Odpowiedź na interpelację nr 8729

w sprawie likwidacji szkół w Polsce

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 14-04-2025

Szanowny Panie Pośle, Szanowna Pani Posłanko,

odpowiadając na interpelację nr 8729 w sprawie likwidacji szkół w Polsce, uprzejmie informuję.

1. Ile szkół publicznych zostało zlikwidowanych w poszczególnych latach 2005-2025?
2. Ile nowych szkół publicznych powstało w tych latach?

Poniżej przedstawiam zestawienie ze zmianą liczby szkół publicznych w latach szkolnych 2007/2008-2024/2025, które uwzględnia likwidację i zakładanie nowych szkół dla dzieci i młodzieży. Dane pochodzą z systemu informacji oświatowej, który funkcjonuje od roku szkolnego 2006/2007. Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych funkcjonuje od roku 2012. Żeby zachować porównywalność danych w całym okresie 2006-2024 przedstawiam dane w formie bilansu szkół, który uwzględnia likwidację jak i zakładanie nowych szkół publicznych. W stosunku do poprzedniego roku szkolnego zmiana wynosiła w poszczególnych latach:

• w roku szkolnym 2007/2008: – 471 szkół
• w roku szkolnym 2008/2009: – 610 szkół
• w roku szkolnym 2009/2010: – 555 szkół
• w roku szkolnym 2010/2011: – 292 szkoły
• w roku szkolnym 2011/2012: – 362 szkoły
• w roku szkolnym 2012/2013: – 565 szkół
• w roku szkolnym 2013/2014: – 487 szkół
• w roku szkolnym 2014/2015: – 387 szkół
• w roku szkolnym 2015/2016: – 225 szkół
• w roku szkolnym 2016/2017: – 185 szkół
• w roku szkolnym 2017/2018: – 3 413 szkoły
• w roku szkolnym 2018/2019: – 189 szkół
• w roku szkolnym 2019/2020: – 2 303 szkoły
• w roku szkolnym 2020/2021: – 160 szkół
• w roku szkolnym 2021/2022: – 123 szkoły
• w roku szkolnym 2022/2023: – 74 szkół
• w roku szkolnym 2023/2024: – 73 szkoły

Liczby te nie oznaczają, że w danym roku zlikwidowano określoną liczbę szkół, pokazują tylko bilans likwidacji i zakładania nowych szkół publicznych dla dzieci i młodzieży. W roku 2017/2018 i kolejnych decydujące znaczenie dla liczby szkół miał proces wygaszania gimnazjów. Inne czynniki mające wpływ na liczbę szkół to np. szybko spadająca liczba uczniów wynikająca z niżu demograficznego, zwłaszcza w okresie 2006-2015, która wymuszała na jednostkach samorządu terytorialnego dostosowanie sieci szkół do zmienionych warunków.

3. Jak zmieniała się liczba szkół prywatnych i prowadzonych przez organizacje pozarządowe w poszczególnych latach 2005-2025?

W poniżej tabeli przedstawiona jest liczba niepublicznych szkół dla dzieci i młodzieży w systemie oświaty w latach szkolnych 2006/2007-2024/2025. Źródłem danych jest system informacji oświatowej.

4. Ile środków z budżetu państwa przeznaczono na utrzymanie szkół w poszczególnych latach 2005-2025? Jakie kwoty na ten cel przeznaczały samorządy?
5. Jaki procent ogółu wydatków budżetowych stanowiły nakłady na oświatę w tych latach?

W poniższej tabeli przedstawione są dane dotyczące środków przeznaczonych na utrzymanie szkół według ich pochodzenia (w mln zł). Kwoty te stanowią odpowiednio środki z dotacji oraz pozostałych dochodów jednostek samorządu terytorialnego wykazane w działach Oświata i Wychowanie oraz Edukacyjna Opieka Wychowawcza, kwoty części oświatowej subwencji ogólnej oraz środki jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na oświatę z wyłączeniem wychowania przedszkolnego oraz środków związanych z realizacją zadań oświatowych na rzecz uczniów z Ukrainy.

W zakresie finansowania zadań oświatowych dla samorządów od 2025 roku będą naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572), Ministerstwo Edukacji Narodowej wydało rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 (Dz. U. poz. 1930).

W poniższej tabeli przedstawione są dane dotyczące udziału wydatków na oświatę do całości wydatków budżetu państwa oraz budżetu środków europejskich (w mln zł) w latach 2009-2023. Przed 2009 rokiem, dane nie były opracowywane w sposób pozwalający określić procentowy udział nakładów na oświatę w całości wydatków budżetowych. Dane za 2024 rok będą dostępne dopiero pod koniec II kwartału 2025 roku.

6. Jak zmieniała się liczba uczniów w szkołach publicznych w latach 2005-2025?
7. Jak zmieniała się liczba nauczycieli w szkołach publicznych w tym okresie?

Poniżej przedstawione są dane w zakresie liczby uczniów i nauczycieli w publicznych szkołach dla dzieci i młodzieży w latach szkolnych 2006/2007-2024/2025. Źródłem poniższych danych jest system informacji oświatowej.

8. Jak kształtowały się wynagrodzenia nauczycieli w poszczególnych latach 2005-2025?

System wynagradzania nauczycieli zatrudnionych w szkołach publicznych, z wyłączeniem publicznych przedszkoli, szkół i placówek prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego jest regulowany przez przepisy ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela wynagrodzenie nauczycieli, z zastrzeżeniem art. 32, składa się z:

1. wynagrodzenia zasadniczego;
2. dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego, w tym z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, oraz za warunki pracy,
3. wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;
4. nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, jednorazowego świadczenia na start i dodatku tzw. wiejskiego.

Na lokalne zróżnicowanie wynagrodzeń mają wpływ regulaminy wynagradzania nauczycieli na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy – Karta Nauczyciela organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego, uwzględniając przewidywaną strukturę zatrudnienia, określa dla nauczycieli, w drodze regulaminu podlegającego uzgodnieniu ze związkami zawodowymi:

1. wysokość stawek dodatków: motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy, a także szczegółowe warunki przyznawania dodatków;
2. szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;
3. wysokość i warunki wypłacania innych składników wynagrodzenia, o ile nie zostały one określone w ustawie lub w odrębnych przepisach.

Ustawodawca nałożył na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek określenia ww. składników wynagrodzenia w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia nauczycieli, składające się ze składników, o których mowa w art. 30 ust. 1 Karty Nauczyciela, odpowiadały na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego co najmniej średnim wynagrodzeniom nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3 tej ustawy.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą ponadto zwiększać środki na wynagrodzenia nauczycieli, w tym podwyższać minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego oraz minimalną wysokość dodatku z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, jednak zwiększenie to może być finansowane wyłącznie z dochodów własnych tych jednostek lub ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej (art. 30 ust. 10–10b ustawy – Karta Nauczyciela).

Poza składnikami wynagrodzenia średniego wymienionymi powyżej, nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5 000 mieszkańców, przysługuje odrębny dodatek w wysokości 10% wynagrodzenia zasadniczego, zgodnie z art. 54 ust. 5 ustawy Karta Nauczyciela. Organ prowadzący szkołę może podwyższyć dodatek nauczycielowi zatrudnionemu na terenie wiejskim, na którym występuje deficyt kadr.

W poniżej tabeli przedstawiona jest wysokość wynagrodzenia średniego, określonego zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela (w niektórych okresach określonego również dodatkowymi przepisami zwiększającymi wynagrodzenie średnie) oraz wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli w latach 2005-2025:

9. Czy ministerstwo monitoruje skutki likwidacji szkół pod kątem wpływu na lokalne społeczności oraz jakość edukacji dzieci, które muszą uczęszczać do placówek oddalonych od miejsca zamieszkania?

Ministerstwo Edukacji Narodowej zdaje sobie sprawę ze skutków nasilającego się niżu demograficznego, w tym ze skutków likwidacji szkół. Dlatego też, w ministerstwie trwają prace nad wnioskiem o wprowadzenie projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Projekt ten ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji pozwalających przede wszystkim na dostosowanie sieci szkół do postępującego niżu demograficznego, chroniąc przy tym – tam, gdzie jest to możliwe – usytuowane blisko domu rodzinnego, bezpieczne miejsca edukacji dzieci (szkoła, przedszkole). Miejsc, które wykorzystywane głównie po zakończeniu obowiązkowych zajęć edukacyjnych, mogą służyć do zaspakajania innych potrzeb lokalnej społeczności.

Szkoły podstawowe, zwłaszcza te na terenach wiejskich, od wielu pokoleń są postrzegane jako ośrodki życia społeczno-kulturalnego. Przygotowywany projekt ustawy pozwala na wzmocnienie tej, dotąd nie uregulowanej ustawowo, roli szkoły, dając jednocześnie możliwość poszerzenia przez jednostki samorządu terytorialnego oferty wsparcia skierowanej do swoich mieszkańców. Infrastruktura, pustoszejącej z powodu niżu demograficznego, szkoły może więc być szansą na zaspokojenie potrzeb rodziców powracających na rynek pracy, poprzez zapewnienie w siedzibie szkoły opieki żłobkowej oraz umożliwienie korzystania z wychowania przedszkolnego. Szkoła, oczywiście przy zachowaniu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej organu prowadzącego szkołę oraz pobudzania i rozwijania aktywności obywatelskiej. Proponowane rozwiązania mają wspomóc w tym zakresie jednostki samorządu terytorialnego odczuwające skutki niżu demograficznego.

Celem projektu jest wprowadzenie szeregu regulacji stanowiących alternatywę w stosunku do likwidacji małej szkoły podstawowej. Daje on gminom możliwość z jednej strony zagwarantowania młodszym dzieciom edukacji w klasach I-III, w szkole jak najbliżej rodzinnego domu, nawet w sytuacji bardzo niskiej liczby uczniów. Z drugiej strony pozwala na zapewnienie uczniom klas IV-VIII odpowiedniej jakości edukacji, w szkole zatrudniającej wysoko wykwalifikowanych nauczycieli nauczających w dobrze wyposażonych pracowniach przedmiotowych. Proponowane rozwiązania są też korzystne dla grupy nauczycieli, którzy obecnie są zatrudniani w wielu szkołach, prowadzących po kilka zajęć tygodniowo w każdej z nich. Zatrudnienie nauczyciela na pełen etat w jednej szkole nie tylko pozwala na pełniejsze wykorzystanie jego potencjału dla dobra uczniów, ale daje także szanse na pełne korzystanie z przywilejów, takich jak możliwość: zatrudnienia na podstawie mianowania, przejścia w stan nieczynny, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia lub płatnego urlopu dla dalszego kształcenia albo bezpłatnego urlopu dla celów naukowych, oświatowych, artystycznych albo z innych ważnych przyczyn.

10. Czy planowane są programy finansowe, które pozwolą np.: na zmianę przeznaczenia budynków, w których dawniej mieściły się szkoły, na centra kultury, centra aktywności lokalnej, placówki opiekuńcze itd.? Jakie środki na ten cel będą mogły otrzymać samorządy?

W celu realizacji zadań publicznych w zakresie oświaty i wychowania w Ministerstwie Edukacji Narodowej tworzone są programy inwestycyjne na podstawie art. 75a, 75aa oraz 75b ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 754).

Obecnie trwają prace nad programem zakładającym wsparcie dla małych szkół podstawowych. Szczegółowe informacje zostaną opublikowane na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu