w sprawie kontroli granicznych prowadzonych przez Republikę Federalną Niemiec (RFN) na granicy z Rzecząpospolitą Polską
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 25-04-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 8955 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie kontroli granicznych prowadzonych przez Republikę Federalną Niemiec (RFN) na granicy z Rzecząpospolitą Polską, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Odnosząc się do przywołanych przez Panią Poseł działań, podejmowanych w zakresie kontroli granicznych przez Wielkie Księstwo Luksemburga, uprzejmie informuję, że 3 września 2024 r., w ramach konsultacji poprzedzających objęcie przez Polskę Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej (UE), odbyło się spotkanie z ministrem spraw wewnętrznych Luksemburga, Panem Léonem Glodenem, w trakcie którego omawiano m.in. kwestię kontroli granicznych. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że zarządzanie strefą Schengen pozostaje priorytetem polskiej Prezydencji w UE, a przedmiotowe spotkanie potwierdziło, że zarówno strona Polska, jak i przedstawiciele Luksemburga zgadzają się, iż zwiększona liczba kontroli na granicach wewnętrznych i podejmowanie działań mogących podważać jedność strefy Schengen to obecnie największe wyzwania stojące przed UE. Ponadto dla Luksemburga powyższe zagadnienie ma kluczowe znaczenie ze względu na rolę powiązań transgranicznych - do pracy w Luksemburgu przyjeżdża codziennie 15 tys. osób z Wielkiego Regionu (Belgia, Niemcy, Francja). Dodatkowo warto nadmienić, że Luksemburg był jednym z państw –założycieli strefy Schengen w 1985 r.
Podróże po strefie Schengen bez odpraw granicznych są jednym z największych osiągnięć UE. Z tego względu Polska jest przeciwna przywracaniu kontroli na granicach wewnętrznych, co jest podnoszone w rozmowach z poszczególnymi partnerami. Jednocześnie należy zauważyć, że tymczasowe przywracanie kontroli granicznych przez państwa członkowskie umożliwia rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)[1].
Nowelizacja kodeksu granicznego Schengen z 2024 r.[2] doprecyzowała m.in. przepisy prawa dotyczące przywracania kontroli granicznych. Celem wskazanych regulacji jest zagwarantowanie, że kontrole pozostaną środkiem ostatecznym. Przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych UE musi być zgłoszone wcześniej Komisji Europejskiej, Państwom Członkowskim UE oraz Parlamentowi Europejskiemu. Instytucją właściwą do wydania opinii w zakresie konieczności i proporcjonalności przywrócenia kontroli granicznej jest Komisja Europejska. Komisja opracowuje ww. opinię po otrzymaniu powiadomienia w związku z przywróceniem lub przedłużeniem kontroli granicznej, prowadzącym do kontynuacji kontroli granicznej trwającej łącznie 12 miesięcy. Przedmiotowa opinia musi zawierać m.in. ocenę zgodności przywrócenia lub przedłużenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych z zasadami konieczności i proporcjonalności oraz ocenę tego, czy dostatecznie rozważono alternatywne środki mające na celu zaradzenie poważnemu zagrożeniu.
W tym miejscu warto podkreślić, że Polska wielokrotnie zwracała uwagę na konieczność przestrzegania zasad tymczasowego przywracania kontroli na granicach wewnętrznych UE. W ramach sprawowanej obecnie Prezydencji w Radzie UE, Polska podjęła decyzję o włączeniu informacji o negatywnych konsekwencjach kontroli granicznych do tzw. „Barometru Schengen“ – przygotowywanego przez Komisję Europejską dokumentu, będącego podstawą dyskusji unijnych ministrów spraw wewnętrznych podczas obrad Rady Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, w części poświęconej funkcjonowaniu strefy Schengen (tzw. Rada Schengen).
Jednocześnie należy zauważyć, że RFN nie jest jedynym państwem członkowskim UE utrzymującym przywrócone kontrole na wszystkich lub niektórych odcinkach granicy wewnętrznej. Obecnie są to również: Słowacja, Francja, Bułgaria, Słowenia, Włochy, Austria, Holandia, Norwegia, Dania i Szwecja. W przeszłości takie kontrole wprowadziła także Polska na granicy ze Słowacją.
Biorąc pod uwagę wysoką skuteczność działań rządu RP w zakresie uszczelniania granicy z Białorusią, a tym samym zamykania sztucznie wykreowanego szlaku migracyjnego, utrzymywanie kontroli na granicy polsko-niemieckiej jest nieproporcjonalne i nieuzasadnione. W ocenie Polski należy dążyć do jak najszybszego przywrócenia niezakłóconego funkcjonowania strefy Schengen, przede wszystkim poprzez skuteczne zabezpieczenie zewnętrznych granic UE oraz zapewnienie efektywnego systemu wydaleń obywateli państw trzecich, niemających prawa do pozostania na terytorium UE. Jednocześnie, powyższe nie wyklucza podejmowania dalszych rozstrzygnięć dotyczących kontroli granicznych, np. w sytuacji, w której strona niemiecka dopuszczałaby się jakichkolwiek naruszeń obowiązujących regulacji, właściwych porozumień lub prawodawstwa UE w związku z realizacją kontroli granicznych lub współpracy w zakresie migracji. Ewentualne przywrócenie kontroli po stronie polskiej jest jednym z możliwych do zastosowania scenariuszy.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. Urz. UE L 77 str. 1, z późn. zm.
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1717 z dnia 13 czerwca 2024 r. dotyczące zmiany rozporządzenia (UE) 2016/399 w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (Dz. Urz. UE L str. 1717).