Odpowiedź na interpelację nr 8894

w sprawie braku środków finansowych dla samorządów oraz aktów wykonawczych do ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 24-04-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 8894 pana posła Wojciecha Szaramy w sprawie braku środków finansowych dla samorządów oraz aktów wykonawczych do ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.

W pierwszej kolejności pragnę zwrócić uwagę, że przywołane w wystąpieniu stwierdzenie, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie wydało żadnych aktów wykonawczych do ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej^[1], nie odpowiada stanowi faktycznemu. Uprzejmie informuję, iż do 23 kwietnia 2025 r. wydano 8 aktów wykonawczych do ustawy, w tym 6 rozporządzeń ministra spraw wewnętrznych i administracji, jedno rozporządzenie Rady Ministrów oraz jedno zarządzenie prezesa Rady Ministrów^[2]. Rozporządzenia zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Poniżej przedstawiam szczegółowe informacje dotyczące już obowiązujących aktów wykonawczych:

• zarządzenie nr 166 Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2024 r. w sprawie organizacji i trybu pracy Rządowego Zespołu Ochrony Ludności (M.P. 2024 poz. 1109),
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 2025 r. w sprawie szczegółowej zawartości Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (Dz. U. 2025 poz. 136),
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia (Dz. U. 2025 poz. 162),
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne (Dz. U. 2025 poz. 235),
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2025 r. w sprawie ćwiczeń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej (Dz. U. 2025 poz. 253),
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 marca 2025 r. w sprawie elementów porozumienia o wykonywaniu zadań ochrony ludności lub obrony cywilnej oraz sposobu weryfikacji zdolności podmiotu, z którym ma być zawarte porozumienie, do wykonywania tych zadań (Dz. U. 2025 poz. 273),
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 marca 2025 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania naboru ochotniczego do służby w obronie cywilnej (Dz. U. 2025 poz. 394),
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 kwietnia 2025 r. w sprawie Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (Dz. U. 2025 poz. 493).

Ponadto aktualnie w MSWiA trwają zaawansowane prace nad przygotowaniem kolejnych aktów wykonawczych.

Z kolei odnosząc się do kwestii dofinansowania zadań wynikających z ustawy, należy wskazać, że zgodnie z art. 154 ust. 4 ustawy na finansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej z obszaru ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego otrzymują z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację wymienionych zadań. W ramach ustawy jednostki samorządu terytorialnego są zobowiązane do realizowania następujących zadań zleconych:

• tworzenia i utrzymywania zasobów ochrony ludności przeznaczonych do realizacji zadań ochrony ludności (art. 33 ust. 5 ustawy);
• utrzymania elementów systemów wykrywania zagrożeń oraz powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach (art. 70 ust. 3 ustawy);
• dokonywania bieżącego przeglądu w celu wytypowania obiektów budowlanych, które mogą zostać uznane za obiekty zbiorowej ochrony (art. 91 ust. 10 ustawy);
• budowy i przebudowy budowli ochronnych, organizowania miejsc doraźnego schronienia, remontu i utrzymania obiektów zbiorowej ochrony, dostosowywania obiektów do wymagań i warunków technicznych (art. 106 ust. 5 ustawy);
• wnioskowania o nadanie przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej (art. 135 ust. 9 ustawy).

Ponadto ustawa określa, że wojewoda przekazuje jednostce samorządu terytorialnego dotacje celowe z budżetu państwa (art. 154 ust. 5 ustawy):

• na finansowanie albo dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej (procentowy udział dotacji celowej w kosztach realizowanego zadania reguluje zawarta umowa. Wartość dotacji celowej może wynosić do 100% kosztów zadania) - art. 154 ust. 3 i 6 ustawy;
• na finansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, z obszaru ochrony ludności i obrony cywilnej, w wysokości zapewniającej realizację tych zadań - art. 154 ust. 4 ustawy.

Jednocześnie warto wyjaśnić, że zgodnie z art. 152 ust. 1 ustawy koszty realizacji zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej są pokrywane ze środków finansowych będących w dyspozycji właściwych dysponentów części budżetu państwa. Finansowanie zadań z omawianego obszaru na poziomie samorządu gminy, powiatu i województwa planuje się w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw. Ponadto przedmiotowe zadania będą mogły być finansowane w ramach rezerwy celowej, o której mowa w art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym^[3]. Na dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego będą otrzymywały środki w formie dotacji celowej z budżetu państwa za pośrednictwem wojewodów (art. 154 ust. 3 i 5 ustawy). Procentowy udział dotacji celowej w kosztach realizowanego zadania publicznego będzie regulowała zawarta umowa. Wartość ww. dotacji będzie mogła wynosić do 100% kosztów zadania.

Planuje się, że środki finansowe w wysokości 0,15% produktu krajowego brutto, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy, będą podzielone według następujących kryteriów:

• 80-90% środków zostanie przeznaczonych dla województw, w tym na zadania realizowane przez samorządy;
• 10-20% środków zostanie przeznaczonych na zadania ponadlokalne, inwestycje pilotażowe oraz strategiczne (centralne).

Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z obecnie opracowywanym projektem Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 z puli wojewódzkiej nie mniej niż 90% środków będzie przekazane do samorządów, natomiast do 10% środków zostanie w dyspozycji wojewodów. Wojewodowie przekazują ww. środki dla samorządów po dokonaniu merytorycznej i finansowej analizy wniosków złożonych przez jednostki samorządu terytorialnego, zawierających m.in. kosztorys i harmonogram realizacji zadania, przy zapewnieniu wykorzystania środków finansowych na jego realizację do końca 2025 roku. Zakłada się, że pierwsze dotacje zostaną przekazane samorządom nie później niż do 15 lipca 2025 roku. Niemniej należy zauważyć, że ostateczny termin przekazania do samorządów środków finansowych, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy, jest uzależniony od decyzji ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawie przeniesienia wydatków zaplanowanych w dziale „obrona narodowa“ między częściami budżetu państwa, wydanej na podstawie uzgodnionego wniosku ministra właściwego do spraw wewnętrznych i ministra obrony narodowej, zgodnie z art. 199 ust. 3 ustawy.

Przedstawiając powyższe, należy zwrócić uwagę na fakt, że przedmiotowe procedury zostały zawarte w projekcie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026, nad którym prace nie zostały jeszcze zakończone.

Niemniej uprzejmie informuję, że przedstawiciele samorządów zostali poinformowani o ww. propozycjach i terminach zawartych w projekcie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 podczas procesu opiniowania ww. dokumentu w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w trybie określonym w art. 156 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. 2024 poz. 1907 z późn. zm., dalej: ustawa.

^[2] Por. strona Internetowego Systemu Aktów Prawnych: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001907

^[3] Dz. U. 2023 poz. 122 z późn. zm.