do ministra infrastruktury
w sprawie rejestracji ciągników rolniczych pochodzących z państw trzecich i UE
Zgłaszający: Krzysztof Habura
Data wpływu: 10-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
od roku 2006 do dzisiaj odbywa się proceder wprowadzania do obrotu na polski rynek z państw wschodnioeuropejskich, takich jak Białoruś, Rosja, Ukraina, oraz z państw azjatyckich, takich jak Japonia, Chiny i Pakistan, ciągników rolniczych zarówno nowych, jak i używanych, które nie spełniają unijnych norm określonych w dyrektywie 2000/25/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2000 r. w sprawie środków stosowanych przeciwko stałym i gazowym zanieczyszczeniom pochodzącym z silników napędzających ciągniki rolnicze lub leśne i zmieniającej dyrektywę Rady 74/150/EWG (Dz. U. L 173 z 12.7.2000, p. 1–34) oraz w dyrektywie 97/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1997 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do środków dotyczących ograniczenia emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszających się po drogach (Dz. U. L 59 z 27.2.1998, p. 1–86), a także wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1628 z dnia 14 września 2016 r. w sprawie wymogów dotyczących wartości granicznych emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych oraz homologacji typu w odniesieniu do silników spalinowych wewnętrznego spalania przeznaczonych do maszyn mobilnych nieporuszających się po drogach, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1024/2012 i (UE) nr 167/2013 oraz zmieniającego i uchylającego dyrektywę 97/68/WE (Dz. U. L 252 z 16.9.2016, p. 53–117) w zakresie emisji zanieczyszczeń, w tym spalin wprowadzanych do środowiska, i tym samym nieposiadających ważnych homologacji typu pojazdu, tj. świadectw homologacji lub świadectw zgodności, oraz nieposiadających dopuszczenia do obrotu na podstawie ważnej decyzji o dopuszczeniu jednostkowym.
Tematyka wprowadzania do obrotu na rynek polski ciągników rolniczych z państw trzecich jest od lat szeroko opisywana w branżowych czasopismach i na portalach internetowych.
Proceder wprowadzania pojazdów bez ważnych dokumentów homologacyjnych nie jest dostatecznie nadzorowany przez Ministerstwo Infrastruktury i podległe mu służby. W procederze tym dochodzi do naruszania prawa konkurencji, czemu nie zapobiega UOKiK oraz KAS jako organy uczestniczące w systemie nadzoru rynku. Podmioty gospodarcze realizujące nielegalny proceder osiągają przy tym przewagę konkurencyjną w sposób opisany w pkt 67 opinii rzecznika generalnego TSUE do sprawy C-513/15 ze szkodą dla podmiotów działających z poszanowaniem prawa. Od chwili wejścia w życie dyrektywy 2003/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie homologacji typu ciągników rolniczych lub leśnych, ich przyczep i wymiennych holowanych maszyn, łącznie z ich układami, częściami i oddzielnymi zespołami technicznymi oraz uchylającej dyrektywę 74/150/EWG (Dz. U. L 171 z 9.7.2003, p. 1–80) aż do chwili obecnej stanowisko organów administracji rządowej, tj. ministra infrastruktury, dyrektora TDT, jak i organów samorządowych, tj. starostów i prezydentów jako organów rejestrujących po raz pierwszy pojazdy sprowadzane spoza obszaru Unii, jest przeciwstawne orzeczeniu TSUE C-513/15 z 15 czerwca 2017 r. Wydawanie decyzji o rejestracji takich ciągników odbywa się z rażącym naruszeniem prawa, co potwierdzają wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie uznające sprzeciwy prokuratora rejonowego w Wałczu w sprawach: II SA/Sz 295/22, II SA/Sz 284/23, II SA/Sz 285/23, II SA/Sz 286/23, II SA/Sz 287/23, II SA/Sz 288/23, II SA/Sz 729/23, II SA/Sz 730/23, II SA/Sz 731/23, II SA/Sz 732/23, II SA/Sz 733/23, II SA/Sz 734/23, II SA/Sz 735/23, II SA/ 736/23, II SA/Sz 737/23, II SA/Sz 738/23. Sprzeciwy do decyzji o rejestracji obecnie złożyły również Prokuratura Rejonowa w Wyszkowie oraz Prokuratura Okręgowa w Białymstoku.
Pomimo wyroków sądów administracyjnych nakazujących zmianę sposobu oceny dokumentów przez organy rejestrowe wydziały komunikacyjne w całym kraju w dalszym ciągu, z naruszeniem art. 72 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047, 919, 1053, 1088, 1123, 1193, 1234, 1394, 1720, 1723, 2029, z 2024 r. poz. 834), w sposób wadliwy rejestrują po raz pierwszy w RP ciągniki rolnicze sprowadzane spoza Unii oraz z państw Unii, których nie powinny rejestrować, gdyż pojazdy zostały tam dopuszczone ponad 10 lat wcześniej i z tego względu ich producenci nie mają już obowiązku wydawania (i nie wydają) świadectw zgodności, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, a które formalnie są wymagane przy pierwszej rejestracji w RP.
Z uwagi na fakt, że proces rejestracji nie jest harmonizowany na obszarze Unii, każde z państw członkowskich ustanawia suwerennie, jakie dokumenty są wymagane w tym procesie. Rzeczpospolita Polska określiła w ustawie Prawo o ruchu drogowym, że przy pierwszej rejestracji w RP jest wymagane świadectwo zgodności lub inny równoważny dokument homologacyjny. Jest to zgodne z pkt 49 orzeczenia TSUE C-170/07.
Niestosowanie przez wydziały komunikacji przepisu art. 72 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy spowodowało na rynku polskim bardzo dużą podaż używanych ciągników rolniczych sprowadzanych z Unii, poddawanych rejestracji na obszarze RP, co w znaczny sposób obniżyło popyt na ciągniki nowe, które z uwagi na narzucane coraz to bardziej restrykcyjne wymagania w zakresie emisji spalin stają się coraz droższe i przez to mniej konkurencyjne. Tym samym organy administracyjne państwa, nie respektując obowiązujących przepisów prawa krajowego (zgodnego z prawem Unii), umożliwiają dopuszczenie do ruchu drogowego sprowadzanych użytkowanych ciągników bez żadnego dokumentu potwierdzającego, że spełniają one te same wymagania techniczne w dniu ich pierwszej rejestracji w innym państwie Unii, jakie wymagało się w tym samym czasie od ciągników produkcji krajowej adekwatnie do daty ich produkcji i daty pierwszej rejestracji w RP. Nie można tracić z pola widzenia, że przed pełną harmonizacją wymagań technicznych na obszarze Unii dla ciągników kategorii T1, T2, T3, jaka nastąpiła dopiero 1 stycznia 2018 r., ciągniki rolnicze wprowadzane do obrotu w innym państwie członkowskim na podstawie obowiązujących tam procedur krajowych mogły wypełniać niższe wymagania techniczne niż były określone dla takich samych ciągników w prawie polskim, a które to wymagania prawa polskiego (identyczne w zakresie emisji z wymaganiami dla celów homologacji typu WE) musieli wypełniać polscy producenci dla celów uzyskania pierwszej rejestracji w RP. Praktyka krajowych wydziałów komunikacji podległych samorządom powiatowym prowadzi w efekcie do nierównego traktowania producentów krajowych względem producentów zagranicznych z krajów UE i spoza obszaru wspólnotowego. Ponadto tym naruszeniem praworządności organy administracyjne dokonujące rejestracji kreują popyt na importowane, używane ciągniki i przyczyniają się do obniżenia popytu na ciągniki nowe, produkowane w Polsce, co skutkuje wzrostem kosztów jednostkowych i co w efekcie wpływa na pogorszenie rentowności krajowych producentów, w tym w szczególności z sektora MŚP. Nieznajomość obowiązujących przepisów przez urzędników wydziałów komunikacji oraz diagnostów SKP wydaje się być wynikiem niedopatrzenia ze strony Ministerstwa Infrastruktury, które nie prowadzi szkoleń, do jakich jest zobowiązane dyrektywą 2014/45/WE.
Przedstawiony proceder doprowadził do upadku polskich producentów ciągników rolniczych, m.in. ZM Ursus SA w Warszawie, Ursus SA w Lublinie, Farmer sp. z o.o. w Sokółce, Crystal Traktor sp. z o.o. w Sieradzu, lub wyłączenia ciągników z produkcji polskich przedsiębiorców wielobranżowych, m.in. Pronar sp. z o.o. w Narwi, Ślązak sp. z o.o. w Skarbimierzu, ponieważ nie wytrzymywali oni konkurencji z tańszymi produktami niespełniającymi norm emisji spalin, przez co tracili udział w rynku i przychody.
W świetle przedstawionych faktów proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:
Czy Panu Ministrowi znany jest przedstawiony proceder i czy Ministerstwo Infrastruktury podjęło już działania nadzorcze w stosunku do samorządów gminnych (miejskich) i samorządów powiatowych odpowiedzialnych za rejestrację ciągników rolniczych mające na celu prawidłowe stosowanie przepisów prawa krajowego i wyeliminowanie nadużyć związanych z rejestracją ciągników pochodzących z państw trzecich i państw UE niespełniających warunków technicznych i warunków formalnych?
Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Habura