w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 09-04-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8608 Pana Posła Michała Wosia w sprawie wykreślania z Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, miejscowości, w których stosowane są dwujęzyczne nazwy, w przypadku niespełnienia przez nie kryterium liczby mieszkańców należących do mniejszości według wyników ostatniego spisu powszechnego, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Zgodnie z art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym[1], dodatkowa nazwa miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku mniejszości może być ustalona na wniosek rady gminy, jeżeli:
1) liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest nie mniejsza niż 20% ogólnej liczby mieszkańców tej gminy lub, w przypadku miejscowości zamieszkanej, za ustaleniem dodatkowej nazwy miejscowości w języku mniejszości opowiedziała się w konsultacjach, przeprowadzonych w trybie określonym w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[2], ponad połowa mieszkańców tej miejscowości biorących udział w konsultacjach;
2) wniosek rady gminy uzyskał pozytywną opinię Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych.
Wskazany przepis ustawy dotyczy zatem ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku mniejszości – a w zasadzie możliwości uwzględnienia wniosku rady gminy w tym przedmiocie. Przy czym należy zauważyć, że w art. 12 ust. 7 pkt 1 ww. regulacji ustawodawca wyróżnił, poprzez użycie spójnika „lub”, mogące występować samodzielnie dwie przesłanki.
Pierwsza odnosi się do sytuacji, w której liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest nie mniejsza niż 20% ogólnej liczby mieszkańców danej gminy. W powyższym przypadku rady gmin mogą występować z wnioskami o ustalenie dodatkowych tradycyjnych nazw m.in. miejscowości w języku mniejszości bez konieczności przeprowadzenia konsultacji społecznych.
Natomiast zgodnie z drugą przesłanką, wymóg przeprowadzenia konsultacji należy odnosić jedynie do gmin, w których liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości jest mniejsza niż 20%. W odniesieniu do tych gmin omówienie wyników konsultacji społecznych jest obligatoryjnym elementem wniosku.
W kwestii podniesionego w niniejszej interpelacji zagadnienia dotyczącego gmin, w których na podstawie wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 (NSP 2021) „(…) liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości spadnie poniżej wymaganego progu 20% (…)”, należy wyjaśnić, że w powyższej sytuacji zachodzą przesłanki do zastosowania wywodzonej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady ochrony praw nabytych. Ochrona praw nabytych może mieć zastosowanie jedynie w odniesieniu do uprawnień nabytych w sposób słuszny, tzn. z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa – która również powinna znaleźć zastosowanie w omawianym obszarze. W tym miejscu należy bowiem podkreślić fakt, że w dacie składania przez rady gmin wniosków o ustalenie dodatkowych nazw miejscowości, przedmiotowe wnioski spełniały przewidziane prawem warunki. W związku z powyższym, w ocenie MSWiA, wskazane w art. 12 ust. 7 ustawy przesłanki dla ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości powinny być spełnione w dacie złożenia wniosku.
W świetle obowiązujących przepisów prawa, dotyczących wprowadzania na terenie gminy dodatkowych tradycyjnych nazw ulic, miejscowości i obiektów fizjograficznych w językach mniejszości narodowych i etnicznych oraz w języku regionalnym, nie ma możliwości wykreślenia gminy z Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, z powodu zmiany liczby mieszkańców należących do mniejszości, ustalonej w wyniku spisu powszechnego.
W ustawie przewidziano jeden przypadek, w którym minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych wykreśli nazwę z Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, a mianowicie wówczas jeżeli będzie ona nawiązywała do nazwy z okresu 1933-1945, nadanej przez władze Trzeciej Rzeszy Niemieckiej lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Jednocześnie informuję, że w ocenie MSWiA, w przypadku wykreślenia miejscowości z Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości, nie jest wymagana odrębna decyzja administracyjna.
Z kolei w przypadku Urzędowego Rejestru Gmin, w których używany jest język pomocniczy[3] ustawa stanowi, iż minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych na wniosek rady gminy wykreśla gminę z Urzędowego Rejestru. Ustawa nie formułuje przesłanek, których zaistnienie uzasadniałoby wystąpienie przez radę gminy z wnioskiem o wykreślenie gminy z Urzędowego Rejestru. W ocenie MSWiA powyższe oznacza, że w przypadku złożenia stosownego wniosku przez gminę właściwy minister ma obowiązek wykreślenia gminy z Urzędowego Rejestru. W ustawie nie przewidziano natomiast możliwości działania przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych z urzędu.
W kontekście powyższego należy zwrócić uwagę na zasadę praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do której, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Ze wskazanej zasady wynika obowiązek jednoznacznego i precyzyjnego określenia w przepisach prawa kompetencji organów władzy publicznej, oparcia działania tych organów na podstawie zawartej w odpowiednich przepisach prawa oraz zakaz domniemania kompetencji organów władzy publicznej w razie wątpliwości interpretacyjnych.
Ponadto pragnę nadmienić, że na stronie MSWiA[4] zostały opublikowane wyniki NSP 2021 w części odnoszącej się do zakresu właściwości ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, w tym tabela: Gminy, w których według NSP 2021 udział mniejszości narodowych lub etnicznych, albo społeczności posługującej się językiem regionalnym obejmował co najmniej 20% ogółu mieszkańców.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2017 r. poz. 823, dalej: ustawa.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1446, z późn. zm.
[3] Dalej: Urzędowy Rejestr.