w sprawie zmiany przepisów dotyczących nagrywania posiedzeń komisji rad gmin i rad powiatów
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 02-04-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8635 Pana Posła Tadeusza Tomaszewskiego w sprawie zmiany przepisów dotyczących nagrywania posiedzeń komisji rad gmin i rad powiatów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Przedmiotowa interpelacja odnosi się do zmian ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[1] oraz ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym[2] w celu wprowadzenia obowiązku transmisji i utrwalania posiedzeń komisji rady gminy oraz rady powiatu za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk.
Jako uzasadnienie zgłoszonych propozycji wskazano potrzebę zwiększenia dostępności mieszkańców do informacji o pracach komisji rady gminy (powiatu) oraz zwiększenie przejrzystości i efektywności działań podejmowanych na szczeblu lokalnym.
Odnosząc się do przedstawionych postulatów w pierwszej kolejności należy zauważyć, że prawo dostępu do informacji publicznej jest jednym z podstawowych uprawnień obywateli umożliwiającym im udział w życiu publicznym. Prawo w przedmiotowym zakresie podlega stosownym regulacjom, poczynając od Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a kończąc na postanowieniach statutów jednostek samorządu terytorialnego. Zakres, w jakim obywatelom udostępniane są informacje publiczne, określają także ustawy normujące ustrój jednostek samorządowych oraz ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej[3].
Należy wskazać, że prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów[4]. Udostępnianie informacji publicznych następuje w drodze wstępu na posiedzenia tych organów i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia[5]. Omawiana ustawa wskazuje także, że posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów są jawne i dostępne[6].
Powyższe regulacje znajdują odzwierciedlenie w ustawach samorządowych, które stanowią o jawności działalności organów gminy (powiatu, województwa), wskazując, że jawność działania organów gminy (powiatu, województwa), obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rady gminy (powiatu, sejmiku województwa) i posiedzenia jej komisji, a także dostępu do dokumentów wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów posiedzeń organów gminy (powiatu, województwa) i komisji rady gminy (powiatu, sejmiku województwa).
Ponadto należy wskazać, że cechą jednostek samorządu terytorialnego jest ich samodzielność, której przejawem jest możliwość stanowienia o ustroju danej jednostki samorządu terytorialnego w statucie. Jednym z elementów regulowanych w statucie jest kwestia dostępności (np. zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich). Statut gminy (powiatu, sejmiku województwa) określa również organizację wewnętrzną oraz tryb pracy organów gminy. Zasady działania komisji rady gminy, w tym organizację posiedzeń czy sposobu ich zwoływania, jak i prowadzenia obrad komisji określa rada gminy w statucie. Podkreślenia wymaga, że rada gminy – na podstawie przywołanego upoważnienia ustawowego – ma możliwość dostosowania regulacji normujących funkcjonowanie jej wewnętrznych organów do lokalnych uwarunkowań oraz na bieżąco reagować na zmieniającą się rzeczywistość. Praktyka pokazuje, że samorządy korzystają z powyższego i transmitują posiedzenia komisji.
Omawiając kwestię poruszoną w interpelacji należy również przywołać przepisy prawa określające Zasady techniki prawodawczej[7], które stanowią, że podjęcie decyzji o przygotowaniu projektu ustawy poprzedza ustalenie możliwości podjęcia środków interwencji organów władzy publicznej, alternatywnych w stosunku do uchwalenia ustawy. Z uwagi na powyższe należałoby w pierwszej kolejności rozważyć pozostawienie omawianej kwestii do przesądzenia władzom samorządowym – zgodnie z zasadą pomocniczości.
Podkreślenia wymaga, że obecne ramy prawne dotyczące jawności, zawarte zarówno w Konstytucji RP, jak i w ustawach samorządowych, nie sprzeciwiają się możliwości ustawowego rozszerzenia jej dostępności na transmisje komisji rady gminy (powiatu, sejmiku województwa). Interwencja legislacyjna w przedmiotowej materii, wprowadzająca obligatoryjność transmitowania i utrwalania posiedzeń komisji rady miałaby szeroki, systemowy zasięg obejmujący wszystkie jednostki samorządu terytorialnego. W związku z powyższym poruszona kwestia powinna być przedmiotem pogłębionej analizy i rozmów ze środowiskami samorządowymi reprezentowanymi w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.
Jednocześnie informuję, że aktualnie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie prowadzi prac legislacyjnych w zakresie zmian postulowanych w przedmiotowej interpelacji.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 107, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2022 r. poz. 902.
[4] Art. 3 ust. 1 pkt 3 tamże.
[5] Art. 7 ust. 1 pkt 3 tamże.
[6] Art. 18 ust. 1 tamże.
[7] § 1 ust. 1 pkt 3 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, Dz. U. z 2016 r. poz. 283.