do ministra infrastruktury, ministra klimatu i środowiska, ministra przemysłu
w sprawie systemowego wsparcia dla mieszkańców powiatu olkuskiego w związku z podnoszeniem się wód podziemnych na skutek likwidacji kopalni ZGH "Bolesław" w Bukownie i wyłączenia pomp odwadniających oraz następstw tych działań
Zgłaszający: Łukasz Kmita
Data wpływu: 28-03-2025
W ostatnich miesiącach na terenie powiatu olkuskiego, a w sposób szczególny na terenie gminy Olkusz, Bolesław i Bukowno, dochodzi do stałego podnoszenia poziomu wód podziemnych. Sytuacja ta związana jest z wyłączeniem przez Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” SA specjalnych pomp odwadniających kopalnie. W wyniku zakończenia wydobycia na terenie ziemi olkuskiej m.in. ród cynku i ołowiu ZGH podjęły decyzję o likwidacji kopalni poprzez jej zatopienie. Formuła likwidacji kopalni została uzgodniona i zatwierdzona między innymi przez Wyższy Urząd Górniczy.
W estymacjach, które przez lata prezentowały Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” SA widniały dane, z których wynikało, że proces podnoszenia wód podziemnych będzie rozłożony na dziesiątki lat. Tymczasem rzeczywista sytuacja jest zupełnie inna, a potencjalna szansa związana z powstaniem dużych rekreacyjnych zbiorników wodnych pomiędzy Bolesławiem, Bukownem, Kluczami i Olkuszem przeradza się w ogromne uciążliwości zarówno dla samych mieszkańców, jak i samorządów.
Już dzisiaj na tym obszarze dochodzi do niekontrolowanych zjawisk geologicznych - tak zwanych zapadlisk - które realnie zagrażają nie tylko mieniu, ale i potencjalnie mogą zagrażać życiu mieszkańców.
Zwracam więc uwagę na konieczność podjęcia usystematyzowanych i pilnych działań przez administrację państwową, w tym jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii, kto jest prawnie odpowiedzialny za powstawanie „zapadlisk” i „zalewisk” na terenie ziemi olkuskiej. Czy odpowiedzialność za powstawanie tych zjawisk ponosi spółka ZGH „Bolesław” SA (a jeśli tak, to w jakim obszarze), czy też Skarb Państwa?
Ponadto zwracam uwagę, że działania administracji państwowej nie mogą kończyć się jedynie na przygotowaniu przez Państwowy Instytut Badawczy Centrum Geozagrożeń szczegółowych map, z których wynika, gdzie potencjalnie mogą powstać zapadliska i gdzie zlokalizowane były szyby i szybiki górnicze. Opublikowanie tych dokumentów, także na stronach internetowych samorządów, bez dalszego wskazanie szczegółowych kierunków działań przez administrację państwową jest daleko niewystarczające i rodzi uzasadnione obawy ze strony zainteresowanych osób.
Mieszkańcy po przeanalizowaniu udostępnionych map otrzymują informacje, że w bezpośredniej bliskości ich domów istnieje ryzyko wystąpienia zapadliska. Taka sytuacja wiąże się z powstaniem m.in. znacznego stresu i może doprowadzić do utraty zdrowia i życia. Przekłada się także na znaczny spadek wartości nieruchomości.
Kolejną niezwykle istotną kwestią jest występujące ryzyko podtopień nieruchomości znajdujących się na terenie gminy Bolesław, w miejscach gdzie odtworzone zostaną niefunkcjonujące od ponad 50 lat cieki wodne. Oczekuję, że mieszkańcy, którzy narażeni są na powstanie zjawisk, takich jak zapadliska czy zalewiska, pilnie otrzymają od administracji państwowej ofertę wykupu nieruchomości. Dziś powszechne wśród mieszkańców jest przekonanie o pozostawieniu ich samym sobie.
Osobną i ważką kwestią jest temat zalewania zalesionych obszarów należących do Lasów Państwowych na obszarze pomiędzy Olkuszem-Bukownem-Bolesławiem i Kluczami. Już dzisiaj dochodzi do sytuacji, iż na terenie Lasów Państwowych pojawia się woda, która zaczyna tworzyć zwarte zbiornik o powierzchni kilku hektarów. Mieszkańcy zwracają uwagę, że pomimo posiadanej wiedzy o podnoszeniu się wód - w tym estymacji dotyczących wielkości powstających nowych zbiorników - Lasy Państwowe nie dokonują na czas wycinki drzew na obszarze, który już jest zalany lub za chwilę będzie zalany przez wody podziemne. Na ujęciach z dronów - które wykonują przedstawiciele lokalnych mediów - wyraźnie widać całe kompleksy drzew zalane przez wodę - zwane potocznie „podwodnymi lasami”. Brak wycinki może uniemożliwiać w przyszłości zagospodarowanie powstających zbiorników wodnych na cele rekreacyjne.
Ponadto zwracam się z wnioskiem o udostępnienie w ramach odpowiedzi na interpelację wyników badań wody, która tworzy nowe zbiorniki wodne na terenie gmin Olkusz, Bukowno i Bolesław - wraz ze szczegółową analizą, czy woda ta nie stanowi zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego oraz czy w jej składzie odnotowano przekroczone normy metali ciężkich i innych pierwiastków. Proszę o szczegółową informację, kiedy i kto zlecał badanie wody i z których ujęć (miejsc, lokalizacji) zostały wykonane badania.
Osobną kwestią jest temat bezpieczeństwa przewozów kolejowych na linii kolejowej na odcinku Olkusz-Bukowno. W ubiegłych tygodniach ujawniono obsuwanie się części skarpy przy torze na linii 65 (PKP PLK) w okolicach Bukowna. Wiele osób zadaje pytania, czy tworzące się samoistnie zbiorniki wodne w tym obszarze mogą być groźne dla ciągłości ruchu kolejowego.
Proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:
1. Czy ministerstwo dokonało już szczegółowej analizy prawnej, który podmiot (ZGH Bolesław SA czy Skarb Państwa) i w jakim zakresie jest odpowiedzialny za powstawanie zapadlisk i zalewisk na terenie powiatu olkuskiego (w związku z zakończeniem wydobycia rud cynku i ołowiu)? Proszę o szczegółowe wyjaśnienia w tej sprawie.
2. Czy w związku z posiadaniem przez władze państwowe wiedzy o szczegółowym występowaniu miejsc potencjalnie niebezpiecznych (ustalonych na podstawie badań Centrum Geozagrożeń PIB) rozważane są - za odszkodowaniem - przesiedlenia mieszkańców, tak aby nie narażać ich na ryzyko utraty zdrowia i życia w związku z możliwością wystąpienia niebezpiecznych zjawisk? Czy rozważany jest wykup nieruchomości, które znajdują się w strefie zapadlisk czy zalewisk? Jakie działania w tym zakresie podjęto?
3. Dlaczego pomimo posiadania wiedzy o wystąpieniu zalewania obszarów należących do Lasów Państwowych, podmiot ten nie dokonuje całkowitej wycinki drzew w obszarach, które będą zalane przez podnoszące się wody podziemne? Czy będą wdrożone zmiany w tym zakresie? Czy Lasy Państwowe usuną drzewa z terenów zalanych? Kiedy to nastąpi?
4. Czy powstające nowe zbiorniki wodne wzdłuż istniejącej linii kolejowej nr L65 (linia szerokotorowa) oraz linii L62 na odcinku Olkusz-Bukowno nie stanowią zagrożenia dla funkcjonowania przewozów kolejowych na tym odcinku? Czy PKP PLK i PKP LHS dokonały szczegółowych analiz w tym zakresie? Czy planowane są wzmocnienia podtorza w miejscach narażonych na wystąpienie zapadlisk lub nasiąknięcie skarpy na wskazanym odcinku? Ile takich miejsc zdiagnozowano?
5. Czy WIOŚ w Krakowie lub inny podmiot działający na polecenie ministerstwa lub wojewody dokonywał badań próbek wody z zalewanych terenów w rejonie Olkusza? Jeśli tak - proszę o szczegółowe informacje - kiedy, w jakim zakresie zlecono badania wody? Czy w wodzie zdiagnozowano przekroczenia norm - w jakim zakresie? A jeśli dotychczas nie zlecano szczegółowych badań, czy minister poleci wykonanie takowych?