w sprawie rządowego poradnika bezpieczeństwa dla obywateli
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 15-05-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8585 Pan Posła Jarosława Sachajki, Pani Poseł Anny Gembickiej i Pana Posła Marka Jakubiaka w sprawie rządowego poradnika bezpieczeństwa dla obywateli[1], z uwzględnieniem stanowiska Ministerstwa Obrony Narodowej[2] (MON) i Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB), uprzejmie przedstawiam co następuje.
Stosownie do przyjętych założeń, przygotowywany we współpracy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), MON i RCB, „Poradnik Bezpieczeństwa“[3] będzie występował w wersji drukowanej i cyfrowej, w tym w wersji do samodzielnego wydruku, w wersji z audio deskrypcją, a także w wersji nagranej z wykorzystaniem języka migowego. Ponadto, Poradnik zostanie opublikowany w aplikacji mObywatel oraz na stronach internetowych wskazanych przez MSWiA, MON i RCB. Przedmiotowa publikacja zostanie przygotowana w kilku językach, a także w wersji przeznaczonej dla dzieci.
W Poradniku znajdą się rozdziały poświęcone pierwszej pomocy, ewakuacji czy zachowaniu w sytuacji zagrożenia wojennego. Publikacja poza opisem zostanie uzupełniona listami kontrolnymi i ilustracjami ułatwiającymi percepcję i zapamiętywanie. Należy jednak pamiętać, że masowy i powszechny charakter Poradnika wymusza pewne ograniczenia w jego treści.
Poradnik będzie stanowić jedno z narządzi edukacyjnych budowanego systemu gotowości i odporności społeczeństwa na zagrożenia związane z kryzysem i wojną. Jak wskazało MON, należy pamiętać, że odporność na zagrożenia buduje się latami, zarówno na poziomie ogólnospołecznym, rodzinnym, jak i indywidualnym. W ramach wzmacniania odporności państwa MON proponuje m.in. kurs „Trenuj z Wojskiem“ czy też kursy obronne dla administracji publicznej, urzędników państwowych, w tym parlamentarzystów. Ponadto, zgodnie z zapowiedziami ministra obrony narodowej mają zostać wprowadzone obowiązkowe szkolenia z zarządzania kryzysowego dla samorządowców różnych szczebli.
Należy podkreślić, że każda inicjatywa z wykorzystaniem interaktywnych narzędzi edukacyjnych jest warta uwagi i z pewnością narzędzia tego rodzaju będą rozwijane również po publikacji cyfrowej wersji poradnika.
Odnosząc się do kwestii uruchomienia strony internetowej lub platformy edukacyjnej, pragnę wskazać, że powstała strona[4] poświęcona ustawie z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[5], na której na bieżąco są publikowane m.in. materiały informacyjno-edukacyjne dotyczące szerokiego spectrum bezpieczeństwa obywateli. Dodatkowo, jest planowane utworzenie zakładki edukacyjnej dla obywateli, zawierającej materiały informacyjne i promocyjne. Ponadto, w środkach masowego przekazu będą przeprowadzane kampanie informacyjne i edukacyjne z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Przedmiotowe zagadnienia staną się także elementem systemu edukacji powszechnej.
W związku z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia[6] będą realizowane szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Celem szkoleń będzie przygotowanie osób przebywających na terytorium RP do właściwych reakcji w sytuacjach zagrożeń, w tym w zakresie ich rozpoznawania, zapobiegania im oraz kształtowania odpowiednich zachowań w przypadku wystąpienia ww. sytuacji, a także wypracowanie zdolności współdziałania z organami ochrony ludności i podmiotami ochrony ludności. Szkolenia mają się składać z zajęć teoretycznych i praktycznych, również z zastosowaniem form i metod kształcenia na odległość, w tym samokształcenia kierowanego, kształcenia w formule mieszanej (blended learning) oraz kształcenia z bezpośrednim kontaktem z osobą prowadzącą zajęcia dydaktyczne przez Internet. Szczegółowy zakres tematyczny przedmiotowych szkoleń obejmie: obligatoryjne obszary tematyczne (sygnały alarmowe i komunikaty ostrzegawcze, indywidualne przygotowanie do ewakuacji i przetrwania w warunkach długotrwałego zagrożenia, ewakuacja ludzi, zwierząt i mienia oraz współdziałanie z podmiotami ochrony ludności, pierwsza pomoc, działania pomocowe, środki ochrony indywidualnej i miejsca schronienia w sytuacjach realnego zagrożenia) oraz fakultatywne obszary tematyczne (reagowanie na dezinformację, zapewnianie cyberbezpieczeństwa, współpraca w zespole, podnoszenie własnej odporności na zagrożenia).
Na podstawie przepisów ww. rozporządzenia trwają lub są zaplanowane do realizacji szkolenia zasadnicze i aktualizacyjne, odpowiednio ukierunkowane tematycznie dla:
Szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla ministrów, sekretarzy stanu i podsekretarzy stanu, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów, marszałków województw i starostów prowadzi Akademia Pożarnicza. Natomiast szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), pracowników urzędów administracji publicznej oraz członków i pracowników podmiotów ochrony ludności oraz organów jednostek pomocniczych gminy mogą być prowadzone przez uczelnie służb państwowych podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, szkoły, dla których organem założycielskim jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, ośrodki szkolenia służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz inne uczelnie, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, a także przez osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, z którymi kierownik urzędu albo podmiot ochrony ludności zawarł umowę na realizację tych szkoleń. Szkolenia dla wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) organizują wojewodowie. Należy dodać, że mając na uwadze potrzebę zapewnienia wysokiego poziomu merytorycznego ww. szkoleń, spełnienie wymagań przez prowadzące szkolenia osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, z którymi dany podmiot ochrony ludności zawarł umowę na realizacje szkoleń, będzie weryfikowała Akademia Pożarnicza.
Należy podkreślić, że przygotowywany przez MSWiA, MON i RCB Poradnik będzie rozszerzeniem treści zawartych w opracowanej w 2022 r. przez RCB publikacji pt.: „Bądź gotowy – poradnik na czas kryzysu i wojny“. Uzupełnienie zostanie dostosowane do aktualnych wyzwań związanych z potrzebą zwiększenia społecznych kompetencji w zakresie przygotowania do reagowania w różnych sytuacjach kryzysowych. Poradnik będzie podzielony na rozdziały poświęcone przygotowaniu, rozpoznawaniu, reagowaniu, przeciwdziałaniu i współpracy w obszarach związanych m.in. z bezpieczeństwem, gromadzeniem zapasów niezbędnych do przetrwania przez trzy dni, wiedzą na temat specyfiki klęsk żywiołowych i innych zagrożeń, z uwzględnieniem zasad udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym, ewakuacji, alarmowania i ostrzegania ludności oraz zwiększania odporności na dezinformację.
Należy wyjaśnić, że poradnik nie jest uproszczoną formą drukowaną, ale stanowi niezbędne kompendium wiedzy, jaką powinien dysponować każdy obywatel przygotowany na możliwość wystąpienia różnego rodzaju zagrożeń, w tym wymienionych przez Państwa Posłów. Taka forma edukacji społecznej jest z powodzeniem stosowana np. w Szwecji, której doświadczenia związane z obroną cywilną uwzględniono w ww. publikacji.
Jak wskazano powyżej, system edukacji obywatelskiej w zakresie obejmującym zagadnienia ochrony ludności i obrony cywilnej, będzie budowany i sukcesywnie wzmacniany poprzez: ogólnodostępny poradnik, powszechny system szkoleń wynikający z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, dostęp do bieżących informacji (w tym filmów edukacyjnych i szkoleniowych, instruktaży) publikowanych na stronie internetowej poświęconej omawianym zagadnieniom, ogólnokrajowe kampanie informacyjne i edukacyjne oraz ochronę ludności i obronę cywilną jako element programów nauczania dzieci i młodzieży w ramach systemu edukacji. Należy podkreślić, że przygotowanie społeczeństwa na wyzwania związane z aktualnymi zagrożeniami jest procesem długofalowym i wymagającym podejścia wieloaspektowego w kształtowaniu właściwych, pożądanych postaw, nabywaniu wiedzy i umiejętności. Proces ten wymaga również odpowiedniego dostosowania przekazu do poszczególnych grup wiekowych i stałego monitorowania stanu jego wdrażania.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Przesłaną pismem Pana Jakuba Stefaniaka, Sekretarza Stanu, Zastępcy Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, sygn.: DSP.INT.4510.106.2025.
[2] Pisma Pana Pawła Bejdy, Sekretarza Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej z 1 kwietnia 2025 r., sygn. BMON-WP.053.237.2025/IN-97/25/KT.
[3] Dalej: „Poradnik“.
[5] Dz. U. poz. 1907.
[6] Dz. U. poz. 162.