do ministra zdrowia
w sprawie zapewnienia równego dostępu do aborcji i opieki zdrowotnej dla osób transpłciowych
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 01-04-2025
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani z pilną prośbą o natychmiastowe działania w związku z przypadkiem transpłciowego mężczyzny, któremu w trzech różnych ośrodkach medycznych odmówiono wykonania legalnej aborcji. W każdym z tych ośrodków podano odmienne przyczyny odmowy, takie jak brak odpowiedniego personelu, niejasności prawne oraz powołanie się na klauzulę sumienia. Takie zróżnicowanie powodów odmowy ujawnia głęboko zakorzenione problemy strukturalne w polskiej służbie zdrowia, które wymagają pilnej interwencji. Przypadek ten został szczegółowo opisany przez prof. Macieja Sochę, kierownika Oddziału Położniczo-Ginekologicznego Szpitala św. Wojciecha w Gdańsku, w programie „Tak jest“ emitowanym na antenie TVN24.
Naruszenie prawa i etyki medycznej
Prof. Socha opisał sytuację transpłciowego 23-letniego mężczyzny, który padł ofiarą brutalnego gwałtu, w wyniku czego zaszedł w ciążę. Pomimo wystawionego przez psychiatrę zaświadczenia, że kontynuacja ciąży zagraża zdrowiu i życiu pacjenta, w trzech placówkach medycznych na Śląsku odmówiono wykonania aborcji. Taka sytuacja jest nie tylko rażącym naruszeniem zasad etycznych i moralnych, ale również pogwałceniem obowiązującego prawa, w tym art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który zobowiązuje do udzielania świadczeń zdrowotnych w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia, oraz art. 68 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony zdrowia. Odmowa przeprowadzenia aborcji w takim przypadku stanowi również naruszenie podstawowych praw człowieka, które powinny być respektowane przez wszystkie instytucje medyczne.
Systemowe problemy w dostępie do opieki zdrowotnej dla osób transpłciowych
Prawo do aborcji w przypadkach zagrożenia zdrowia i życia osoby będącej w ciąży jest jednym z fundamentalnych praw reprodukcyjnych i zdrowotnych, które musi być bezwzględnie przestrzegane. Każda osoba, bez względu na swoją tożsamość płciową, ma prawo do godności, szacunku oraz dostępu do pełnej, kompetentnej opieki medycznej. Odmowa udzielenia pomocy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia pacjenta nie tylko narusza obowiązki zawodowe wynikające z Kodeksu etyki lekarskiej, ale również stoi w sprzeczności z międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka, takimi jak wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia oraz konwencje ratyfikowane przez Polskę.
Przedmiotowy przypadek uwidacznia szerokie, strukturalne problemy związane z dostępem osób transpłciowych do opieki zdrowotnej w Polsce. Osoby transpłciowe często napotykają wielowarstwowe bariery w dostępie do usług zdrowotnych, zarówno w kontekście opieki związanej z ich tożsamością płciową, jak i w przypadku standardowych procedur medycznych. Przykładem takich barier jest odmowa dostępu do terapii hormonalnej, trudności w uzyskaniu skierowania na specjalistyczne badania, a także niechęć personelu medycznego do podejmowania działań ze względu na brak wiedzy lub uprzedzenia. Systemowa dyskryminacja, brak odpowiedniego przeszkolenia personelu medycznego oraz uprzedzenia przyczyniają się do wykluczania osób transpłciowych z dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej.
Propozycje działań mających na celu eliminację dyskryminacji
W związku z powyższym apeluję do Ministerstwa Zdrowia o podjęcie działań mających na celu wyeliminowanie wszelkich form dyskryminacji oraz zapewnienie, że każda osoba potrzebująca pomocy medycznej będzie miała równy dostęp do opieki zdrowotnej, niezależnie od jej tożsamości płciowej. Proponuję wprowadzenie następujących środków:
Specjalistyczne szkolenia dla personelu medycznego, które pozwolą na zrozumienie specyfiki opieki nad osobami transpłciowymi oraz podniesienie kompetencji w zakresie świadczenia usług medycznych dla tej grupy pacjentów.
Kampanie informacyjne dotyczące praw osób transpłciowych, które zwiększą świadomość społeczną oraz wiedzę wśród pracowników ochrony zdrowia.
Dedykowane punkty kontaktowe, które będą wspierały pacjentów transpłciowych w dostępie do opieki zdrowotnej, zapewniając im informacje i wsparcie w nawigowaniu po systemie opieki zdrowotnej.
Powołanie instytucji Rzecznika/Rzeczniczki Praw Osób Transpłciowych w celu sprawowania centralnego, programowego nadzoru nad dobrostanem osób transpłciowych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii równego dostępu do opieki zdrowotnej.
Potrzeba systemowych mechanizmów kontrolnych
Chciałabym również zwrócić uwagę na konieczność wdrożenia systemowych mechanizmów kontrolnych oraz zapewnienia zgodności postępowania placówek medycznych z obowiązującymi przepisami prawa.
Edukacja i wsparcie dla personelu medycznego
Konieczne jest wdrożenie odpowiednich szkoleń, które przygotują personel medyczny do właściwego podejścia do pacjentów transpłciowych oraz pomogą w radzeniu sobie z sytuacjami wymagającymi szczególnej wrażliwości i profesjonalizmu. Medycy muszą być świadomi specyfiki opieki nad osobami transpłciowymi, a także ich praw, aby móc oferować adekwatną i niedyskryminującą opiekę. Edukacja w tej dziedzinie jest kluczowa, aby zmniejszyć dysproporcje w dostępie do usług zdrowotnych oraz poprawić jakość opieki zdrowotnej dla wszystkich obywateli naszego kraju.
Wnioski i wezwanie do działania
Problem ten nie dotyczy wyłącznie jednostkowego przypadku transpłciowego mężczyzny, ale stanowi odzwierciedlenie systemowych niedociągnięć w zapewnieniu równouprawnienia w dostępie do opieki medycznej. Niejednokrotnie osoby transpłciowe są marginalizowane z powodu niewystarczającego przeszkolenia oraz braku odpowiedniej wrażliwości personelu medycznego. Dlatego apeluję o wdrożenie programów edukacyjnych dla lekarzy, pielęgniarek oraz innych pracowników ochrony zdrowia, które uwzględnią specyfikę opieki nad osobami transpłciowymi oraz podkreślą konieczność przestrzegania zasad etycznych i prawnych obowiązujących w Polsce. Tylko w ten sposób możliwe będzie stworzenie inkluzywnego i sprawiedliwego systemu opieki zdrowotnej, który będzie respektować prawa wszystkich obywateli.
Konieczne jest również ustanowienie niezależnych mechanizmów monitorujących, które zapobiegną podobnym przypadkom odmowy udzielenia legalnej pomocy medycznej. W sytuacjach zagrażających życiu pacjenta obowiązek udzielenia pomocy medycznej powinien być bezwzględny, a każda odmowa powinna być skrupulatnie analizowana przez odpowiednie organy kontrolne. Ministerstwo Zdrowia powinno zagwarantować, że wszystkie placówki medyczne przestrzegają obowiązujących przepisów prawa, a pracownicy medyczni, którzy podejmują działania zgodne z prawem, mają wsparcie ze strony systemu ochrony zdrowia.
Nie możemy pozwolić na sytuacje, w których osoby transpłciowe są traktowane, jako obywatele drugiej kategorii, pozbawieni prawa do pełnej opieki zdrowotnej. Przypadek transpłciowego mężczyzny, któremu odmówiono aborcji, uwidacznia fundamentalne braki w naszym systemie zdrowotnym. Odrzucenie tego prawa to nie tylko naruszenie podstawowych praw człowieka, ale także podważenie zaufania do instytucji, które mają za zadanie chronić zdrowie i życie obywateli. Wprowadzenie odpowiednich mechanizmów kontrolnych, szkoleń dla personelu oraz kampanii społecznych mających na celu zwiększenie świadomości społecznej w zakresie praw osób transpłciowych jest niezbędne dla poprawy sytuacji tej grupy w Polsce.
Ministerstwo Zdrowia powinno zatem podjąć natychmiastowe kroki w celu zapewnienia, że każda osoba potrzebująca pomocy medycznej uzyska ją niezależnie od swojej tożsamości płciowej. Kluczowe jest również wprowadzenie systemowych środków kontroli, które zapewnią efektywność podjętych działań, co zwiększy ich wiarygodność oraz skuteczność. Jest to kwestia fundamentalnej sprawiedliwości społecznej oraz poszanowania praw człowieka, które nie powinny podlegać negocjacjom. Należy również rozważyć wprowadzenie sankcji dla placówek medycznych, które odmawiają wykonania legalnych świadczeń medycznych, aby zagwarantować, że wszystkie jednostki opieki zdrowotnej działają zgodnie z prawem oraz respektują prawa pacjentów.
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie procedur, które zagwarantują, że każda osoba potrzebująca aborcji z powodów medycznych uzyska pomoc w sposób szybki i bezpieczny?
Jakie działania podejmie ministerstwo, aby zapewnić odpowiednie szkolenia dla personelu medycznego w zakresie świadczenia usług aborcyjnych, szczególnie w kontekście osób transpłciowych?
Jakie działania podejmie ministerstwo, aby ułatwić pacjentom dostęp do usług aborcyjnych, szczególnie w sytuacjach kryzysowych, oraz zapewnić, że prawa tych pacjentów będą w pełni respektowane przez personel medyczny?
Czy zostaną wprowadzone dodatkowe mechanizmy kontrolne, które zapobiegną sytuacjom odmowy udzielenia legalnej pomocy medycznej, w tym aborcji, w przypadkach uzasadnionych zagrożeniem zdrowia i życia pacjenta?
Czy ministerstwo uwzględniło potrzebę dostępu do konsultacji i leczenia ginekologicznego finansowanego przez NFZ, dla transpłciowych mężczyzn?
Jakie kroki zostaną podjęte, aby poprawić dostępność opieki zdrowotnej dla osób transpłciowych i zapewnić, że nie będą one narażone na dyskryminację ze względu na swoją tożsamość płciową?
Czy Ministerstwo Zdrowia planuje przeprowadzenie kampanii edukacyjnych mających na celu zwiększenie świadomości na temat praw osób transpłciowych w systemie opieki zdrowotnej oraz obowiązków placówek medycznych w tym zakresie?
Czy ministerstwo planuje podjęcie współpracy z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się prawami osób transpłciowych w celu wypracowania najlepszych rozwiązań systemowych, które zapewnią tym osobom dostęp do pełnej opieki zdrowotnej?
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP