w sprawie nowelizacji ustawy dotyczącej ochrony małoletnich przed przemocą "lex Kamilek"
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 23-04-2025
Szanowna Pani Posłanko,
uprzejmie informuję, że przepisy ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich[1], którą znowelizowano ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw,[2] tzw. ustawą Kamilka, nie dotyczą wprost rodziców uczniów, którzy są częścią społeczności szkolnej.
W art. 21 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich rozszerzono katalog aktywności, które z uwagi na wynikającą z ich charakteru styczność z małoletnimi wymagają, przed nawiązaniem stosunku pracy lub przed dopuszczeniem do innej działalności, sprawdzenia czy osoba, z którą ma być nawiązany stosunek pracy lub, która ma być dopuszczona do działalności jest osobą niekaraną.
Katalog określony w art. 21 ust. 1 ww. ustawy obecnie wskazuje, że chodzi o takie aktywności, jak wychowanie, edukacja, wypoczynek, leczenie, świadczenie porad psychologicznych, rozwój duchowy, uprawianie sportu lub realizacja innych zainteresowań przez małoletnich, lub opieka nad nimi. Dla ustalenia, czy trzeba sprawdzić pracownika lub osobę dopuszczaną do działalności zawsze należy przeanalizować jakie obowiązki ma dana osoba wykonywać. Nie ma znaczenia nazwa stanowiska.
Natomiast analiza art. 21 ustawy, przy uwzględnieniu, łącznie: definicji „działalności” ze słownika języka polskiego, który określa ją, jako zespół działań podejmowanych w jakimś celu, którego celem jest ochrona dzieci, jak i pozostałych uregulowań ustawy, w tym standardów ochrony małoletnich pozwala stwierdzić, że zaproszenie gościa, np. weterana, Rzecznika Praw Obywatelskich, funkcjonariusza policji, czy funkcjonariusza publicznego, w szczególności funkcjonariusza służb państwowych, który w ramach wykonywania swoich ustawowych obowiązków podlega weryfikacji pod kątem karalności, nie wchodzi w zakres ustawowego „dopuszczenia do działalności”.
Spotkanie z gościem nie jest zbiorem działań i odbywa się pod stałym nadzorem nauczycieli, wychowawców, opiekunów itp. W przypadku gdy nie ma możliwości pozostawania dziecka na osobności z gościem, nie wskazuje na ryzyko jego skrzywdzenia. Tymczasem, to ochrona dziecka jest nadrzędnym celem ustawy. W sytuacji, gdy dziecko znajduje się cały czas pod opieką osoby/osób zwykle za nie odpowiedzialnych i w zasięgu ich wzroku, wytyczne ochrony dziecka są zrealizowane.
Należy podkreślić, że zasady uczestnictwa gości z zewnątrz w wydarzeniach organizowanych w szkole, przedszkolu lub placówce itp. powinny być dokładnie określone w standardach ochrony małoletnich, tak aby przy wykorzystaniu tego instrumentu zapewnić dziecku bezpieczeństwo. Powinna też jednoznacznie z nich wynikać zasada, że gośćmi mogą być wyłącznie osoby, co do których nie zachodzi obawa, że mogą w jakikolwiek sposób stworzyć zagrożenie dla dziecka. Odmienna wykładnia przepisów byłaby sprzeczna z ich celem i zamiast chronić dzieci, odbierałaby małoletnim prawo do uczestnictwa w cennych i rozwijających aktywnościach. Jeżeli gość jest zaproszony na zajęcia z uczniami, którzy są pod opieką nauczycieli i w szkole lub placówce są wprowadzone standardy ochrony małoletnich, wówczas nie traktuje się go, jako osoby dopuszczonej do działalności oświatowej lub opiekuńczej.
Od 15 sierpnia 2024 r. w szkole i placówce wdrożono standardy ochrony małoletnich, które powinny być przestrzegane przez uczniów, nauczycieli, innych pracowników, jak również rodziców.
W sytuacji, kiedy rodzic zostanie dopuszczony do działalności oświatowej, w tym np. opieki nad uczniami w czasie wycieczki lub wyjścia na basen traktuje się go, jako osobę dopuszczoną do opieki i powinien uzyskać informację o niekaralności. (W przypadku cyklicznych i kolejnych udziałów rodzica w opiece nad małoletnimi w roku szkolnym, nie ma potrzeby dostarczania kolejnej informacji o niekaralności.).
Nadmieniam, że zasady organizacji krajoznawstwa i turystyki, w tym wycieczek szkolnych, określone są w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki [3].
Należy dodać, że za realizację programu nauki i wyboru formy, w jakiej program będzie realizowany (wyjście do muzeum, do teatru, wyjazd na wycieczkę, itp.), zawsze odpowiada dyrektor szkoły, zatwierdzając kartę wycieczki, wskazując kierownika i opiekunów wycieczki.
Dyrektor ma obowiązek uzyskać informacje, czy dane osoby są zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym lub w Rejestrze osób względem, których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze. Osoba przedkłada pracodawcy lub innemu organizatorowi informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw określonych w rozdziale XIX i XXV Kodeksu karnego, odpowiednio w art. 189a i art. 207 Kodeksu karnego oraz w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii[4] lub za odpowiadające tym przestępstwom czyny zabronione określone w przepisach prawa obcego.
Szczegółowe informacje są dostępne na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości[5].
Ministerstwo Edukacji Narodowej na naradach przekazało kuratorom oświaty i przesłało pisemne informacje i materiały dotyczące stosowania wyżej wymienionych przepisów w zakresie ochrony małoletnich, w tym organizacji wycieczek szkolnych.
W kwestii nowelizacji powyższych przepisów, właściwym resortem jest Ministerstwo Sprawiedliwości, które obecnie prowadzi prace legislacyjne.
Ministerstwo Edukacji Narodowej zwróciło się do Ministerstwa Sprawiedliwości z prośbą o wprowadzenie zmiany przepisów ustawy dotyczących ochrony małoletnich, polegającej na składaniu przez rodziców wyłącznie oświadczeń o niekaralności, co ułatwi rodzicom sprawowanie opieki nad dziećmi, uczniami i wychowankami, np. na wycieczkach szkolnych lub podczas wyjścia do teatru, kina, muzeum, czy na basen.
Umożliwienie rodzicom/opiekunom, po ewentualnej zmianie przepisów, składania wyłącznie oświadczeń znacząco ułatwi sprawowanie opieki nad dziećmi i uczniami, ponieważ składanie oświadczenia woli odbywa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1304, z późn. zm.).
[2] Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1606).
[3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. poz. 1055).
[4] Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz.172).
[5] https://www.gov.pl/web/krajowy-rejestr-karny;
https://www.gov.pl/web/krajowy-rejestr-karny/ustawa-kamilka-uzyskiwanie-zaswiadczen-o-niekaralnosci);
wyjaśnienia: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/pytania-do-ustawy-o-ochronie-dzieci2 .