w sprawie braku reformy programowej i poprawy wynagrodzeń nauczycieli, mimo wcześniejszych zapowiedzi
Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka
Warszawa, 25-03-2025
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pani Olgi Ewy Semeniuk-Patkowskiej, Poseł na Sejm RP w sprawie braku reformy programowej i poprawy wynagrodzeń nauczycieli, mimo wcześniejszych zapowiedzi.
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, że zaplanowana przez resort edukacji w kolejnych latach całościowa zmiana podstawy programowej kształcenia ogólnego i ramowych planów nauczania, jest poprzedzona dogłębną analizą systemu edukacji. Prace w tym zakresie prowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB), któremu resort edukacji przywrócił rangę jako istotnemu podmiotowi badawczemu, prowadzącemu interdyscyplinarne badania naukowe nad funkcjonowaniem i efektywnością systemu edukacji w Polsce, przygotowującemu raporty i sporządzającemu ekspertyzy. Instytut Badań Edukacyjnych angażuje się w różnorodne działania edukacyjne zakrojone na szeroką skalę, a także spełnia istotną funkcję doradczą i wspiera Ministerstwo Edukacji Narodowej w realizacji działań w zakresie poprawy efektywności polskiej edukacji.
W wyniku podjętych prac zostaną opracowane profile kompetencyjne absolwentów poszczególnych typów szkół, uwzględniające nie tylko niezbędne kompetencje absolwenta i absolwentki w zakresie wiedzy, ale przede wszystkim umiejętności. W grudniu 2024 roku został przygotowany „Profil absolwenta i absolwentki przedszkola i szkoły podstawowej”. Obecnie prowadzone są przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy prace w zakresie opracowania „Profilu absolwenta i absolwentki szkół ponadpodstawowych”. Profil absolwenta jest podstawą, wokół której zostanie przygotowana reforma edukacji. Określając kluczowe kompetencje, wartości i obszary kształcenia, pomaga on młodym ludziom lepiej przygotować się do życia społecznego i zawodowego. Wskazuje tym samym cel kształcenia.
Prowadzone prace eksperckie uwzględniają fakt, że świat dynamicznie się zmienia, a wraz z nim musi zmieniać się edukacja i polskie szkoły. Stąd badacze z IBE-PIB pracują nad przygotowaniem eksperckich rozwiązań, w oparciu o wyniki badań, doświadczenia praktyków czy też sprawdzone pomysły wdrożone w innych krajach. Celem prowadzonych obecnie przez resort edukacji i IBE-PIB działań jest edukacja, która wyznacza nowe standardy nauczania, uwzględnia zmieniające się uwarunkowania rynku pracy, a jednocześnie jest zaprojektowana z troską o uczniów i nauczycieli.
W styczniu 2025 r. została powołana przez dyrektora Instytutu Badań Edukacyjnych-Państwowego Instytutu Badawczego - Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej, w skład której wchodzą kluczowi przedstawiciele środowisk nauczycieli, pracowników naukowych, organizacji pozarządowych związanych z edukacją, organizacji zrzeszających przedsiębiorców i pracodawców, jednostek samorządu terytorialnego, resortów oraz IBE-PIB. Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej jest organem opiniodawczo-doradczym Dyrektora Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego. Do głównych zadań Rady należy m.in. bieżąca konsultacja założeń i kluczowych elementów profilu absolwenta/absolwentki, tj. opisu kompetencji, wiedzy i umiejętności osoby kończącej dany etap edukacji. Rada będzie także analizować kluczowe regulacje systemu oświaty, w tym m.in. podstawy programowe. Inne zadania to: wytyczanie kierunków zmian i formułowanie rekomendacji dotyczących oczekiwanych rezultatów reformy, konsultacje planu i harmonogramu jej wdrażania oraz doradztwo w zakresie doboru narzędzi i sposobów efektywnego wsparcia nauczycieli w tym procesie.
Równolegle do prac prowadzonych w zakresie całościowej reformy programowej, resort edukacji wprowadza zmiany, które już obecnie wpływają na poprawę sytuacji uczniów i uczennic.
Od 1 września 2024 r. nauczyciele i uczniowie klas IV-VIII szkół podstawowych oraz wszystkich klas szkół ponadpodstawowych pracują z ograniczonym około 20% zakresem treści nauczania podstawy programowej. Dzięki temu mają więcej czasu na spokojniejszą i bardziej dogłębną realizację programów nauczania. Zrezygnowano głównie z tych treści, które są nadmiarowe na danym etapie edukacyjnym, niemożliwe lub bardzo trudne do zrealizowania w praktyce szkolnej. Zwrócono większą uwagę na rozwijanie umiejętności praktycznych zamiast wiedzy teoretycznej lub encyklopedycznej oraz na korzystanie w procesie nauczania – uczenia się z cyfrowych narzędzi oraz zasobów edukacyjnych dostępnych w Internecie.
Od kwietnia 2024 r. w szkołach podstawowych prace domowe nie są obowiązkowe w klasach I-III - z wyjątkiem ćwiczeń usprawniających motorykę małą - a w klasach IV-VIII zadania domowe są nieobowiązkowe i nieoceniane. Zamiast oceny, uczeń uzyskuje od nauczyciela informację zwrotną na temat poprawności i jakości wykonanej pracy. Dzięki wprowadzonym zmianom uczniowie mają więcej czasu na m.in. na rozwój zainteresowań.
Zgodnie z zapowiedziami Kierownictwa resortu edukacji, od roku szkolnego 2024/2025 zlikwidowano przedmiot historia i teraźniejszość. Uczniowie, którzy we wrześniu 2024 r. rozpoczęli naukę w klasie I szkoły ponadpodstawowej - liceum ogólnokształcącym, technikum, branżowej szkole I stopnia, nie realizują już przedmiotu historia i teraźniejszość[1].
Natomiast od 1 września 2025 r. w szkołach ponadpodstawowych będzie realizowany nowy obowiązkowy przedmiot - edukacja obywatelska. Głównym celem przedmiotu edukacja obywatelska jest przygotowanie uczniów do świadomego i odpowiedzialnego zaangażowania obywatelskiego w społeczeństwie demokratycznym. Przedmiot będzie budował i wzmacniał postawy patriotyczne młodych ludzi oparte na poczuciu tożsamości i dumie z przynależności do wspólnoty, troski o małą i dużą Ojczyznę, poczuciu odpowiedzialności za jej kształt. Równolegle przedmiot ma kształtować otwartość i szacunek względem innych, empatię i solidarność z innymi oraz zaangażowanie na rzecz dobra wspólnego.
Równocześnie, od września 2025 r. w szkołach podstawowych (od kl. IV) i ponadpodstawowych będzie realizowany nowy nieobowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, który zastąpi przedmiot wychowanie do życia w rodzinie. Głównym celem przedmiotu edukacja zdrowotna jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia. Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności ujęte zostały w 11 działach tematycznych, z uwzględnieniem m.in. zdrowia fizycznego, psychicznego, seksualnego, środowiskowego, a także Internetu i profilaktyki uzależnień.
Odnosząc się do kwestii wynagrodzeń nauczycieli, uprzejmie informuję, że jednym z priorytetów obecnej polityki oświatowej Rządu RP jest odbudowa prestiżu zawodu nauczycielskiego. Rola społeczna, wymagane kwalifikacje, a także wyzwania stawiane przed nauczycielami - muszą być odzwierciedlone w regulacjach systemowych kształtujących warunki pracy w tym zawodzie.
Stąd pierwszym działaniem Rządu RP podjętym niezwłocznie na rzecz nauczycieli było zaplanowanie w ustawie budżetowej na 2024 r. wysokiej podwyżki wynagrodzenia. W tym zakresie Rząd zrealizował jedną z najważniejszych zapowiadanych zmian czyli podniesienie wynagrodzeń nauczycieli o co najmniej 30% i nie mniej niż 1500 zł brutto. Od 1 stycznia 2024 r. średnie wynagrodzenie nauczyciela początkującego wzrosło o 33%, zaś nauczyciela mianowanego i dyplomowanego o 30%. Skala zrealizowanych podwyżek płac nauczycieli była rekordowa i skutkowała również znaczącym zwiększeniem środków przeznaczonych na oświatę. W roku bieżącym (od 1 stycznia br.), wynagrodzenia nauczycieli wzrosną o kolejne 5%.
Porównanie wynagrodzenia nauczycieli rozpoczynających pracę w szkole (z najniższym wynagrodzeniem w związku z najkrótszym stażem oraz wstępnym etapem rozwoju zawodowego) z minimalnym wynagrodzeniem za pracę wskazuje w latach 2016-2023 na systematyczny spadek relacji wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli do płacy minimalnej określanej corocznie w rozporządzeniu Rady Ministrów. Warto zauważyć, że na koniec 2023 r. wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela początkującego było tylko o 90 zł (o 2,5%) brutto wyższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Rekordowe podwyżki płac nauczycieli pozwoliły znacząco zwiększyć minimalne wynagrodzenia zasadnicze nauczycieli początkujących i zdystansować je względem poziomu minimalnego wynagrodzenia za pracę. W stosunku do wartości średniorocznej minimalnego wynagrodzenia za pracę, wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli początkujących wzrosło z poziomu 102% do 115%.
W latach 2016-2023 nastąpił również niekorzystny dla nauczycieli trend spadku wartości wynagrodzenia średniego (zasadnicze ze wszystkimi dodatkami) nauczycieli dyplomowanych (najliczniejszej, ponad 60% reprezentacji całego środowiska, z najwyższymi zawodowymi kwalifikacjami i najdłuższym stażem pracy) w stosunku do obiektywnego wskaźnika makroekonomicznego, jakim jest przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej. Tempo spadku tej relacji szczególnie przybrało na sile od 2020 r., doprowadzając do sytuacji, że w 2023 r. wynagrodzenie średnie nauczycieli dyplomowanych było tylko o 2 pkt procentowe wyższe od wynagrodzenia przeciętnego. W 2024 r., w związku z wdrożonymi podwyżkami wynagrodzeń nauczycieli, te niekorzystne trendy uległy zdecydowanej poprawie, a relacja tych wynagrodzeń wyniosła w 2024 r. 116%. Oznacza to wzrost aż o 14 pkt. proc.
Uprzejmie informuję, że łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 r. wynosi 102 652 mln zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92 174 mln zł) o 10 478 mln zł, czyli o 11,4%. W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%. Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), zaplanowano kwotę prawie 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.
Niezależnie od wprowadzonych podwyżek płac nauczycieli, Minister Edukacji jest otwarta na szeroki dialog ze środowiskami zainteresowanymi sprawami oświaty, dlatego też podjęła decyzję o powołaniu Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli.
W wyniku prowadzonych prac Zespołu, Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (nr UD199 w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów), który uwzględnia wiele istotnych i oczekiwanych przez środowiska oświatowe zmian i regulacji wychodzących naprzeciw najpilniejszym oczekiwaniom.
Dotyczą one m.in.:
Powyższe regulacje są rozwiązaniami wspierającymi nauczycieli oraz zwiększającymi ich stabilizację zawodową. Niektóre proponowane rozwiązania rodzą skutek finansowy, który również zwiększy pulę środków wydatkowanych w zakresie wynagrodzeń nauczycieli.
Jednocześnie należy podkreślić, że z uwagi na aktualną sytuację finansową państwa, decyzje w zakresie nowych regulacji powodujących koszty finansowe muszą zostać poprzedzone szczegółową oceną aktualnej sytuacji finansowej i uwarunkowane możliwością wygospodarowania dodatkowych środków na ich sfinansowanie. Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając na uwadze konieczność podjęcia działań mających na celu podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela, w ramach prac Zespołu dokonuje szczegółowej weryfikacji zgłoszonych postulatów oraz możliwości finansowych państwa. Niektóre postulaty związków zawodowych dotyczące systemu wynagradzania nauczycieli, wymagają pogłębionej analizy w odniesieniu do całego systemu wynagradzania nauczycieli. Analiza ta powinna uwzględniać efekty prac parlamentarnych nad inicjatywą obywatelską dotyczącą ukształtowania wynagrodzeń nauczycieli w sposób gwarantujący automatyczny wzrost.
Reasumując, w Ministerstwie Edukacji Narodowej są prowadzone zintensyfikowane prace m.in. w zakresie całościowej zmiany podstaw programowych i ramowych planów nauczania oraz pragmatyki zawodowej nauczycieli. Równocześnie prowadzone są analizy dotyczące potrzeby wprowadzenia zmian w poszczególnych obszarach systemu edukacji. Wprowadzanym obecnie oraz planowanym w przyszłości zmianom przyświeca cel, aby polska szkoła stała się miejscem bezpiecznym i przyjaznym dla wszystkich uczniów i nauczycieli, a także nowoczesnym, które uczy efektywnie oraz przygotowuje młodych ludzi do wyzwań dynamicznie zmieniającego się świata.
Informacje o planowanych przez resort edukacji zmianach m.in. w zakresie podstawy programowej i ramowych planów nauczania są zamieszczane na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego https://ibe.edu.pl/pl/ oraz będą poddane konsultacjom publicznym, w trakcie których wszystkie zainteresowane podmioty - będą mogły wyrazić swoją opinię.
Z wyrazami szacunku
Barbara Nowacka
Minister Edukacji
[1] Przedmiot ten będzie nauczany jedynie do zakończenia cyklu kształcenia przez uczniów klas II liceów ogólnokształcących i klas II/III technikum, którzy już rozpoczęli jego naukę.