Odpowiedź na interpelację nr 8379

w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 26-03-2025

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłów na Sejm RP – Pana Jarosława Sachajko oraz Pani Anny Gembickiej w sprawie nadużywania leków psychotropowych oraz ich negatywnych skutków zdrowotnych, w zakresie właściwości Ministra Edukacji.

Szanowni Państwo Posłowie,

zgodnie z aktualnym podejściem psychologów, terapeutów oraz instytucji zajmujących się problemami młodzieży, profilaktyka uzależnień powinna być prowadzona odpowiednio do stopnia zagrożenia, tj. na trzech poziomach: profilaktyki uniwersalnej, selektywnej oraz wskazującej.

Profilaktyka stosowana w oświacie oparta została na działaniach uniwersalnych, pozytywnych i adekwatnych, co wybrzmiewa w art. 26 ustawy – Prawo oświatowe^[1]. Przepisy zobowiązują szkoły do przygotowania programu wychowawczo-profilaktycznego na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych.

Istotną rolę w przeciwdziałaniu zachowaniom ryzykownym i formowaniu młodego człowieka odgrywają rodzice, których obowiązkiem jest wzmacnianie czynników chroniących w procesie wychowania i w profilaktyce domowej. Tylko przy dobrej współpracy pomiędzy szkołą a rodziną mogą być skutecznie realizowane cele prewencyjne i efektywne wspieranie ucznia w sytuacji problemowej.

Ponadto, w ww. ustawie określono definicję wychowania, które ma wpływ na kształtowanie postaw prozdrowotnych uczniów i hierarchię konstruktywnego systemu wartości, w tym dbałości o zdrowie. W procesie wychowawczym istotnego znaczenia nabiera ukierunkowanie ucznia na różne aspekty swojego życia, refleksji nad własnymi zachowaniami, postawami, celami, aspiracjami oraz nieuleganie presji ze strony rówieśników.

Trzeba zaznaczyć, że podstawowym i naturalnym środowiskiem wychowawczym dla dziecka jest dom. Szkoła powinna wspierać rodzinę w wychowaniu dziecka.

Minister Edukacji podpisała 6 marca 2025 r. projekty rozporządzeń w sprawie podstawy programowej przedmiotów: edukacja obywatelska i edukacja zdrowotna. Stąd, od 1 września 2025 r. w szkołach podstawowych oraz ponadpodstawowych będzie realizowany m.in. nieobowiązkowy przedmiot edukacja zdrowotna.

Podstawa programowa edukacji zdrowotnej obejmuje 10 działów, które odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka, w tym również działy: Zdrowie psychiczne, Zdrowie środowiskowe, Internet i profilaktyka uzależnień oraz System ochrony zdrowia.

Przedmiot zakłada wdrażanie uczniów do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych.

Nowy przedmiot edukacja zdrowotna, oprócz dotychczasowych treści z zakresu nieobowiązkowego przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie skupiających się na treściach związanych z funkcjami rodziny, miłością, przyjaźnią, pełnieniem ról małżeńskich i rodzicielskich, seksualnością człowieka, prokreacją oraz problemami związanymi z okresem dojrzewania, rozbudowano właśnie o treści związane ze zdrowiem i aktywnością fizyczną, odżywianiem, zdrowiem psychicznym, społecznym i środowiskowym, Internetem i profilaktyką uzależnień. Treści te mają także pełnić rolę prewencyjną, szczególnie w przypadku przewidywanego możliwego pojawienia się u dzieci i młodzieży zachowań ryzykownych, np. w dziale X. System ochrony zdrowia – pytanie wiodące: Jak świadomie korzystać z systemu ochrony zdrowia w Polsce? Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń:

• wyjaśnia różnice między lekiem a suplementem diety; czyta ze zrozumieniem ulotki leków; omawia zasady dostępu do leków na receptę i bez recepty; omawia podstawowe zasady refundacji leków w Polsce;
• omawia działania niepożądane najczęściej stosowanych leków dostępnych bez recepty.

Przedmiot edukacja zdrowotna pozwoli uczniom na zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu i które wpływają na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel w tym procesie odgrywa rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie.

Zadaniem nauczyciela jest również inspirowanie uczniów do podejmowania świadomych i odpowiedzialnych decyzji dotyczących zdrowia – zarówno własnego, jak i otoczenia.

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, w szczególności rozwijanie kompetencji związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, rekomendowaną jest metoda projektu, która wzmocni samodzielność i odpowiedzialność uczniów za wdrażanie zachowań prozdrowotnych i unikanie zachowań ryzykownych.

Warto podkreślić, że zagadnienia takie jak nadużywanie leków i ich negatywne skutki obecnie mogą też być podejmowane w ramach realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami w szkole. Sprawująca te opiekę pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna nie tylko współpracuje z rodzicami albo pełnoletnimi uczniami w zakresie przekazywania informacji o stanie zdrowia i rozwoju psychofizycznym ucznia. Ma ona także możliwość uczestniczyć w zebraniach z rodzicami albo zebraniach rady rodziców, w celu omówienia zagadnień z zakresu edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia uczniów. Zgodnie z ustawą z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami^[2] współpracuje także z dyrektorem szkoły, nauczycielami i pedagogiem szkolnym i wspólnie z nimi podejmuje działania w zakresie edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia, z uwzględnieniem potrzeb zdrowotnych oraz rozpoznanych czynników ryzyka dla zdrowia uczniów danej szkoły.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

^[1] Art. 26 ustawy dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz.737 ze zm.);

^[2] Dz. U. z 2019 r. poz. 1078.