do ministra klimatu i środowiska
w sprawie kolejnych i trwających zaległości w wydawaniu świadectw CITES w Ministerstwie Klimatu i Środowiska
Zgłaszający: Paweł Sałek
Data wpływu: 09-04-2025
Szanowna Pani Minister,
w sprawie opóźnień w wydawaniu świadectw CITES napisałem do ministra klimatu i środowiska już dwie interpelacje, byłem także inicjatorem zwołania posiedzenia nadzwyczajnej sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa dotyczącego tego tematu. Niestety w sprawie sprawnego i terminowego wydawania przedmiotowych świadectw nic się nie zmieniło. Do mojego biura poselskiego nadal spływają skargi i interwencje w sprawie wielomiesięcznych opóźnień w wydawaniu świadectw CITES. Hodowcy i hobbyści poinformowali mnie, że Departament Ochrony Przyrody w MKiŚ nadal nie rozpatruje wniosków złożonych jeszcze w 2024 r. z powodu braku opinii PROP. Niezrozumiały jest fakt, że nadal nie utworzono w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody (dalej: PROP) komisji ds. CITES, jak miało to miejsce w latach poprzednich. PROP, w poprzednim składzie, przedmiotowe opinie wydawała sprawnie i terminowo.
Niestety w mojej ocenie mamy do czynienia z sytuacją analogiczną jak w latach 2012–2015, gdy opóźnienia w wydawaniu świadectw CITES również były wielomiesięczne. Po okresie sprawnej pracy PROP i Zespołu ds. CITES w latach 2016–2023 wraz z nastaniem rządu premiera Donalda Tuska mamy powrót do dawnych skandalicznych praktyk urzędów państwowych i lekceważenia potrzeb zwykłych obywateli, w tym hodowców, hobbystów i miłośników przyrody.
Przypominam, że na gruncie przepisów krajowych ustawodawca, celem stworzenia ram sprawnego załatwiania tych wniosków, wskazał w art. 61 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody (dalej u.o.p.) okres 14 dni jako ostateczny termin na wydanie przez organ naukowy – PROP swojej opinii. Co ważne, organ administracyjny (MKiŚ) nie może załatwić wniosku bez uzyskania stosownej opinii naukowej, choć nie jest związany jej treścią. Dla efektywnego załatwiania przedmiotowych spraw niezmiernie ważne jest zatem, w świetle przywołanych przepisów prawa krajowego i europejskiego, sprawnie prowadzony przez organ administracyjny tok postępowania mający na celu wydanie zezwolenia, w tym sprawne i efektywne pozyskanie od organu naukowego opinii. Dlatego też ustawodawca, chcąc uczynić zadość celom i założeniom konwencji waszyngtońskiej i rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi, zdecydował się w art. 61 ust. 6 u.o.p. wprowadzić termin na wydanie opinii jako termin ustawowy, tj. jego długość została ostatecznie określona przez przepisy prawa (14 dni) i taki termin nie może być skracany ani wydłużany przez organ administracji publicznej (Knysiak-Sudyka Hanna, red., w komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego – komentarz, wyd. III).
Należy jednak mieć na uwadze, że w przedmiotowym przypadku termin 14-dniowy na wydanie opinii dotyczy nie organu administracji publicznej, ale organu naukowego, całkowicie odmiennej kategorii podmiotów współdziałających w postępowaniu. Ze względu na brak cech władztwa administracyjnego organ naukowy jest w rzeczywistości instytucją naukową zobligowaną przepisami prawa do współpracy z organem administracji publicznej. W tym stanie rzeczy 14-dniowy termin na wydanie opinii naukowej jest terminem ustawowym. Niedopuszczalne jest jego wydłużanie, a zatem stosowanie do niego art. 35–38 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze zm.), dalej K.p.a., i sukcesywne wyznaczanie kolejnych, niedochowanych terminów na wydanie opinii, jak w wielu przypadkach miało to miejsce. Celem opisanych regulacji jest bowiem realizacja postanowień wskazanych w pkt 6 preambuły ww. rozporządzenia KE, tj. organ administracyjny wspomagany przez organ naukowy ma podejmować decyzje w sprawie wniosków dotyczących wprowadzenia okazów do Wspólnoty Europejskiej, a nie uchylać się od tego obowiązku. Kolejne przedłużanie terminu na wydanie przez instytucję naukową opinii, poprzez wyznaczanie następnych terminów, niweczy ten cel, bowiem bez przedstawienia przez instytucję naukową tej opinii niemożliwe jest podjęcie decyzji w sprawie.
W momencie gdy opinia naukowa nie zostanie wydana w 14-dniowym terminie, mamy do czynienia z naruszeniem art. 61 ust. 6 u.o.p. Biorąc zaś jednoznaczność komentowanego przepisu prawa, tj. to, że z jego brzmienia nie wynikają jakiekolwiek wątpliwości co do terminu przedstawienia opinii przez organ naukowy, należy stwierdzić w tym zakresie rażące naruszenie prawa. Niezgodność z treścią normy prawnej jest bowiem na tyle wyraźna, że nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Dodatkowo, analizując drugą komponentę rażącego naruszenia prawa, wypracowaną w doktrynie, działanie takie, tj. nieprzedstawienie opinii w terminie 14 dni, a następnie na jej podstawie wydawanie (po wielu miesiącach, a nawet latach) decyzji, rodzi skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Po pierwsze bowiem organ ma działać szybko i wnikliwie (art. 12 K.p.a.) z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 6 i art. 7 K.p.a.). Ma to m.in. na celu wywołanie zaufania obywateli do działania władzy (art. 8 K.p.a.), przekonania, że ich sprawa jest ważna i można liczyć na jej załatwienie w rozsądnym terminie. To wszystko buduje fundamenty pewności obrotu prawnego.
Skoro wnioskujący o wydanie decyzji decyduje się na złożenie kompletnego wniosku, to ma oczekiwanie, że wniosek ten zostanie załatwiony w terminach gwarantowanych przez przepisy prawa. Dodać należy, że terminy te, a także samo wydanie decyzji, jest gwarantowane nie tylko przez przepisy prawa krajowego, ale także i europejskiego. Ustawodawca nie pozostawił tego obszaru nieuregulowanym, a zatem uznał jego istotność i konieczność do regulacji. Wprowadzając w art. 61 ust. 6 u.o.p. termin na przedstawienie opinii naukowej założył, nie bez racji, że opinia w zakresie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi musi być przede wszystkim aktualna i adekwatna do zastanego stanu faktycznego. Wydawanie opinii po wielu miesiącach czyni ją już zatem nieaktualną i nieodpowiadającą stanowi faktycznemu, który w tym okresie wielokrotnie mógł się zmienić, np. żywy okaz mógł zdechnąć, a na pewno zmienił się jego wiek. Następnie na podstawie nieaktualnej opinii organ administracji publicznej wydaje decyzję, która automatycznie przejmuje wadliwość „przestarzałej” opinii. Powyższe czyni skutki takiego działania niemożliwym do zaakceptowania z punktu widzenia państwa prawa. Ponadto należy zauważyć, że do chwili wydania opinii posiadacz przetrzymuje dany okaz nielegalnie i nie może np. go sprzedać czy przekazać innej osobie, co czyni całą sytuację niedopuszczalną i kuriozalną. Jak wykazano powyżej, nieterminowe wydawanie opinii CITES przez PROP wypełnia znamiona rażącego naruszenia prawa. W obecnym brzmieniu art. 96 w ust. 1c pkt 3b u.o.p. mówi, że ustanie członkostwa w PROP następuje m.in. w przypadku „rażącego naruszenia prawa przez członka”.
Wobec powyższego proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:
Z poważaniem
Paweł Sałek
Poseł na Sejm RP