do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie wprowadzenia programu hodowlanego dla pszczół Buckfast
Zgłaszający: Janusz Cichoń, Zofia Czernow, Urszula Augustyn, Dorota Niedziela
Data wpływu: 13-03-2025
W Polsce i na świecie pszczoły Buckfast nie są uznawane za rasę pszczół. Często potocznie w środowisku pszczelarskim określa się hodowlę pszczół Buckfast jako rasę, natomiast w rzeczywistości jest to hybryda składająca się z wielu podgatunków pszczół. Najczęściej jest to materiał bardzo zróżnicowany pod względem genetycznym, wyhodowany z wielu podgatunków pszczół żyjących naturalnie w różnych rejonach świata. Pszczoły Buckfast nie są genetycznie jednorodne nie mają wspólnego pochodzenia, różnią się pochodzeniowo w zależności od użytych komponentów do tworzenia hybrydy. Utrzymywane w europejskich pasiekach hodowlanych poszczególne linie pszczoły Buckfast różnią się między sobą nie tylko pod względem pochodzeniowym, genetycznym i użytkowym, ale również fenotypowym. Do tworzenia tych linii w każdym przypadku używane były inne komponenty wyjściowe. Często jest tak, że linie te stworzone zostały z zupełnie innych komponentów (podgatunków pszczół) żyjących naturalnie w zupełnie odległych od siebie zakątkach świata. Pierwotnie trzon hodowli pszczół Buckfast oparty był na pszczole włoskiej Apis mellifera ligustica. Obecnie do tego celu wykorzystywane są również rasy pszczół afrykańskich. Wprowadzenie do obrotu odmiennego genetycznie materiału z odległych geograficznie regionów świata stanowi zagrożenie dla rodzimych ras pszczół. Wpływ obcych genów powoduje wypieranie miejscowych cech, bardzo cennych pod względem użytkowym.
Z analizy rodowodowej pszczół Buckfast jasno wynika, że co najmniej dwa afrykańskie podgatunki, A. m. sahariensis i A. m. monticola, zostały wykorzystane w krzyżowaniach tych pszczół w celu utworzenia i doskonalenia niemalże wszystkich linii Buckfast. Większość hodowców pszczół Buckfast w Europie szczególnie w Niemczech nadal regularnie i systematycznie wykorzystuje te podgatunki pszczół w hodowli. Obecnie większość utrzymywanych w pasiekach europejskich pszczół Buckfast posiada w rodowodzie udział przodków afrykańskich i stale dolewane są nowe geny tych pszczół. Ponieważ nie ma dobrego nadzoru ani ograniczeń dotyczących wprowadzania nowych podgatunków pszczół do programów hodowlanych Buckfast, każdy hodowca może wprowadzać bez ograniczeń obce rasy i produkować hybrydy oraz dystrybuować je jako „pszczoły Buckfast”.
Rosnąca popularność pszczół Buckfast odnotowana w wielu krajach europejskich, w tym również w Polsce wprowadza olbrzymie mieszańcowanie się pszczół co powoduje wypieranie genotypów pszczół miejscowych. Szczególnie pod tym względem zagrożona jest nasza rodzima rasa pszczół środkowoeuropejskich, która utrzymywana jest w Polsce również w strefach chronionych. Obecnie nawet w rejonach chronionych coraz trudniej jest zahamować wpływ obcych ras na rodzimą rasę pszczoły środkowoeuropejskiej! Wyraźnie pokazują to badania morfologiczne i genetyczne, które przeprowadzane są regularnie na terenach chronionych.
Praktycznie w przypadku pszczół nie ma żadnej kontroli nad naturalną reprodukcją i rozrodem, w związku z tym nie ma możliwości ograniczania i kontrolowania rozprzestrzeniania się w środowisku obcych genów tak jak to się dzieje w przypadku ras dużych zwierząt.
Wprowadzenie obcych w tym afrykańskich genów u pszczół miodnych w Europie może być przyczyną rozprzestrzeniania się niepożądanych cech, pasożytów oraz chorób. Import i rozprzestrzenianie się obcych podgatunków pszczół miodnych powinno być kontrolowane i zabronione, ponieważ może to stanowić poważne zagrożenie dla zrównoważonego pszczelarstwa.
Równie ważnym aspektem hodowli pszczół Buckfast jest konieczność utrzymywania w pasiekach towarowych tylko i wyłącznie czystych linii (tylko pokolenie F1) pochodzących bezpośrednio z zakupu z pasiek hodowlanych pszczół Buckfast. Kolejne pokolenia (F2, F3, F….) pochodzące po matkach zakupionych nie powinny być wykorzystywane w pasiekach towarowych, ponieważ w kolejnych pokoleniach następuje degradacja cech użytkowych co jest typowe dla mieszańców. Utrzymywanie w pasiekach towarowych kolejnych pokoleń przypadkowo unasienionych naturalnie matek pszczelich wiąże się z bardzo dużym ryzykiem.
Przypadkowe skrzyżowania kolejnych pokoleń matek pszczelich pochodzących po zakupionych matkach Buckfast z trutniami miejscowymi może stanowić poważne zagrożenie dla środowiska i polskiego pszczelarstwa. Przypadkowe krzyżowanie się pszczół prowadzi do degradacji genetycznej populacji miejscowych.
Obecnie w Polsce posiadamy wiele uznanych i ustabilizowanych linii hodowlanych pszczół, dla których od lat prowadzone są programy hodowlane i nie ma potrzeby wprowadzania programów hodowlanych wykorzystujących rasy obce. Polscy pszczelarze mają do wyboru szeroką gamę różnorodnego materiału hodowlanego dostępnego w polskich pasiekach hodowlanych. Wymieniony materiał hodowlany nie zagraża środowisku oraz jest dostosowany do warunków pożytkowych występujących w Polsce. Dostępny w polskich pasiekach hodowlanych materiał użytkowy w pełni daje możliwości wykorzystania każdych zasobów pożytkowych występujących w Polsce. Dostosowany jest również do każdego typu gospodarki pasiecznej a przy okazji nie niesie ryzyka związanego z wprowadzeniem ras obcych. Należy podkreślić, że pszczoły Buckfast nie przewyższają pod względem wartości użytkowej pszczół hodowlanych i selekcjonowanych w polskich pasiekach.
Ponad to pszczoły Buckfast, co podkreślają sami potencjalni hodowcy tychże pszczół, mają większe niż pszczoły utrzymywane w Polsce potrzeby bytowe a jak wiemy większość pożytków towarowych w Polsce stanowią pożytki ubogie i krótkotrwałe.
Biorąc pod uwagę powyższe zestawienie pytamy:
Jakie jest stanowisko ministerstwa w sprawie złożonego wniosku o prowadzenie księgi hodowlanej dla pszczół Buckfast linii BF-Plus w Polsce?