w sprawie działań związanych z ochroną przed nadużywaniem kodeksu granicznego Schengen oraz rozporządzenia Dublin III
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 18-04-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8891 pana posła Szymona Szynkowskiego vel Sęka w sprawie działań związanych z ochroną przed nadużywaniem kodeksu granicznego Schengen oraz rozporządzenia Dublin III uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Podróże po strefie Schengen bez odpraw granicznych to jedno z największych osiągnięć Unii Europejskiej (UE). Z tego względu Polska jest przeciwna przywracaniu kontroli granicznych na granicach wewnętrznych, co jest podnoszone w rozmowach z poszczególnymi partnerami. Jednocześnie należy zauważyć, że tymczasowe przywracanie kontroli granicznych przez państwa członkowskie umożliwia kodeks graniczny Schengen[1].
Nowelizacja kodeksu granicznego Schengen z 2024 r. doprecyzowała m.in. przepisy prawa dotyczące przywracania kontroli granicznych. Celem wskazanych regulacji jest zagwarantowanie, że kontrole pozostaną środkiem ostatecznym. Przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych musi być zgłoszone wcześniej Komisji Europejskiej, państwom członkowskim oraz Parlamentowi Europejskiemu.
Komisja Europejska jest właściwą instytucją, która wydaje opinię dotyczącą konieczności i proporcjonalności przywrócenia kontroli granicznej. Opracowuje ją po otrzymaniu powiadomienia w związku z przywróceniem lub przedłużeniem kontroli granicznej, prowadzącym do kontynuacji kontroli granicznej trwającej łącznie 12 miesięcy. Opinia komisji musi zawierać przynajmniej: ocenę zgodności przywrócenia lub przedłużenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych z zasadami konieczności i proporcjonalności oraz ocenę tego, czy dostatecznie rozważono alternatywne środki mające na celu zaradzenie poważnemu zagrożeniu.
Polska wielokrotnie zwracała uwagę na konieczność przestrzegania zasad tymczasowego przywracania kontroli na granicach wewnętrznych. W ramach sprawowanej prezydencji w Radzie UE Polska włączyła informacje o negatywnych konsekwencjach kontroli granicznych do tak zwanego Barometru Schengen – przygotowywanego przez komisję dokumentu będącego podstawą dyskusji ministrów spraw wewnętrznych w czasie części Rady Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych poświęconej funkcjonowaniu strefy Schengen (tzw. Rada Schengen).
Jednocześnie należy zauważyć, że Niemcy nie są jedynym państwem członkowskim utrzymującym przywrócone kontrole na wszystkich lub niektórych odcinkach granicy wewnętrznej. Obecnie są to również: Słowacja, Francja, Bułgaria, Słowenia, Włochy, Austria, Holandia, Norwegia, Dania i Szwecja. W przeszłości takie kontrole wprowadziła także Polska na granicy ze Słowacją.
Aktualnie obowiązują kontrole na granicy polsko-niemieckiej przywrócone na okres 16.03.2025 r. – 15.09.2025 r. Nie licząc wcześniejszych przypadków, od wprowadzenia kontroli w 2023 r. do chwili obecnej Niemcy notyfikowały tymczasowe przywrócenie kontroli na granicy z Polską 10 razy, na następujące okresy:
Strona niemiecka uzasadnia przywrócenie kontroli granicznej w związku z poważnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa publicznego i porządku publicznego spowodowanym utrzymującym się wysokim poziomem nielegalnej migracji i przemytu migrantów oraz obciążeniem systemu przyjmowania azylantów. Dodatkowo argumentem jest wpływ globalnej sytuacji bezpieczeństwa (w tym wojny Rosji przeciwko Ukrainie i sytuacji na Bliskim Wschodzie) na bezpieczeństwo i migrację.
Biorąc pod uwagę wysoką skuteczność działań rządu RP w zakresie uszczelnienia granicy z Białorusią, a tym samym zamykania sztucznie wykreowanego szlaku migracyjnego, utrzymywanie kontroli na granicy polsko-niemieckiej jest nieproporcjonalne i nieuzasadnione. W ocenie Polski należy dążyć do jak najszybszego przywrócenia niezakłóconego funkcjonowania strefy Schengen, przede wszystkim przez skuteczne zabezpieczenie zewnętrznych granic UE oraz zapewnienie skutecznego systemu wydaleń obywateli państw trzecich niemających prawa do pozostania na terytorium UE. Nie wyklucza to podjęcia dalszych decyzji dotyczących kontroli np. w sytuacji, w której strona niemiecka dopuszczałaby się jakichkolwiek naruszeń przepisów właściwych porozumień lub prawa UE w związku z realizacją kontroli granicznych lub współpracy w zakresie migracji. Ewentualne przywrócenie kontroli po stronie polskiej jest jednym z możliwych do zastosowania scenariuszy.
W odpowiedzi na inne poruszone kwestie chciałbym poinformować, że władze niemieckie nie konsultowały ze stroną polską ewentualnych zmian w funkcjonowaniu istniejącego centrum dublińskiego w Eisenhüttenstadt. Ewentualne zmiany w tym zakresie nie wpływają na obowiązujące zasady dotyczące zasad readmisji czy stosowania rozporządzenia Dublin III. Wymaga podkreślenia, że z Niemiec do Polski są przekazywane wyłącznie osoby wnioskujące o udzielenie ochrony międzynarodowej (na podstawie przepisów rozporządzenia Dublin III[2]) oraz cudzoziemcy nielegalnie opuszczający Polskę – na podstawie umowy readmisyjnej. Polska nadal będzie przyjmować tylko tych migrantów, co do których odpowiedzialność Polski będzie udowodniona, po dokonaniu szczegółowej analizy.
Jeśli chodzi o transfery realizowane na podstawie przywołanego rozporządzenia oraz readmisje, to w całym 2024 r. z Niemiec do Polski przekazano łącznie 688 cudzoziemców.
Jednocześnie warto zaznaczyć, że w 2024 r. nastąpił znaczący spadek przyjęć przez Polskę cudzoziemców przekazywanych przez inne państwa członkowskie UE, w tym przez Republikę Federalną Niemiec. Przy stosowaniu procedury Dublin III, w przypadku Niemiec spadek ten wyniósł 18% w porównaniu z 2023 r. W przypadku procedury readmisji spadek ten w przypadku Niemiec był jeszcze wyższy i wyniósł 37% w porównaniu z 2023 r. Powyższe spadki są m.in. efektem przeprowadzenia bardzo dokładnego sprawdzenia, czy wniosek władz niemieckich jest zasadny i czy Polska powinna zgodzić się na przyjęcie danego cudzoziemca. W 2025 r. Polska nie planuje zmiany stosowanej procedury.
Realizując transfery osób wnioskujących o ochronę międzynarodową w ramach procedur dublińskich, rząd RP działa wyłącznie na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. W odniesieniu do kwestii odpowiedzialności państw członkowskich za rozpatrywanie wniosków o ochronę międzynarodową, właściwe regulacje, w tym warunki przejęcia lub wtórnego przejęcia odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz realizacji transferów wnioskodawców, zostały ujęte w rozporządzeniu Dublin III.
Na kształt przepisów prawa, stosowane procedury, a szczególnie na realizację tych procedur po stronie polskiej, nie mają wpływu żadne decyzje, deklaracje ani plany rządu Niemiec. Polska nadal będzie badać każdy wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej pod kątem spełnienia kryteriów ujętych w powyższym rozporządzeniu, negatywnie rozpatrując wnioski dotyczące osób, które tych kryteriów nie spełniają.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice, Dz. Urz. UE. L nr 77 str. 1 z późn. zm.
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, Dz. Urz. UE. L nr 180 str. 31.