Interpelacja nr 8352

do ministra kultury i dziedzictwa narodowego

w sprawie rozstrzygnięcia konkursu dotyczącego stypendiów twórczych oraz stypendiów w zakresie upowszechniania kultury na 2025 r. w kontekście decyzji ministra kultury i dziedzictwa narodowego o przyznaniu stypendium ministerialnego Jasiowi Kapeli

Zgłaszający: Michał Moskal, Andrzej Śliwka, Dariusz Matecki, Dariusz Stefaniuk

Data wpływu: 25-02-2025

Szanowna Pani Minister,

20 grudnia 2024 r. decyzją Pani Minister rozstrzygnięty został Konkurs o stypendia twórcze oraz stypendia z zakresu upowszechniania kultury na 2025 r., ogłoszony 12 sierpnia 2024 r. na podstawie rozporządzenia Ministra KiDN z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania stypendiów osobom zajmującym się twórczością artystyczną, upowszechnianiem kultury i opieką nad zabytkami oraz wysokości tych stypendiów (Dz. U. z 2012 r. poz. 612).

Jak Państwo sami informujecie na swojej stronie internetowej: w naborze na 2025 r. zostało złożonych aż 3286 wniosków, wśród których 3191 było poprawnych pod względem formalnym.

W wyniku rozstrzygnięcia konkursu przyznaliście Państwo 292 stypendia na łączną kwotę 16 mln zł, wśród nich największą grupę stanowią stypendia dla przedstawicieli sztuk wizualnych (79). Liczną grupą, która otrzymała wsparcie, są również twórcy i twórczynie z takich dziedziny jak muzyka (46), literatura (42) oraz animacja i edukacja kulturalna (38).[1]

Jednym z beneficjentów i stypendystów ministra kultury w roku 2025 został Jaś Kapela (numer wniosku: 246086/24), co wzbudziło szerokie publiczne kontrowersje i krytykę ze względu na osobę beneficjenta oraz brak pełnej przejrzystości procesu oceny, w wyniku którego jego wniosek otrzymał 90 na 100 punktów. Krytyczni wobec działań Pani Minister byli także minister edukacji narodowej Barbara Nowacka[2] czy wiceminister cyfryzacji Michał Gramatyka.[3]

Jaś Kapela to postać publiczna, znana nie tylko z działalności literackiej, ale także z udziału w patologicznych konferencjach i walkach freak fightów, publicznych wyznań o uzależnieniu od narkotyków (np. w książce „Warszawa wciąga. Tu byłem, tu ćpałem, tu piłem”) oraz kontrowersyjnych działań, takich jak przeróbka hymnu Polski w 2018 roku, za co został ukarany grzywną. Przyznanie mu 12-miesięcznego stypendium z publicznych środków budzi wątpliwości co do obiektywizmu i zasadności procedury oceny wniosków.

W odpowiedzi na krytykę Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślało, że decyzję podjęto na podstawie merytorycznej oceny dokonanej przez niezależną komisję ekspertów, niezależnie od personaliów wnioskodawcy. Jednakże brak szczegółowych informacji o kryteriach, które zadecydowały o tak wysokiej punktacji, w zestawieniu z profilem beneficjenta rodzi pytania o transparentność i adekwatność procesu.

W związku z tym kieruję do Pani Minister następujące pytania:

  1. Ile z wniosków złożonych w wyżej wspomnianym konkursie (łącznie 3191) dotyczyło dziedziny literatury?
  2. Ile będzie wynosiła kwota stypendium ministra kultury dla Jasia Kapeli w 2025 roku? Proszę o podanie kwoty miesięcznej i w całościowym ujęciu.
  3. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w jakikolwiek sposób kontroluje wydatkowanie stypendium przez beneficjenta, np. poprzez obowiązek jego rozliczenia i przedstawienia rachunków wydatków?
  4. Jakie dokładnie elementy wniosku Jasia Kapeli – takie jak oryginalność projektu, jego znaczenie kulturowe, wykonalność czy inne kryteria określone w regulaminie programu stypendialnego na 2025 rok – otrzymały najwyższe oceny, skutkując wynikiem 90 na 100 punktów? Proszę o wskazanie punktacji przyznanej za każdy z tych elementów. Proszę również o dołączenie karty oceny wniosku w odpowiedzi na interpelację.
  5. Czy w ocenie wniosku uwzględniono dotychczasowy dorobek literacki Jasia Kapeli, w szczególności publikacje takie jak „Warszawa wciąga” napisane pod wpływem substancji psychoaktywnych, a jeśli tak, to w jaki sposób wpłynęły one na ocenę jego kompetencji jako twórcy?
  6. Czy regulamin programu stypendialnego ministra kultury na 2025 rok dopuszcza ocenę moralnego lub społecznego wymiaru działalności wnioskodawcy, np. udziału w patologicznych galach freak fight czy publicznych wypowiedzi obrażających uczucia religijne, a jeśli nie, to dlaczego takie kwestie są pomijane przy rozdzielaniu środków publicznych?
  7. Ilu ekspertów wchodziło w skład komisji oceniającej wniosek Jasia Kapeli, jakie były ich kwalifikacje (np. literaturoznawcy, teatrolodzy) i czy którykolwiek z nich zgłosił zastrzeżenia co do projektu lub osoby wnioskodawcy?
  8. Jakie konkretne fragmenty wniosku Jasia Kapeli – np. opis projektu, uzasadnienie artystyczne czy plan realizacji – zostały uznane przez komisję za szczególnie wartościowe, aby uzasadnić przyznanie mu stypendium ministra kultury na rok 2025?
  9. Proszę o podanie nazwy projektu literackiego, który w ramach stypendium ministra kultury będzie realizować Jaś Kapela w 2025 roku.
  10. Dlaczego szczegółowe uzasadnienie punktacji wniosku Jasia Kapeli nie zostało opublikowane wraz z listą stypendystów i czy ministerstwo planuje wprowadzić obowiązek publikacji takich dokumentów w kolejnych edycjach programu, aby zwiększyć transparentność?

Decyzja o przyznaniu stypendium Jasiowi Kapeli uwypukla potrzebę bardziej rygorystycznego i przejrzystego podejścia do rozdysponowania środków publicznych na cele kulturalne. W sytuacji gdy podatnicy oczekują odpowiedzialnego gospodarowania ich wkładem, brak jasnych odpowiedzi na powyższe kwestie może podważyć zaufanie do programu stypendialnego i samego ministerstwa. Oczekuję szczegółowych wyjaśnień dotyczących każdego z wymienionych punktów oraz informacji o działaniach, które zapobiegną podobnym kontrowersjom w przyszłości.

Z wyrazami szacunku

[1] https://www.gov.pl/web/kultura/przyznalismy-stypendia-tworcze-oraz-stypendia-z-zakresu-upowszechniania-kultury-2025 [stan na dzień: 23.02.2025]

[2] https://wiadomosci.onet.pl/kraj/barbara-nowacka-o-stypendium-dla-jasia-kapeli-wskazala-wielki-problem/eq9ekef [stan na dzień: 23.02.2025 r.]

[3] https://polityka.se.pl/wiadomosci/wiceminister-gramatyka-o-pieniadzach-dla-jasia-kapeli-masakra-jestem-ta-decyzja-zbulwersowany-aa-aiGV-KSnr-M9Xi.html [stan na dzień: 23.02.2025 r.]