb oświatowych w roku 2025
Sposób naliczenia kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2024 r. regulowany był rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024[1].
W ramach subwencji oświatowej oraz dotacji przedszkolnej w roku 2024 jednostkom samorządu terytorialnego z powiatu żywieckiego przekazano środki w wysokości ok. 440,9 mln zł (na ww. kwotę składa się 424,2 mln zł przekazane w ramach subwencji oświatowej oraz 16,7 mln zł w ramach dotacji przedszkolnej), w tym 1,6 mln zł ze środków rezerwy tej części subwencji.
Natomiast od 2025 r. zmianie uległ system finansowania jednostek samorządu terytorialnego. Z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W związku z wejściem w życie nowej ustawy Minister Edukacji wydał rozporządzenie w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025[2]. Należy zauważyć, że finansowanie określone w rozporządzeniu w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych określa pewien sposób naliczenia środków, który determinuje wysokość kwot potrzeb oświatowych dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Natomiast same kwoty potrzeb oświatowych są elementem kalkulacyjnym, branym pod uwagę w kształtowaniu poziomu dochodów JST w danym roku budżetowym oraz, w odróżnieniu od subwencji oświatowej, nie są częścią budżetu państwa.
Kwota potrzeb oświatowych naliczonych dla jednostek samorządu terytorialnego z powiatu żywieckiego na rok 2025 wynosi łącznie ok. 500,4 mln zł, w tym 4,8 mln zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.
Wsparcie finansowe w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy - Fundusz Pomocy
Począwszy od kwietnia 2022 r., jednostkom samorządu terytorialnego udzielane jest wsparcie finansowe w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy. Środki finansowe na realizację tego zadania pochodzą z Funduszu Pomocy.
Transfery na to zadanie ze środków finansowych Funduszu Pomocy, za okres od 24 lutego 2022 r. do końca lutego 2025 r. – w miesięcznych ratach – zostały już przekazane do samorządów. Kolejne – będą dokonywane analogicznie, tj. również w miesięcznych ratach.
Łączna wysokość środków finansowych naliczonych na podstawie danych za okres od 24 lutego 2022 r. do 28 lutego 2025 r., z przeznaczeniem na realizację zadań oświatowych realizowanych przez JST wynosi ok. 7,6 mld zł.
W tym okresie jednostki samorządu terytorialnego z terenu powiatu żywieckiego w ramach środków z Funduszu Pomocy otrzymały łącznie 46,6 mln zł, w tym w 2024 r. 16,9 mln zł oraz 4,2 mln zł w 2025 r. (stan na dzień 17.03.2025 r.).
Pomoc materialna o charakterze socjalnym dla uczniów
Uczniowie z rodzin będących w trudnej sytuacji materialnej otrzymują stypendium szkolne[3]. Jest to świadczenie w wysokości do 248 zł miesięcznie na ucznia. Uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego przysługuje również zasiłek szkolny. Kwota zasiłku szkolnego na ucznia wynosi jednorazowo nie więcej niż 620 zł. Środki na realizację pomocy materialnej gminy otrzymywały w ramach rezerwy celowej budżetu państwa poz. 26.
W 2024 r. wszystkie gminy powiatu żywieckiego wydatkowały łącznie 189,2 tys. zł na realizację pomocy materialnej dla uczniów, w tym ok. 188 tys. zł na stypendia szkolne i ok. 1,4 tys. zł na zasiłki losowe.
W drugim półroczu roku szkolnego 2023/2024 pomoc w formie stypendium szkolnego otrzymało 219 uczniów z powiatu żywieckiego, a w pierwszym półroczu roku szkolnego 2024/2025 – 166 uczniów. Dla 7 uczniów z powiatu żywieckiego zapewniono wsparcie w formie zasiłku szkolnego.
Realizacja w 2024 r. „Rządowego programu pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych na lata 2023-2025”.
„Rządowy program pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2023-2025” w roku szkolnym 2024/2025 skierowany był do uczniów słabowidzących, niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością ruchową (w tym afazją), z autyzmem (w tym z zespołem Aspergera), z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi, posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Środki na realizację programu wydatkowano w ramach rezerwy celowej budżetu państwa.
W 2024 r. z programu skorzystało 197 uczniów uczęszczających do szkół znajdujących się na terenie powiatu żywieckiego. Jednostki samorządu terytorialnego otrzymały na ten cel 61,9 tys. zł.
Utworzenie Branżowych Centrów Umiejętności (BCU)
W ramach konkursu pn. „Utworzenie i wsparcie funkcjonowania 120 Branżowych Centrów Umiejętności (BCU), realizujących koncepcję Centrów Doskonałości Zawodowej (CoVEs)”, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, powiat żywiecki otrzymał dofinansowanie w zakresie utworzenia dwóch Branżowych Centrów Umiejętności:
Działania podjęte w celu poprawy warunków nauczania w małych szkołach na terenach wiejskich
W rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 przewidziano dodatkową wagę dla małych szkół (P4 = 0,20 standardu finansowego A, który w roku 2025 wynosi ok. 9,5 tys. zł). Została ona wprowadzona, aby wesprzeć finansowo samorządy prowadzące małe szkoły. Dodatkowe środki dla samorządów prowadzących lub dotujących takie szkoły na terenach wiejskich to ok. 2 tys. zł na każdego ucznia w takiej szkole.
W 2025 roku kontynuowane jest rozwiązanie przyjęte w 2019 r. w algorytmie podziału subwencji oświatowej, tj. połączenie wskaźnika „zamożności” ustalanego na podstawie dochodów podatkowych na mieszkańca i wskaźnika określającego wielkość szkoły – waga P3. Waga dotyczy publicznych szkół: podstawowych, branżowych szkół I stopnia, liceów ogólnokształcących, techników, ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia (limit 18 uczniów średnio na poziom nauczania). Wartość omawianej wagi w roku 2024 r. została zwiększona z poziomu 0,33 do poziomu 0,4 i została utrzymana na rok 2025.
Ponadto w związku z dodatkiem do wynagrodzenia przysługującym nauczycielom zatrudnionym w szkołach i placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 tys. mieszkańców we wzorze na wskaźnik korygujący Di uwzględniana jest dodatkowa waga R, więc jednostki samorządu terytorialnego prowadzące szkoły na terenach wiejskich mają ten składnik wynagrodzenia uwzględniony w podziale łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego.
Celem wspierania funkcjonowania szkół na terenach wiejskich w ramach subwencji oświatowej jednostki samorządu terytorialnego z powiatu żywieckiego w roku 2024 otrzymały środki w wysokości ponad 53,2 mln zł, natomiast w roku 2025 r. naliczono kwotę potrzeb oświatowych w wysokości 58,4 mln zł.
Należy zaznaczyć, że wszystkie jednostki samorządu terytorialnego są traktowane jednakowo, według wcześniej ustalonych zasad i kryteriów przyznawania środków.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 2755 z późn. zm.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1930
[3] Art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. – o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750 z późn. zm.)