do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wprowadzenia zmian w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 08-04-2025
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego wpłynęła petycja Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu skierowana na prośbę społeczności rodzin zastępczych z terenu powiatu wałbrzyskiego. Autorzy petycji zwracają uwagę, że sytuacja rodzin zastępczych w Polsce jest trudna. Są to zmagania z problemami finansowymi, brakiem odpowiedniego wsparcia psychologicznego, edukacyjnego i systemowego. Autorzy petycji alarmują: „Obecnie w Polsce około 1,5 tysiąca dzieci czeka na zabezpieczenie. Brak miejsc w placówkach oraz deficyt rodzin zastępczych powodują, iż dzieci żyją w środowiskach, które stanowią dla nich zagrożenie”. Jak zauważają, brak stabilnych i odpowiednich rozwiązań legislacyjnych sprawia, że coraz mniej osób decyduje się na podjęcie tej niezwykle odpowiedzialnej roli, co prowadzi do sytuacji, w której dzieci potrzebujące opieki trafiają do placówek (o ile jest w nich miejsce) zamiast do rodzinnych form pieczy zastępczej.
Petycja, którą przygotowała społeczność rodzin zastępczych, zawiera konkretne postulaty mające na celu poprawę sytuacji rodzin zastępczych w Polsce. Społeczność rodzin zastępczych zwraca uwagę na potrzebę zmian w następujących obszarach:
1) szybsze regulowanie sytuacji prawnej dziecka i wydawanie zarządzeń celem unormowania sytuacji prawnej i zdrowotnej dziecka i umożliwienia adopcji; często dzieje się tak, że dzieci w niespokrewnionych rodzinach zastępczych przebywają po kilka lub kilkanaście lat; brak jasnej sytuacji prawnej powoduje, że dziecko jest niejako "uwięzione" w systemie,
2) automatyczne (na posiedzeniu o zabezpieczeniu dziecka) rozszerzenie uprawnień przez sąd rodzinny dla niespokrewnionych rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka z chwilą umieszczenia w niej dzieci, polegających na decydowaniu o konieczności leczenia dzieci, zmianie szkoły, wyjazdach wakacyjnych, zajęciach sportowych, wyjazdach na obozy sportowe, harcerskie itp., dotyczących rozwoju i zainteresowań dziecka,
3) ograniczenie dostępu do adresu zamieszkania niespokrewnionych rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka rodzinom biologicznym; "odwiedziny" rodziców lub członków rodzin biologicznych często kończą się awanturami, co powoduje niepotrzebny strach u dzieci, i groźbami kierowanymi do rodziców zastępczych,
4) zmiana umów cywilnoprawnych na inną formę dla niespokrewnionych zawodowych rodzin zastępczych i osób prowadzących rodzinne domy dziecka,
5) zwiększenie wysokości świadczeń przyznawanych na opiekę i wychowanie dzieci przebywających w niespokrewnionych rodzinach zastępczych i rodzinnych domach dziecka, aby lepiej odpowiadały rzeczywistym kosztom,
6) zwiększenie dostępności programów wsparcia dla rodzin w formie doradztwa, terapii,
7) finansowanie co najmniej razu w roku indywidualnych szkoleń, kursów w zakresie nabywania nowych umiejętności, kompetencji do pracy z dzieckiem czy też udzielenia kwalifikowanej pierwszej pomocy przedmedycznej,
8) wprowadzenie przepisu umożliwiającego dyrekcjom przedszkoli "rezerwację" kilku "zapasowych" miejsc w placówce lub przyjęcie ponad normę dzieci umieszczonych w pieczy,
9) stworzenie realnego programu wsparcia podczas usamodzielniania się pełnoletnich wychowanków pieczy zastępczej w porozumieniu z gminami, gdzie dziecko miało swój meldunek lub gdzie dorastało, w celu pozyskania dla podopiecznego kwaterunkowego mieszkania,
10) niespokrewnione rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka powinny być z mocy ustawy wyposażane w służbowe pojazdy adekwatne do sprawowanej funkcji lub powinien być refundowany ich zakup; zgodnie z ustawą, która ustala liczbę dzieci czy to w niespokrewnionej rodzinie zastępczej, czy też w rodzinnym domu dziecka, powinien to być pojazd adekwatny do rzeczywistej liczby dzieci plus co najmniej dwojga opiekunów, na wzór jednostek instytucjonalnych, które przez organizatora pieczy są wyposażane w niezbędne środki transportu,
11) niezwykle istotną kwestią jest wprowadzenie zmian prawnych odnośnie do postępowania wobec rodziców, których dzieci zostały zabezpieczone w pieczy zastępczej; doświadczenie pokazuje, że niekiedy taka sytuacja niestety odpowiada rodzicom, nie czynią oni nic w kwestii zmiany sytuacji dziecka, dlatego też autorzy petycji uważają, że potrzebne jest prawne zobowiązanie rodziców do uczęszczania (w zależności od powodu zabezpieczenia dziecka) np. na terapię dla osób uzależnionych, do uczestnictwa w programie rozwoju umiejętności wychowawczych, w programach korekcyjno-edukacyjnych czy psychologiczno-terapeutycznych oraz wyznaczenie konkretnego terminu na podjęcie działań - uczestnictwo we wskazanych formach wsparcia jest bardzo ważne,
12) egzekwowanie realizacji przez gminę zadania pracy z rodziną biologiczną po umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej celem ich powrotu - czy to przez pracowników socjalnych, czy przez asystentów rodziny; regulacja prawna znajduje się od 2011 roku w przepisach prawa, gminy nie czują się zobowiązane do pracy z rodzinami celem przywrócenia prawidłowych funkcji opiekuńczo-wychowawczych, co powoduje dalsze pogłębianie się tych nieumiejętności i brak należnego wsparcia,
13) stworzenie szerszego zakresu wsparcia dla rodzin niewydolnych wychowawczo przed umieszczeniem dzieci w pieczy, aby zapobiec kierowaniu dzieci do pieczy zastępczej w sytuacjach innych niż zagrażających ich życiu i zdrowiu, np. w przypadku nieumiejętności gospodarowania budżetem domowym, nieumiejętności pielęgnacji dziecka czy niewystarczającej dbałości o higienę dziecka,
14) zmiana formy zespołu ds. okresowej oceny sytuacji dziecka na inną - udział w spotkaniach zespołu często zajmuje bardzo dużo czasu, który mógłby być poświęcony na inną, mniej angażującą formę spotkań i oceny sytuacji dziecka, np. formę zdalną.
Pani Minister, czy resort rozważa podjęcie działań mających na celu wprowadzenie zmian w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej?
Z wyrazami szacunku
MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej