w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 29-04-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 9043 pana posła Jarosława Sachajki i pani poseł Anny Gembickiej w sprawie opóźnień w wypłacie środków dla samorządów na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej uprzejmie przedstawiam informacje pozostające w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji.
Zgodnie z art. 154 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[1] na finansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej z obszaru ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego otrzymują z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację wymienionych zadań. W ramach ustawy jednostki samorządu terytorialnego są zobowiązane do realizowania następujących zadań zleconych:
Ponadto ustawa określa, że wojewoda przekazuje jednostce samorządu terytorialnego dotacje celowe z budżetu państwa (art. 154 ust. 5 ustawy):
Jednocześnie warto wyjaśnić, że zgodnie z art. 152 ust. 1 ustawy koszty realizacji zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej są pokrywane ze środków finansowych będących w dyspozycji właściwych dysponentów części budżetu państwa. Finansowanie zadań z omawianego obszaru na poziomie samorządu gminy, powiatu i województwa planuje się w ramach budżetów odpowiednio gmin, powiatów i samorządów województw. Ponadto przedmiotowe zadania będą mogły być finansowane w ramach rezerwy celowej, o której mowa w art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[2]. Na dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego będą otrzymywały środki w formie dotacji celowej z budżetu państwa za pośrednictwem wojewodów (art. 154 ust. 3 i 5 ustawy). Procentowy udział dotacji celowej w kosztach realizowanego zadania publicznego będzie regulowała zawarta umowa. Wartość ww. dotacji będzie mogła wynosić do 100% kosztów zadania.
Planuje się, że środki finansowe w wysokości 0,15% produktu krajowego brutto, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy, będą podzielone według następujących kryteriów:
Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z obecnie opracowywanym projektem Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 z puli wojewódzkiej nie mniej niż 90% środków będzie przekazane do samorządów, natomiast do 10% środków zostanie w dyspozycji wojewodów. Wojewodowie przekazują ww. środki dla samorządów po dokonaniu merytorycznej i finansowej analizy wniosków złożonych przez jednostki samorządu terytorialnego, zawierających m.in. kosztorys i harmonogram realizacji zadania, przy zapewnieniu wykorzystania środków finansowych na jego realizację do końca 2025 roku. Zakłada się, że pierwsze dotacje zostaną przekazane samorządom nie później niż do 15 lipca 2025 roku. Niemniej należy zauważyć, że ostateczny termin przekazania do samorządów środków finansowych, o których mowa w art. 155 ust. 2 pkt 3 ustawy, jest uzależniony od decyzji ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawie przeniesienia wydatków zaplanowanych w dziale „obrona narodowa“ między częściami budżetu państwa, wydanej na podstawie uzgodnionego wniosku ministra właściwego do spraw wewnętrznych i ministra obrony narodowej, zgodnie z art. 199 ust. 3 ustawy.
Przedstawiając powyższe, należy zwrócić uwagę na fakt, że przedstawione procedury zostały zawarte w projekcie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026, nad którym prace nie zostały jeszcze zakończone.
Niemniej uprzejmie informuję, że przedstawiciele samorządów zostali poinformowani o ww. propozycjach i terminach zawartych w projekcie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 podczas procesu opiniowania ww. dokumentu w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w trybie określonym w art. 156 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy.
Ponadto z uwagi na fakt, że prace nad ww. projektem pozostają w toku, obecnie nie jest możliwe określenie dokładnej wysokości środków, które zostaną przeznaczone na omawiany cel.
Natomiast odnosząc się do kwestii wypłat związanych z usuwaniem skutków powodzi, uprzejmie informuję, że w przedmiotowym zakresie zastosowanie mają przepisy ustawy z 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi[3]. Wskazana regulacja daje możliwość pozyskania przez osoby fizyczne i prawne znaczącej pomocy finansowej z budżetu państwa na proces odbudowy po powodzi z września 2024 r.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że wszystkie wnioski o pomoc dla jednostek samorządu terytorialnego dotyczące powodzi z września ubiegłego roku są rozpatrywane na bieżąco, a środki finansowe są przekazywane niezwłocznie, po otrzymaniu pozytywnej decyzji ministra finansów.
W tym miejscu warto nadmienić, że za zabezpieczenie terenów przed powodzią, m.in. przez budowę wałów przeciwpowodziowych, zbiorników retencyjnych, polderów odpowiada Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie podlegające ministrowi infrastruktury.
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. 2024 poz. 1907, dalej: ustawa.
[2] Dz. U. 2023 poz. 122 z późn. zm.
[3] Dz. U. 2024 poz. 654 z późn. zm.