Odpowiedź na interpelację nr 9122

w sprawie wpływu sztucznej inteligencji na rynek pracy i edukację

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 30-04-2025

Szanowna Pani Poseł,

w odpowiedzi na interpelację proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesach edukacyjnych jest istotnym i aktualnym elementem postępującej cyfrowej transformacji polskiej oświaty.

Kluczowym dokumentem strategicznym określającym kierunki tej transformacji jest Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE)[1], przyjęta przez obecny rząd we wrześniu 2024 r. (pierwotnie powinna być przyjęta przez poprzedni rząd jeszcze w 2022 r.).

PCTE wyznacza ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej oraz wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia celów kształcenia wskazanych w podstawie programowej kształcenia ogólnego oraz wizji nakreślonej w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowych. Jako jeden z dziesięciu obszarów działań i interwencji PCTE wskazuje nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję w szkole. W dokumencie czytamy, iż należy w zaplanowany sposób przybliżać uczniom kolejne najnowsze technologie cyfrowe m. in poprzez wzmocnienie w podstawie programowej odpowiednich odniesień do tych technologii, uwzględniając ich walory edukacyjne oraz przewidywane osiągnięcia uczniów, co z kolei spowoduje pojawienie się towarzyszących materiałów dla uczniów i dla nauczycieli oraz należy opracować programy i sylabusy szkoleń, przygotowujących nauczycieli do zajęć prowadzonych z wykorzystaniem tych technologii.

Kluczowe dla stosowania AI w praktyce szkolnej jest stworzenie odpowiedniego cyfrowego środowiska w szkole złożonego z wielu elementów składowych, takich jak sprzęt IT, oprogramowanie, dostęp do szybkiego i bezpiecznego Internetu, bogate zasoby materiałów (najlepiej na centralnej platformie edukacyjnej), przeszkoleni i przygotowani do stosowania technologii cyfrowych nauczyciele.

Ze środków KPO w ramach realizacji inwestycji C2.2.1. Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji realizowane jest zadanie we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji w ramach którego do 8 tysięcy szkół podstawowych i 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych trafią laboratoria AI a do 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych laboratoria STEM.

Natomiast w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS), w 2025 r. i kolejnych latach będą realizowane szkolenia dla nauczycieli z zakresu umiejętności cyfrowych (w tym, w zakresie AI) oraz ogłaszane konkursy na tworzenie kolejnych cyfrowych materiałów edukacyjnych:

  1. Wsparcie nauczania przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji - realizowany w trybie niekonkurencyjnym przez Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB). Celem projektu jest dostarczenie praktycznych, opartych na dowodach rekomendacji oraz metod edukacyjnych wspierających nauczycieli i nauczycielki w efektywnym nauczaniu matematyki, fizyki, chemii, biologii, informatyki i geografii z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji. W ramach działania wsparciem objętych zostanie 1600 przedstawicieli kadr systemu oświaty oraz opracowane e-materiały obejmujące katalog skutecznych metod i narzędzi nauczania, ekspertyzy, raporty z badań poradniki i inne opracowania, scenariusze lekcji oraz raporty z badań eksperymentalnych wspierające nauczanie przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem technologii cyfrowych i AI dostępne na Zintegrowanej Platformie edukacyjnej
  2. Szkolenia z zakresu umiejętności cyfrowych dla łącznie ponad 86 tysięcy nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych, w tym dla ponad 13 tysięcy nauczycieli z zakresu AI tj. rozumienia technologii AI, kwestii etycznych i społecznych związanych z wykorzystaniem AI, a także wzrostu kompetencji w zakresie stosowania technik AI na różnych poziomach.
  3. Na podstawie opracowanych w roku 2024 scenariuszy zaawansowanych technologicznie e-materiałów, w ramach konkursu pn. "Opracowanie zaawansowanych technologicznie e-materiałów do kształcenia ogólnego" planowane jest stworzenie nowych zaawansowanych technologicznie e-materiałów do kształcenia ogólnego z elementami AI i algorytmów uczenia maszynowego. Do końca 2028 r. ma powstać łącznie 9 takich aplikacji, które następnie udostępnione zostaną na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (zpe.gov.pl).

W ramach prowadzonych już prac nad całościową zmianą podstawy programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, Ministerstwo Edukacji Narodowej zleciło IBE-PIB prace mające na celu m.in. uwzględnienie zarówno zmian, które zaszły w edukacji technologicznej, programowaniu, jak również elementów wiedzy o sztucznej inteligencji w podstawach programowych - nie tylko w przedmiocie informatyka, ale także w innych zajęciach edukacyjnych. Jednocześnie zagadnienie AI będzie tematem materiałów dla nauczycieli przygotowywanych w ramach wdrażania całościowych zmian w edukacji.

Zmiany w szkołach podstawowych planowane są od roku szkolnego 2026/2027, a w szkołach ponadpodstawowych od roku szkolnego 2027/2028.

Podstawy programowe kształcenia w zawodach[2] są na bieżąco aktualizowane i dostosowywane m.in. do zmian technologicznych występujących na rynku pracy, z uwzględnieniem wniosków ministrów właściwych dla poszczególnych zawodów[3]. Zmiany w podstawach programowych lub określenie podstaw programowych dla nowych zawodów są często inicjowane przez organizacje pracodawców, których przedstawiciele uczestniczą w pracach nad opracowaniem projektów tych podstaw.

Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że obecnie prowadzone są kompleksowe prace związane z przeglądem i modyfikacją podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego, w szczególności w zakresie dostosowania kształcenia w zawodach do zmian technologicznych wynikających m.in. z transformacji cyfrowej.

Prace nad podstawami programowymi, prowadzone w ramach projektu pn. „Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększanie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy” współfinansowanego ze środków UE, są poprzedzone konsultacjami z przedstawicielami organizacji branżowych właściwymi dla poszczególnych dziedzin zawodowych i zawodów w trakcie spotkań branżowych. Zmiany w poszczególnych podstawach programowych będą wprowadzane w uzgodnieniu z ministrami właściwymi dla zawodów.

Polityka na rzecz reskillingu i upskillingu osób dorosłych, będąca częścią szerszej polityki na rzecz uczenia się i umiejętności dorosłych, jest ujęta w Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 (ZSU 2030) - część ogólna przejęta przez Radę Ministrów w roku 2019 oraz część szczegółowa przyjęta w roku 2020.

ZSU 2030 była tworzona ze wsparciem ekspertów OECD i reprezentuje zintegrowane podejście do umiejętności w ramach polityki na rzecz uczenia się przez całe życie.

Kompleksowe wzmacnianie procesów uczenia się przez całe życie, w tym nabywania umiejętności ważnych wobec wyzwań automatyzacji zawodów, obejmuje przede wszystkim następujące, wybrane działania realizowane przez wiele resortów (zgodne z kierunkami wyznaczonymi w ZSU 2030 i spójne z Krajowym Planem Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO)):

  1. wzmocnienie koordynacji międzysektorowej i wewnątrz sektorów w zakresie polityki na rzecz umiejętności, w tym poprzez rozwój sektorowych rad ds. kompetencji i nadrzędnej Rady Programowej ds. kompetencji,
  2. wzmocnienie koordynacji między szczeblami administracji w ww. zakresie, w tym poprzez tworzenie Wojewódzkich Zespołów Koordynacji ds. do spraw kształcenia zawodowego i uczenia się przez całe życie,
  3. rozwój systemu ocen i prognoz zapotrzebowania gospodarki na umiejętności, w tym systematyczne monitorowanie karier absolwentów szkół ponadpodstawowych i uczelni, co jest ważne w ustalaniu trafności ich przygotowania do potrzeb rynku pracy, prognozowanie zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy,
  4. wprowadzanie popytowych mechanizmów tworzenia dla tworzenia ofert szkoleniowych dla dorosłych, w tym rozwój Bazy Usług Rozwojowych - narzędzia, w którym użytkownik decyduje o rodzaju i formie szkolenia, z którego chce skorzystać,
  5. wdrażanie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, w tym Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji, który pozwala na porównywanie kwalifikacji na różnych rynkach pracy w Europie oraz umożliwia bardziej skuteczne uznawanie umiejętności nabywanych poza systemem edukacji (np. przez praktyczne doświadczenie),
  6. przygotowanie do wdrażania innowacyjnych sposobów na rozwijanie umiejętności dorosłych, w tym przygotowanie pilotażu Indywidualnych Kont Rozwojowych (wcześniej naszywanych kontami szkoleniowymi) oraz prace nad wdrażaniem tzw. mikropoświadczeń, które wychodzą naprzeciw jednemu z podstawowych wyzwań w uczeniu się dorosłych, tj. łączenia ich pracy i innych zobowiązań z procesami zorganizowanego i dobrej jakości uczenia się, które wymaga kolejnego zaangażowania (na które często brakuje już czasu).

Jednym z kolejnych ważnych działań na rzecz rozwoju umiejętności jest realizowana w ramach KPO inwestycja polegająca na utworzeniu i wsparciu funkcjonowania 120 branżowych centrów umiejętności (BCU), realizujących koncepcję centrów doskonałości zawodowej. Jednym z zadań centrów zapisanym w KPO jest „podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie osób dorosłych, w tym szkolenia dla pracowników branży (również w formule zdalnej, z wykorzystaniem technologii cyfrowych)”. Zapis ten znalazł swoje odzwierciedlenie w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[4], gdzie wskazano, że placówki, jakimi są BCU umożliwiają uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmianę kwalifikacji zawodowych. BCU specjalizują się w danej dziedzinie gospodarki. Wśród dziedzin zawodowych, w ramach których powstaną centra, znajdą się także branże kluczowe dla rozwoju przemysłu, w tym m.in. automatyka, robotyka, mechatronika, przemysł motoryzacyjny, przemysł lotniczy, energetyka odnawialna, transport, spedycja, logistyka, czy przetwórstwo spożywcze. Tym samym BCU zaczynają odgrywać i będą odgrywały coraz większą rolę w reskillingu i upskillingu dorosłych, szczególnie w kontekście dynamicznych zmian na rynku pracy i postępującej automatyzacji. Dzięki współpracy z pracodawcami i instytucjami edukacyjnymi centra te tworzą ofertę szkoleniową ściśle dopasowaną do aktualnych potrzeb poszczególnych branż. Szkolenia prowadzone w BCU bazują na praktyce i wykorzystaniu nowoczesnych technologii, co pozwala uczestnikom nabywać umiejętności zgodne z wymaganiami rynku.

Działania w takim szerokim spektrum wchodzą w zakres koordynacji Międzyresortowego Zespołu ds. uczenia się przez całe życie i Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, któremu przewodniczy Minister Edukacji Narodowej wspierany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które koordynuje w ramach tego zespołu Grupę Roboczą ds. umiejętności dorosłych.

Jednocześnie informuję, że za system szkolnictwa wyższego w ramach którego tworzone są kierunki studiów odpowiada minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

[1] Załącznik do Uchwały nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 roku (M. P. poz. 812).

[2] określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. poz. 991, z późn. zm.).

[3] Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).

[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.