Odpowiedź na interpelację nr 8825

w sprawie komisji, która będzie represjonowała funkcjonariuszy Policji i służb specjalnych

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański

Warszawa, 16-04-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 8825 Pana Posła Mariusza Błaszczaka, uprzejmie przedstawiam co następuje.

Prezes Rady Ministrów zarządzeniem^[1] nr 15 z dnia 10 kwietnia 2025 r. powołał Komisję do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 (dalej: Komisja), która ma zbadać, kto i w jaki sposób wykorzystywał instytucje państwowe do działań wymierzonych w organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz osoby fizyczne, które aktywnie działały na rzecz zasad praworządności i praw człowieka.

Wskazane powyżej zarządzenie reguluje cel i zadania Komisji, jej skład, rolę i zadania przewodniczącego oraz sekretarza, metody działania Komisji, sposób przedstawienia ustaleń, a także szereg zagadnień o charakterze technicznym i organizacyjnym związanych z działaniem ww. organu. Obsługę techniczno-organizacyjną działalności Komisji zapewnia urząd obsługujący Ministra Sprawiedliwości.

Należy podkreślić, że Komisja jest organem pomocniczym Prezesa Rady Ministrów i nie posiada uprawnień śledczych. Działania Komisji nie są wymierzone przeciw funkcjonariuszom czy pracownikom administracji. Celem Komisji jest wyjaśnienie mechanizmów represji stosowanych w latach 2015-2023 wobec wskazanych na wstępie organizacji i osób fizycznych, a także wypracowanie rekomendacji, aby zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości.

W skład Komisji wchodzi 11 członków, w tym:

• trzy osoby wyznaczone przez Ministra Sprawiedliwości;
• trzy osoby wyznaczone przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych;
• jedna osoba wyznaczona przez ministra właściwego do spraw informatyzacji;
• jedna osoba wyznaczona przez Ministra Koordynatora Służb Specjalnych;
• jedna osoba wyznaczona przez Ministra do spraw Społeczeństwa Obywatelskiego;
• jedna osoba wyznaczona przez Prokuratora Krajowego;
• jedna osoba wyznaczona przez Komendanta Głównego Policji.

Członkiem Komisji może być osoba, która charakteryzuje się znajomością problematyki związanej z przedmiotem prac Komisji, a jej wiedza i doświadczenie dają rękojmię rzetelnego przebiegu prac Komisji.

Prezes Rady Ministrów na Przewodniczącą Komisji wskazał Panią Sylwię Gregorczyk-Abram. Ponadto, w skład komisji wchodzą: Pan Paweł Murawski, Pani Kinga Dagmara Siadlak, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego dr hab. Pan Mikołaj Małecki, Pani Klementyna Suchanow, prof. nadzw. Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu dr hab. Pan Krzysztof Podemski, Pan Andrzej Krajewski, Pan Tomasz Grzyb, Pani Katarzyna Antoniak, Pan Dobrosław Rola i Pani Magdalena Dropek. Poza członkami Komisji, stały udział w jej pracach biorą: prokurator, wyznaczony przez Prokuratora Krajowego oraz Pełnomocnik Komendanta Głównego Policji do Spraw Ochrony Praw Człowieka.

Zgodnie z § 3 ust. 6 ww. zarządzenia Komisja może współpracować z innymi organami ochrony prawa, w szczególności Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych, organami samorządów prawniczych, w tym Naczelną Radą Adwokacką i Krajową Radą Radców Prawnych, a także z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

W czasie prac Komisja przygotuje trzy raporty cząstkowe oraz raport końcowy. Harmonogram przedstawienia Prezesowi Rady Ministrów przedmiotowych raportów został określony w § 11 ust. 1 ww. zarządzenia. Raport końcowy z prac Komisji zostanie przygotowany do 31 grudnia 2025 r.

Przedmiotowe raporty będą zawierać w szczególności:

1. informacje o metodach i mechanizmach represji stosowanych w latach 2015-2023 w stosunku do organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych;
2. informacje o postępowaniach administracyjnych, przygotowawczych i sądowych, które toczyły się albo wciąż się toczą wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych;
3. rekomendacje dla organów władzy publicznej dotyczące w szczególności:
1. metod działania Policji w kontekście korzystania z wolności zgromadzeń, ograniczeń tej wolności, stosowania środków przymusu bezpośredniego,
2. działalności prokuratury w kontekście prowadzenia postępowań w stosunku do działaczy społecznych,
3. działalności sądów w kontekście obsady sądów, przewlekłości postępowań, stosowania nadzwyczajnych środków zaskarżenia,
4. działalności służb specjalnych w kontekście metod kontroli operacyjnej, stosowania oprogramowania Pegasus lub podobnego oprogramowania służącego inwigilacji, a także śledzenia obywateli,
5. stosowania mechanizmów dyscyplinarnych oraz karnych w Policji, sądach, prokuraturze, w stosunku do osób podejrzewanych o nadużycia,
6. metod działania mediów publicznych, w kontekście ujawniania różnych informacji na temat organizacji społecznych i aktywistów, stosowania pozwów SLAPP (strategic lawsuits against public participation), a także prowadzenia kampanii dyfamacyjnych wobec środowisk i organizacji będących krytycznie nastawionych wobec działań władz w zakresie niszczenia zasady praworządności i mechanizmów ochrony praw obywatelskich,
7. mechanizmów kompensacyjnych w stosunku do ofiar represji.

Z poważaniem

z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Zarządzenie Prezesa Rady Ministrów nr 15 z dnia 10 kwietnia 2025 r. w sprawie powołania Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023 (M. P. poz. 306).