Odpowiedź na interpelację nr 8809

w sprawie sytuacji cudzoziemców ponownie ubiegających się o azyl po upływie 120 dni od pierwotnej odmowy

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk

Warszawa, 16-04-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 8809 pana posła Artura Jarosława Łąckiego w sprawie sytuacji cudzoziemców ponownie ubiegających się o azyl po upływie 120 dni od pierwotnej odmowy uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że odmowa przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez organ Straży Granicznej (SG), spowodowana obowiązywaniem zawieszenia prawa do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie wpływa na możliwość złożenia takiego wniosku przez cudzoziemca po zakończeniu obowiązywania ww. zawieszenia.

W tym miejscu warto wskazać, że celem wprowadzenia zawieszenia prawa do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową jest szeroko pojęta instrumentalizacja migracji oraz przeciwdziałanie wykorzystywania przez reżim białoruski cudzoziemców jako narzędzia destabilizującego państwo graniczące oraz inne Państwa Członkowskie Unii Europejskiej (UE). Mając na względzie utrzymującą się wciąż na wysokim poziomie presję migracyjną na wschodnim odcinku granicy zewnętrznej UE, priorytetem jest zapewnienie przez SG ochrony zewnętrznej granicy UE i zapobieganie nielegalnej migracji w kontekście szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa. Jeżeli Białoruś w dalszym ciągu będzie wykorzystywała migrantów jako narzędzie działań wymierzonych przeciwko państwu graniczącemu, ustawodawca przewidział, że takie zawieszenie będzie mogło zostać przedłużone o kolejny okres.

Jak już wskazano powyżej, przyczyną wprowadzenia czasowego zawieszenia prawa do składania wniosku o ochronę międzynarodową jest wyeliminowanie zjawiska przyciągania migrantów i instrumentalnego wykorzystania mechanizmu złożenia ww. wniosku wyłącznie w celu wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) i UE. Ponadto, w kontekście pytania o rolę SG w omawianej procedurze, uprzejmie informuję, że organ SG jest jedynie organem przyjmującym wniosek (pod warunkiem dopuszczalności jego złożenia), odpowiedzialnym za formalną kontrolę jego poprawności i zupełności. Natomiast w zakresie merytorycznym organem rozpatrującym wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Odnosząc się do kolejnych pytań sformułowanych w niniejszym wystąpieniu, warto wyjaśnić, że w okresie zawieszenia prawa cudzoziemców do składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej na obszarze objętym tymi przepisami, przedmiotowe wnioski nie mogą być składane (poza wyjątkami wskazanymi w ustawie z dnia z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej^[1]). W związku z powyższym wnioski złożone po okresie zawieszenia nie mają charakteru wniosków składanych ponownie.

Uprzejmie informuję, że podstawę prawną do ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wprowadziła do ustawy o udzielaniu ochrony ustawa z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej^[2], która weszła w życie 27 marca 2025 r.

Przesłanki ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zostały określone w nowym przepisie art. 33a ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony i muszą zachodzić łącznie. Stosownie do ww. regulacji prawo do złożenia przedmiotowego wniosku może zostać czasowo ograniczone w przypadku, gdy:

• ma miejsce instrumentalizacja – w znaczeniu przyjętym w nowym przepisie art. 2 pkt 6a ustawy o udzielaniu ochrony, tj. w sytuacji, gdy państwo graniczące z Polską lub inny podmiot prowadzi działania zmierzające do umożliwienia przekroczenia przez cudzoziemców wbrew przepisom prawa granicy zewnętrznej w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)^[3], w szczególności z użyciem przemocy wobec funkcjonariuszy służb państwowych oraz żołnierzy Sił Zbrojnych RP, chroniących tę granicę lub w połączeniu z niszczeniem infrastruktury granicznej, mogących skutkować destabilizacją sytuacji wewnętrznej na terytorium RP;
• działania podejmowane w ramach instrumentalizacji (w znaczeniu przyjętym w art. 2 pkt 6a ustawy o udzielaniu ochrony) stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa;
• wprowadzenie tego ograniczenia jest niezbędne dla wyeliminowania zagrożenia dla bezpieczeństwa lub społeczeństwa, a inne środki nie są wystarczające do jego wyeliminowania.

Czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej może być wprowadzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów wydawanego na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych. W rozporządzeniu określa się okres obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz odcinek granicy (zewnętrznej), na której jest ono stosowane (art. 33a ust. 5 i 6 ustawy o udzielaniu ochrony). W przypadku złożenia wniosku o wydanie przedmiotowego rozporządzenia minister właściwy do spraw wewnętrznych jest obowiązany poinformować sejmową komisję właściwą do spraw wewnętrznych o złożeniu wniosku do Rady Ministrów nie później niż następnego dnia po jego złożeniu (art. 33a ust. 7 ww. ustawy). Okres, na jaki można wprowadzić w drodze rozporządzenia Rady Ministrów czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie może przekraczać 60 dni (art. 33a ust. 2). W przypadku, gdyby nie ustały przyczyny wprowadzenia tego ograniczenia, okres jego obowiązywania może być przedłużony na czas oznaczony, nie dłuższy niż 60 dni, po wyrażeniu przez Sejm RP zgody na ww. przedłużenie (art. 33a ust. 3 ustawy o udzielaniu ochrony). Przedłużenie również następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów (art. 33a ust. 5 ww. ustawy).

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 marca 2025 r. w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej^[4] (weszło w życie z dniem ogłoszenia) przewiduje, że ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej obowiązuje przez okres 60 dni od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia i że ograniczenie to stosuje się na granicy państwowej z Republiką Białorusi.

Istotą czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest to, że w czasie jego obowiązywania i miejscu jego stosowania organ SG nie będzie przyjmował wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (art. 33b ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony). W tym czasie i miejscu nie będzie również stosowany przepis art. 28 ww. ustawy dotyczący deklaracji zamiaru złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (art. 33c ustawy o udzielaniu ochrony).

Jednocześnie należy zauważyć, że czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie obejmuje wszystkich osób występujących z takim wnioskiem. Artykuł 33b ust. 2 ustawy o udzielaniu ochrony przewiduje, że pomimo stosowania ograniczenia w danym czasie i miejscu wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej będzie przyjmowany przez organ SG od cudzoziemca będącego:

• małoletnim bez opieki (w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadaje przepis art. 2 pkt 9a ustawy o udzielaniu ochrony - małoletni cudzoziemiec, który przybywa na terytorium RP lub przebywa na tym terytorium bez opieki osób dorosłych, odpowiedzialnych za niego zgodnie z prawem obowiązującym w RP);
• kobietą ciężarną;

• osobą, która może wymagać szczególnego traktowania, w szczególności ze względu na swój wiek lub stan zdrowia;
• osobą, wobec której zachodzą okoliczności, które w ocenie organu SG jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio na terytorium RP;
• obywatelem państwa stosującego instrumentalizację, z którego terytorium cudzoziemcy przybywają na terytorium RP.

Natomiast w sytuacji, gdy cudzoziemiec, który byłby objęty co najmniej jednym z powyższych wyjątków, dopuścił się zachowania, w związku z którym konieczne byłoby użycie lub zastosowanie wobec niego środków przymusu bezpośredniego lub użycie broni lub innego uzbrojenia bezpośrednio po tym, jak przekroczył albo usiłował przekroczyć granicę z użyciem przemocy i we współdziałaniu z innymi osobami, to ww. wyjątki nie będą stosowane i wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej nie zostanie przyjęty (art. 33b ust. 3 ustawy o udzielaniu ochrony ).

Jeżeli w związku ze stosowaniem ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie zostanie od konkretnego cudzoziemca przyjęty wniosek o udzielenie tej ochrony, to jeżeli ww. cudzoziemiec już po upływie okresu obowiązywania tego ograniczenia będzie chciał na terytorium RP złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, organ Straży Granicznej będzie obowiązany zgodnie z ogólnym przepisem art. 24 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony przyjąć ww. wniosek.

Odnosząc się do kwestii niedopuszczalności wniosku o udzielenie ochrony (pytanie numer 4 niniejszego wystąpienia), uprzejmie informuję, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy o udzielaniu ochrony nie posługują się pojęciem „wniosku oczywiście bezzasadnego“. Natomiast art. 39 ust. 1 ww. ustawy przewiduje przesłanki prowadzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej w trybie przyspieszonym. Stanowią one w obecnym stanie prawnym odpowiedniki przesłanek uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za oczywiście bezzasadny na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony w stanie prawnym sprzed dnia 13 listopada 2015 r. Uregulowane w art. 39 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony przesłanki prowadzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej w trybie przyspieszonym są następujące:

• wnioskodawca podał inne przyczyny złożenia wniosku niż obawa przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej lub ryzyko doznania poważnej krzywdy albo nie podał żadnych informacji o okolicznościach związanych z obawą przed prześladowaniem lub ryzykiem doznania poważnej krzywdy;
• wnioskodawca wprowadził organ rozpatrujący wniosek w błąd przez zatajenie informacji lub dokumentów albo przedstawienie fałszywych informacji lub dokumentów, dotyczących jego tożsamości lub obywatelstwa o istotnym znaczeniu dla nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej;
• wnioskodawca przedstawił wyraźnie niespójne, sprzeczne lub nieprawdopodobne wyjaśnienia na potwierdzenie faktu prześladowania lub ryzyka doznania poważnej krzywdy, które są sprzeczne ze sprawdzonymi informacjami dotyczącymi kraju pochodzenia;
• wnioskodawca złożył wniosek jedynie w celu opóźnienia lub zakłócenia wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu;
• wnioskodawca stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego lub był z tego powodu w przeszłości wydalony z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przedstawiając powyższe, pragnę jednocześnie poinformować, odnosząc się zarazem do pytania numer 5 niniejszej interpelacji, że obecnie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji nie są prowadzone prace nad projektem ustawy czy aktu wykonawczego do ustawy o udzielaniu ochrony, który dotyczyłby zagadnień podniesionych w niniejszym wystąpieniu.

Z poważaniem

z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. 2025 poz. 223 z późn. zm., dalej: ustawa o udzielaniu ochrony.

^[2] Dz. U. 2025 poz. 389.

^[3] Dz. Urz. UE L 77/2016 str. 1 z późn. zm.

^[4] Dz. U. 2025 poz. 390.