Interpelacja nr 8957

do ministra edukacji

w sprawie wsparcia dla uczniów z ADHD

Zgłaszający: Marta Stożek

Data wpływu: 01-04-2025

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani z interpelacją dotyczącą sytuacji uczniów z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), którzy obecnie nie są uznawani przez system edukacji za osoby neuroatypowe, co skutkuje brakiem dostępu do istotnego wsparcia takiego jak nauczyciel wspomagający. Taka sytuacja nie tylko znacząco ogranicza możliwości edukacyjne tych uczniów, ale także wpływa negatywnie na ich procesy integracji społecznej. System edukacji powinien zapewniać równe szanse wszystkim uczniom, niezależnie od ich specyficznych potrzeb i wyzwań. W przypadku uczniów z ADHD mechanizmy, takie jak dostęp do nauczyciela wspomagającego, elastyczne metody nauczania, możliwość korzystania z dodatkowych materiałów edukacyjnych oraz wsparcie psychologiczne mogą znacząco poprawić ich szanse na pełne wykorzystanie swojego potencjału. Istnieje zatem pilna potrzeba wprowadzenia rozwiązań umożliwiających dostosowanie procesu edukacyjnego do potrzeb uczniów z ADHD, aby mogli w pełni wykorzystać swoje zdolności rozwojowe.

ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym o charakterze chronicznym, które dotyka znacznej liczby dzieci i młodzieży w Polsce. Dane epidemiologiczne sugerują, że ADHD występuje u 3-7% uczniów, co oznacza, że w niemal każdej klasie szkolnej można spotkać przynajmniej jedno dziecko z tym zaburzeniem. Kluczowe jest zapewnienie tym uczniom odpowiednich warunków edukacyjnych, które pozwolą im maksymalizować ich umiejętności i zdolności, a jednocześnie minimalizować negatywne konsekwencje wynikające z ich specyficznych trudności.

Bez adekwatnego wsparcia uczniowie ci pozostają w tyle za swoimi rówieśnikami, częściej doświadczają niepowodzeń edukacyjnych oraz stygmatyzacji. Prowadzi to do obniżenia samooceny oraz ograniczenia perspektyw edukacyjnych i zawodowych.

Brak wsparcia dla uczniów z ADHD wpływa również negatywnie na środowisko klasowe jako całość. Dzieci z ADHD, które nie mają zapewnionej odpowiedniej pomocy, mogą zakłócać przebieg lekcji, co prowadzi do rozproszenia uwagi całej klasy oraz obniżenia efektywności procesu edukacyjnego. Dlatego obecność nauczyciela wspomagającego nie jest tylko korzyścią dla ucznia z ADHD, ale także dla jego rówieśników, ponieważ stwarza bardziej sprzyjające warunki do nauki dla całej grupy. Na przykład nauczyciel wspomagający może pomagać w utrzymaniu porządku i skupienia podczas lekcji, co sprzyja lepszej koncentracji całej klasy i minimalizuje zakłócenia, wpływając pozytywnie na efektywność nauki. Takie podejście jest zgodne z modelem szkoły inkluzywnej, która wspiera różnorodność i gwarantuje odpowiednie warunki dla wszystkich uczniów.

Problemy uczniów z ADHD

Uczniowie z ADHD napotykają na liczne wyzwania, które znacząco utrudniają im uczestnictwo w procesie edukacyjnym oraz prawidłowe funkcjonowanie w środowisku szkolnym. Wyzwania te obejmują m.in.:

trudności w stosowaniu się do instrukcji,
brak umiejętności skupienia uwagi na jednej czynności przez dłuższy czas,
niekończenie rozpoczętych zadań,
częste gubienie i zapominanie przedmiotów,
trudności w organizacji pracy własnej,
impulsywność i brak umiejętności regulacji emocji,
problemy z utrzymaniem koncentracji na lekcjach.

Te deficyty funkcjonalne mają dalekosiężne konsekwencje nie tylko dla wyników w nauce, ale również dla rozwoju emocjonalnego i społecznego uczniów z ADHD. Często doświadczają oni poczucia frustracji, nieadekwatności oraz bezradności w sytuacjach, gdy nie są w stanie sprostać oczekiwaniom nauczycieli i rówieśników. Konsekwencją jest utrata motywacji do nauki oraz pogorszenie relacji społecznych. Brak odpowiedniego wsparcia może prowadzić do eskalacji problemów behawioralnych, izolacji społecznej oraz spadku poczucia własnej wartości, co z kolei zwiększa ryzyko rezygnacji z aktywnego uczestnictwa w życiu szkolnym i społecznym.

Długofalowe konsekwencje braku wsparcia edukacyjnego dla uczniów z ADHD są równie niepokojące. Osoby te są bardziej narażone na trudności w późniejszym życiu, w tym na problemy z ukończeniem edukacji, znalezieniem satysfakcjonującego zatrudnienia oraz na różnego rodzaju zaburzenia emocjonalne, takie jak depresja czy stany lękowe. Stygmatyzacja oraz niezrozumienie ze strony nauczycieli i rówieśników często prowadzą do postrzegania uczniów z ADHD jako „trudnych” lub „niewychowanych”, co w konsekwencji utrudnia im nawiązywanie relacji i zwiększa poczucie wykluczenia. Aby zmniejszyć stygmatyzację, warto rozważyć wprowadzenie kampanii edukacyjnych na temat ADHD oraz organizację warsztatów dla nauczycieli i uczniów, które pomogą w budowaniu większego zrozumienia i akceptacji.

Rola nauczyciela wspomagającego

Wprowadzenie nauczyciela wspomagającego dla uczniów z ADHD mogłoby w sposób fundamentalny zmienić ich sytuację edukacyjną. Nauczyciel wspomagający, poprzez indywidualizację procesu dydaktycznego, dostosowanie metod nauczania oraz odpowiednie wsparcie emocjonalne, jest w stanie przyczynić się do znaczącej poprawy wyników edukacyjnych oraz ogólnego dobrostanu ucznia. Przykładowo, nauczyciel może stosować techniki podziału zadań na mniejsze, łatwiejsze do zarządzania etapy, wprowadzać częstsze przerwy w pracy, korzystać z wizualnych podpowiedzi i schematów organizacyjnych, a także stosować pozytywne wzmocnienia za każde osiągnięcie, co pomaga uczniowi utrzymać motywację i poczucie sukcesu. Kluczowe elementy wsparcia obejmują:

pomoc w organizacji zadań i planowaniu pracy, co pozwala na ograniczenie stresu związanego z nadmiarem obowiązków,
kontrolę nad czasem pracy, co jest szczególnie istotne dla uczniów z deficytem koncentracji,
wypracowywanie strategii radzenia sobie z impulsywnością oraz nadmierną aktywnością,
indywidualizację podejścia edukacyjnego, co umożliwia dostosowanie poziomu trudności zadań do możliwości ucznia i budowanie jego samooceny,
wsparcie emocjonalne, pomoc w radzeniu sobie z frustracją oraz rozwijanie umiejętności regulacji emocji.

Nauczyciel wspomagający pełni również rolę mediatora pomiędzy uczniem a rówieśnikami, co ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania marginalizacji dziecka i wspierania jego integracji społecznej. Dzięki wsparciu nauczyciela wspomagającego uczeń z ADHD może pełniej uczestniczyć w życiu klasy, co zapobiega jego wykluczeniu. Rola nauczyciela wspomagającego obejmuje również pomoc w nauce skutecznych strategii komunikacyjnych, które umożliwiają uczniowi lepsze porozumiewanie się i radzenie sobie z konfliktami w grupie rówieśniczej.

Kolejnym istotnym aspektem pracy nauczyciela wspomagającego jest kształtowanie pozytywnej atmosfery w klasie. Obecność takiego nauczyciela przyczynia się do zwiększenia zrozumienia specyfiki ADHD wśród pozostałych uczniów, a także rozwijania ich empatii i tolerancji. W ten sposób wspierana jest nie tylko jednostka z ADHD, ale także cała społeczność klasowa, która staje się bardziej zintegrowana i wspierająca. Działania edukacyjne podejmowane przez nauczyciela wspomagającego na rzecz całej klasy mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia i akceptacji różnorodności.

Warto również zaznaczyć, że nauczyciel wspomagający może pełnić rolę kluczowego łącznika między szkołą a rodzicami ucznia. Ścisła współpraca z rodzicami jest niezbędna, aby zapewnić spójne wsparcie zarówno w szkole, jak i w domu. Nauczyciel wspomagający może udzielić rodzicom wskazówek dotyczących efektywnych strategii wspierania dziecka, co pozwala na stworzenie kompleksowego systemu wsparcia obejmującego wszystkie aspekty życia ucznia.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

Czy ministerstwo planuje zmiany w przepisach dotyczących klasyfikacji uczniów z ADHD jako osób, którym potrzebne jest wsparcie w postaci orzeczenia o potrzebie specjalnego kształcenia oraz profesjonalnej pomocy nauczycieli wspomagających, co umożliwiłoby im korzystanie z dodatkowego wsparcia pedagogicznego?
Czy są rozważane konkretne działania lub programy pilotażowe, które mogłyby ocenić efektywność wsparcia nauczyciela wspomagającego w pracy z uczniami z ADHD?
Czy ministerstwo zamierza podjąć inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości nauczycieli i kadry pedagogicznej na temat ADHD oraz skutecznych metod pracy z uczniami dotkniętymi tym zaburzeniem? Czy przewidziane są szkolenia i warsztaty, które mogłyby poprawić jakość wsparcia dla dzieci z ADHD?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie systemu monitorowania efektów wsparcia udzielanego uczniom z ADHD, co pozwoliłoby na bieżącą ocenę skuteczności podejmowanych działań i ich modyfikację w razie potrzeby?
Czy planowane są dodatkowe środki finansowe lub programy grantowe, które umożliwią szkołom zatrudnienie nauczycieli wspomagających oraz specjalistów wspierających uczniów z ADHD?

Uważam, że takie rozwiązania byłyby istotnym krokiem w kierunku budowy bardziej inkluzyjnego systemu edukacji, w którym każde dziecko miałoby możliwość realizowania swojego potencjału niezależnie od trudności, z jakimi się boryka. Inwestycja w odpowiednie wsparcie dla uczniów z ADHD to inwestycja w przyszłość, która przyniesie korzyści nie tylko samym dzieciom, ale również całemu społeczeństwu poprzez zmniejszenie liczby niepowodzeń szkolnych, poprawę wyników edukacyjnych oraz lepszą integrację społeczną. Uczniowie objęci wsparciem mają większe szanse na osiągnięcie sukcesów edukacyjnych, rozwój swoich talentów oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym. Dlatego jestem przekonana, że inwestycja we wsparcie dla uczniów z ADHD jest inwestycją, która przyniesie długofalowe korzyści dla nas wszystkich.

Z poważaniem

Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP