w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 19-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację nr 910 Posłanki na Sejm RP Pani Jagny Marczułajtis-Walczak, w sprawie sytuacji w ośrodkach rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych.
Szanowna Pani Posłanko,
uprzejmie informuję, iż na podstawie przepisów art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1] i w związku z art. 4 pkt 14 tej ustawy, w systemie oświaty funkcjonują publiczne i niepubliczne placówki typu: ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy.
Placówki niepubliczne przyjmują różne nazwy np.: ośrodek rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczy, ośrodek rehabilitacyjno-wychowawczy.
Zgodnie z przepisami art. 174 ust. 1 ww. ustawy, niepubliczne placówki zobowiązane są do stosowania przepisów oświatowych regulujących działalność publicznych placówek[2], z wyjątkiem przepisów określających wysokość i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach.
Na prośbę przedstawicieli publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, będącego organem prowadzącym niepubliczne ośrodki tego typu, 29 stycznia 2024 r. w Ministerstwie Edukacji Narodowej odbyło się spotkanie, na którym przedstawiciele ośrodków przedłożyli postulaty dotyczące zmian w organizacji pracy i funkcjonowaniu ośrodków wraz z propozycjami zmian w przepisach prawa oświatowego.
Aktualnie trwa analiza zasadności postulatów oraz możliwości ewentualnego ich wdrożenia, które wymagałoby systemowych zmian w przepisach prawa oświatowego.
Odnosząc się do kwestii nadania statusu ucznia dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, korzystającym z zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wyjaśniam, że próby zrealizowania postulatu zostały podjęte w ramach prac nad projektem ustawy o wsparciu dzieci, uczniów i rodzin[3].
Obecnie wydaje się priorytetowe określenie, w ramach współpracy międzysektorowej, standardu opieki nad dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim. Bowiem ta grupa dzieci i młodzieży, oprócz zapewnianych w systemie edukacji zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, potrzebuje czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych, w tym o charakterze medycznym, ze względu na specyfikę ich funkcjonowania oraz współwystępujące w większości przypadków ciężkie wady neurologiczne lub fizyczne, czy choroby przewlekłe.
W przypadku ww. dzieci i młodzieży działania opiekuńcze i pielęgnacyjne przeważają nad działaniami edukacyjnymi. Uwzględnienie postulatu będzie również wymagało czasu, związanego z nowelizacją ustaw regulujących funkcjonowanie m.in. systemu edukacji oraz większości rozporządzeń będących aktami wykonawczymi do ustaw.
Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[4], prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne np. ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze[5], które prowadzą zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, otrzymują na każdego uczestnika tych zajęć dotację z budżetu, odpowiednio gminy lub powiatu w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego uczestnika zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w części oświatowej subwencji ogólnej odpowiednio dla gminy lub powiatu.
Wysokość tej subwencji w przeliczeniu na jednego uczestnika zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w danym roku zależy przede wszystkim od kwoty standardu finansowego „A” wynikającej z zastosowanego podziału całej subwencji oświatowej na dany rok budżetowy oraz wartości wag subwencyjnych.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego, określa, w drodze rozporządzenia, sposób podziału części oświatowej subwencji ogólnej między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego na dany rok.
Wartości poszczególnych wag określone są w rozporządzeniu wydawanym corocznie na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[6].
Oczywiście możliwa jest zmiana wartości wag subwencyjnych, ale należy mieć na uwadze, że zasady podziału dla jednostek samorządu terytorialnego części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024, w tym obejmujące wagi na dzieci i młodzież objęte zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi, zostały już ustalone i znajdują się w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024[7]. Wartości wag P8 oraz P77 ustalono na dotychczasowym poziomie 9,5 a środki subwencji oświatowej zostały już podzielone między samorządy na podstawie ww. rozporządzenia w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024. Oznacza to, że ewentualna zmiana w zakresie wag subwencyjnych możliwa będzie najwcześniej w kolejnym roku budżetowym.
Pomimo pozostawienia wartości wag P8 oraz P77 na dotychczasowym poziomie, środki przewidziane na wychowanka ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego uległy znacznemu zwiększeniu w roku 2024. Wynika to z rekordowego wzrost standardu finansowego „A” w roku 2024, będącego podstawą do przemnażania przez poszczególne wagi.
W porównaniu do zeszłego roku standard finansowy „A” wzrósł o 30,3% i wynosi 8 991,36 zł. Oznacza to, że w roku 2024 na każde dziecko wykazane w powyższych wagach, naliczona zostanie roczna kwota subwencji wynosząca ok. 85 tys. zł (w zależności od wskaźnika korygującego Di dla danej jednostki samorządu terytorialnego). Jest to około 20 tys. zł na dziecko więcej niż w roku 2023.
Jak wynika z ustawy budżetowej na rok 2024 z dnia 18 stycznia 2024 r.[8], w związku podwyższeniem wynagrodzeń nauczycieli przeszkoli, szkół i placówek, jednostki samorządu terytorialnego otrzymają zwiększone środki zarówno dla publicznych jak i niepublicznych przeszkoli, szkół i placówek. Ponadto, aby zabezpieczyć wypłatę dotacji m.in. dla niepublicznych placówek oświatowych w wysokości odzwierciedlającej niespotykany wzrost subwencji oświatowej, w tzw. ustawie okołobudżetowej[9] zawarto przepisy gwarantujące wypłatę nowych, zwiększonych stawek dotacji.
Niepubliczne placówki oświatowe, tak jak i pozostałe niesamorządowe jednostki systemu oświaty, otrzymają zwiększone środki dotacyjne, po przeprowadzeniu przez jednostki samorządu terytorialnego w kwietniu 2024 r. (termin wynikający z przepisów ustawowych) aktualizacji kwot dotacji.
Należy jednak pamiętać, że w przypadku niepublicznych jednostek systemu oświaty (inaczej niż ma to miejsce w przypadku tych prowadzonych przez gminę, powiat lub samorząd województwa), nie ma prawnych możliwości odgórnego ustalenia kwoty podwyżki wynagrodzenia dla nauczycieli. W związku z tym, że nauczyciele niepublicznych jednostek systemu oświaty są zatrudnieni na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy[10], nie zaś na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela[11], podwyższenie ich zarobków zależy od decyzji pracodawcy.
Niezależnie od powyższego, kwestia zmiany limitów opisanych w art. 35 ust. 1 ww. ustawy o finansowaniu zadań oświatowych może zostać poddana ponownej analizie przy najbliższej nowelizacji tej ustawy.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.
[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. poz. 651).
[3] Projekt ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych – numer UD319
https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-wsparciu-dzieci-uczniow-i-rodzin2
[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 1400, z późn. zm.
[5] Będącego placówką oświatowej wymienioną w art. 2 pkt 7 w związku z art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.).
[6] Dz. U. z 2022 r. poz. 2267 z późn. zm.
[7] Dz. U. z 2023 r. poz. 2755
[8] Dz. U. poz. 122 – ustawa budżetowa na rok 2024 została opublikowana 1 lutego br.
[9] Ustawa z dnia 16 stycznia 2024 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024 (Dz. U. poz. 123).
[10] Dz. U. z 2023 r. poz. 1465
[11] Dz. U. z 2023 r. poz. 984, z późn. zm.