do ministra sprawiedliwości
w sprawie obowiązku wynikającego z nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich
Zgłaszający: Magdalena Małgorzata Kołodziejczak, Alicja Łuczak, Renata Rak, Henryk Szopiński
Data wpływu: 11-04-2025
Szanowny Panie Ministrze!
Nowelizacja ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, znana jako lex Kamilek, stanowi istotną zmianę w polskim systemie prawnym mającą na celu wzmocnienie ochrony dzieci i młodzieży przed przemocą, krzywdzeniem i wykorzystaniem.
Kluczowym elementem tej reformy jest nałożenie na szeroki krąg podmiotów obowiązku opracowania i wdrożenia standardów ochrony małoletnich mających tworzyć bezpieczne środowisko dla dzieci.
Zgodnie z art. 22b ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich obowiązek ten spoczywa na każdym:
1) organie zarządzającym jednostką systemu oświaty, o której mowa w art. 2 pkt 1–8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (….), oraz inną placówką oświatową, opiekuńczą, wychowawczą, resocjalizacyjną, religijną, artystyczną, medyczną, rekreacyjną, sportową lub związaną z rozwijaniem zainteresowań, do której uczestniczą albo w której przebywają lub mogą przebywać małoletni;
2) organizatorze działalności oświatowej, opiekuńczej, wychowawczej, resocjalizacyjnej, religijnej, artystycznej, medycznej, rekreacyjnej, sportowej lub związanej z rozwijaniem zainteresowań przez małoletnich.
Dodatkowo art. 22c ust. 3 ustawy nakłada ten obowiązek w niezbędnym zakresie na podmioty świadczące usługi hotelarskie, turystyczne oraz prowadzące inne miejsca zakwaterowania zbiorowego. Kategoria podmiotów określonych w art. 22 pkt 2 ustawy jest szeroka i potencjalnie obejmuje większą liczbę podmiotów.
Kluczowe jest tu powiązanie obowiązku z faktem organizowania określonego rodzaju działalności skierowanej do małoletnich. Rodzaje działalności wymienione w przepisie obejmują m.in. działalność rekreacyjną, sportową czy związaną z rozwijaniem zainteresowań. Piknik rodzinny niewątpliwie mieści się w kategorii „działalności rekreacyjnej”. Ustawa jednakże nie precyzuje, czy termin „działalność” odnosi się wyłącznie do aktywności o charakterze stałym, zorganizowanym i powtarzalnym, czy obejmuje również jednorazowe, okazjonalne przedsięwzięcia.
Termin „organizator działalności” jest kluczowy do ewentualnego objęcia obowiązkiem SOM podmiotów takich jak sołectwa organizujące wydarzenia, jednak jego precyzyjny zakres w odniesieniu do częstotliwości i formalności działań pozostaje nieokreślony w ustawie i w oficjalnej interpretacji. Ustawa milczy jednak na temat tego, czy „działalność” musi być ciągła lub sformalizowana.
Czy jednorazowy piknik wystarcza, by nałożyć na sołectwo pełen obowiązek SOM zaprojektowany raczej z myślą o podmiotach mających regularny kontakt z dziećmi?
Piknik rodzinny organizowany przez sołectwo ma zazwyczaj charakter jednorazowego, otwartego wydarzenia rekreacyjnego. Jego celem jest integracja społeczności lokalnej, zapewnienie rozrywki i wspólnie spędzony czas. Często opiera się na pracy wolontariuszy i ma nieformalny charakter. Nie ulega wątpliwości, że piknik rodzinny mieści się w pojęciu działalności rekreacyjnej, która jest jednym z rodzajów działalności wymienionych w art. 22b pkt 2 ustawy jako potencjalny powód nałożenia obowiązku wprowadzenia SOM. Ustawa nie wprowadza wyraźnego rozróżnienia między działalnością prowadzoną w sposób ciągły i zorganizowany a wydarzeniami o charakterze jednorazowym czy okazjonalnym w kontekście obowiązku implementacji SOM. Ta luka prawa stanowi sedno problemu.
Istnieje potencjalny rozdźwięk między literalną interpretacją sformułowania „organizator działalności rekreacyjnej” (która mogłaby objąć organizatora pikniku) a praktyczną możliwością i celowością stosowania pełnego skomplikowanego reżimu SOM do tak ograniczonego czasowo i organizacyjnie wydarzenia. Jeśli sołectwo organizuje jakąkolwiek działalność rekreacyjną z udziałem małoletnich, ścisłe odczytanie art. 22b pkt 2 mogłoby nałożyć na nie obowiązek SOM. Jednakże szczegółowe wymogi z art. 22c (procedury interwencji, szkolenia personelu, regularne przeglądy itp.) wydają się zaprojektowane dla bardziej ustrukturyzowanych i ciągłych interakcji. Rygorystyczne stosowanie całego tego systemu do jednodniowego wydarzenia wydaje się niepraktyczne dla wielu sołectw działających w oparciu o wolontariat.
Ta rozbieżność sugeruje, że albo ustawodawca nie w pełni rozważył takie scenariusze, albo istnieje niepisane oczekiwanie proporcjonalności, co jednak prowadzi z powrotem do niejasności i konieczności oceny ryzyka.
Z tych względów kierujemy do Pana Ministra zapytania:
1. Czy obowiązek prawny implementacji standardów ochrony małoletnich (dalej: SOM) obejmuje sołectwo jako jednostkę pomocniczą gminy w sytuacji, gdy organizuje ono okazjonalne, jednorazowe wydarzenia o charakterze rekreacyjnym, takie jak np. piknik rodzinny z okazji Dnia Dziecka?
2. Czy sołectwo (sołtys niezależnie od utworzenia SOM) jest zobowiązane do podjęcia kroków weryfikacyjnych wobec osób zaangażowanych w organizację i przebieg pikniku?
Bardzo proszę o pilną odpowiedź, ponieważ budzi to wiele wątpliwości wśród tysięcy sołtysów i działaczy społecznych.