w sprawie oszustw "na Orlen" i podejmowanych w tym zakresie działań
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 28-03-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8408 Pani Poseł Joanny Muchy oraz grupy Posłów[1] w sprawie oszustw „na Orlen“ i podejmowanych w tym zakresie działań, w oparciu m.in. o stanowisko Komendy Głównej Policji (KGP), uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Jednostką organizacyjną Policji, do zadań której należy m.in. rozpoznawanie i zwalczanie przestępstw popełnionych przy użyciu systemów informatycznych oraz wspieranie jednostek Policji w rozpoznawaniu, zapobieganiu i zwalczaniu tych przestępstw, jest Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości.
W obliczu dynamicznego rozwoju technologii i związanych z tym wyzwań w zakresie bezpieczeństwa, a co za tym idzie, potrzebą bezpośredniej i szybkiej wymiany informacji pomiędzy organami ścigania, Policja na bieżąco poszukuje rozwiązań mających na celu podnoszenie efektywności realizowanych przez nią zadań ustawowych w powyższym zakresie. Działania Policji w obszarze przeciwdziałania przestępczości popełnianej przy użyciu sieci internetowej mają charakter wielowymiarowy i są ukierunkowane bezpośrednio na ustalenie i zatrzymanie sprawców w celu ograniczenia ich działalności, jak też na uświadamianie społeczeństwu zagrożeń i metod wykorzystywanych przez przestępców. Działania profilaktyczne w zakresie omawianej tematyki są prowadzone poprzez np. akcje informacyjne oraz edukacyjne, w tym zamieszczane na stronach internetowych Policji ostrzeżenia na temat istniejących zagrożeń oraz sposobu zachowania w przypadku próby popełnienia tego typu oszustw. Ponadto, za pośrednictwem audycji radiowych i programów telewizyjnych, jak również mediów społecznościowych (Facebook, Instagram, X) są przekazywane informacje na temat szeroko pojętego bezpieczeństwa, w tym także zagrożeń w obszarze cyberprzestrzeni.
Policja współpracuje również ze Związkiem Banków Polskich, z którym prowadzi szereg kampanii mających na celu ograniczenie skali różnego rodzaju przestępstw, w tym również zagrożeń związanych z możliwością wykorzystywania tożsamości osób powszechnie znanych i rozpoznawanych (np. polityków, artystów) lub podszywania się pod inne podmioty w celu popełniania oszustw.
Problematyka zapobiegania oszustwom popełnianym metodą m.in. „na ORLEN“, jako jeden z obszarów działania Policji, mieści się w zakresie zadań wykonywanych w ramach działalności prewencyjno-profilaktycznej. W 2024 r. policjanci zrealizowali 583 różnego rodzaju inicjatywy profilaktyczne w obszarze dotyczącym cyberzagrożeń, w tym 26 834 spotkania, w których uczestniczyło 709 897 osób.
Odnosząc się do wniosku Państwa Posłów o przekazanie informacji statystycznych, KGP poinformowała, że zakres i forma gromadzonych przez Policję danych uniemożliwia wygenerowanie szczegółowych informacji w przedmiotowym zakresie.
Pragnę również nadmienić, że stosownie do art. 21a ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[2], ministrowie kierujący działami administracji rządowej, kierownicy urzędów centralnych oraz wojewodowie niezwłocznie informują dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) o zagrożeniu, które może skutkować wystąpieniem na wskazanym obszarze sytuacji kryzysowej, oraz o konieczności powiadomienia ludności o zagrożeniu. Jednocześnie art. 3 pkt 1 ustawy o zarządzaniu kryzysowym definiuje sytuację kryzysową jako sytuację wpływającą negatywnie na poziom bezpieczeństwa ludzi, mienia w znacznych rozmiarach lub środowiska, wywołującą znaczne ograniczenia w działaniu właściwych organów administracji publicznej ze względu na nieadekwatność posiadanych sił i środków.
Ponadto, ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[3] w art. 71 ust. 2 stanowi, że w skład systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach wchodzi w szczególności m.in. ALERT RCB (pkt 5). Jednocześnie w myśl art. 3 pkt 7 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej jako zagrożenie należy rozumieć sytuację wpływającą negatywnie na poziom bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia, dóbr kultury lub środowiska lub wywołującą ograniczenia w działaniu organów administracji publicznej lub infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej. Zatem w swojej istocie powyższa definicja pozostaje w zgodzie z definicją zagrożenia z ustawy o zarządzaniu kryzysowym.
Zatem, w ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji można przyjąć, że istnieje możliwość rozesłania przez RCB alertu – również w przypadku oszustw – jeśli przedmiotowe zdarzenie stanowi zagrożenie mogące skutkować sytuacją kryzysową. W sprawie będącej przedmiotem interpelacji istotne znaczenie przy ewentualnym podjęciu działań inicjujących rozesłanie alertu RCB jest skala oszustw. Jednocześnie trzeba wyraźnie podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter narzędzia, jakim jest rozsyłanie alertów RCB (w tym szeroki krąg bezpośrednich odbiorców), korzystanie z niego powinno następować w bardzo odpowiedzialny sposób. Istnieje bowiem ryzyko, że zbyt częste używanie wspomnianego narzędzia może skutkować mniejszym wyczuleniem odbiorców na treści przekazywane w alertach RCB.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pani Poseł Barbary Okuły, Pani Poseł Ewy Schädler, Pana Posła Mirosława Suchonia, Pani Poseł Ewy Szymanowskiej, Pani Poseł Wiolety Tomczak, Pana Posła Kamila Wnuka, Pani Poseł Izabeli Bodnar oraz Pani Poseł Bożenny Hołowni.
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 122, z późn. zm.
[3] Dz. U. poz. 1907.