Odpowiedź na interpelację nr 9305

w sprawie dostępności schronów w powiecie bielskim oraz dalszych działań związanych z systemem ochrony ludności

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 16-05-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelacje o numerach od 9304 do 9307 Pani Poseł Małgorzaty Pępek w sprawie dostępności schronów w powiatach: żywieckim, bielskim, cieszyńskim i pszczyńskim oraz dalszych działań związanych z systemem ochrony ludności, uprzejmie przedstawiam co następuje.

W pierwszej kolejności pragnę wyjaśnić, że nowe obiekty ochrony zbiorowej wznoszone po 1 stycznia 2025 r.^[1] będą musiały spełnić wymogi zawarte w opracowywanym rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie warunków technicznych, warunków technicznych użytkowania i warunków technicznych usytuowania budowli ochronnych. Aktualnie trwają prace legislacyjne nad przedmiotowym projektem, a termin wejścia w życie ww. rozporządzenia jest przewidziany w trzecim kwartale 2025 r.

Jednocześnie należy podkreślić, że zgodnie z art. 207 ust. 3 ustawy właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca obiektu budowlanego albo jego części, które przed dniem wejścia w życie ustawy pełniły funkcję budowli ochronnej, w szczególności stanowiły schron albo ukrycie, był zobowiązany zawiadomić o tym fakcie właściwego miejscowo wójta/burmistrza/prezydenta w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Obecnie właściwe organy ochrony ludności prowadzą inwentaryzację obejmującą gromadzenie i analizę przedłożonych im informacji. Inwentaryzacja ma się zakończyć 31 grudnia 2025 r.

W związku z powyższym wskazanie aktualnej liczby i lokalizacji nowych obiektów, jak i obiektów zakwalifikowanych do kategorii budowli ochronnych, nie jest możliwe.

Natomiast planowanie budowy nowych obiektów zbiorowej ochrony lub przystosowanie już istniejących do parametrów pozwalających na ich użytkowanie jest zadaniem organów ochrony ludności szczebla gminy, powiatu i województwa. Zasady dotyczące realizacji powyższego zadania zostały określone w ustawie w rozdziale 9 Obiekty zbiorowej ochrony. Planowanie przez właściwe organy ochrony ludności niezbędnej liczby takich obiektów dotyczy obszaru ich właściwości i powinno uwzględniać wymogi zawarte w ustawie oraz w przepisach wykonawczych do ustawy, np. gęstość zaludnienia, odległość od obiektów będących potencjalnym celem rażenia, możliwość przeprowadzenia sprawnej ewakuacji, zasadność ekonomiczna inwestycji, itp.

Odpowiadając na pytanie dotyczące wsparcia dla samorządów w zakresie finansowania remontów lub budowy nowych obiektów ochronnych informuję, że w Programie ochrony ludności i obrony cywilnej na lata 2025-2026 zostały przewidziane środki na realizację zadania pt. Budowa budowli ochronnych zapewniających przetrwanie w przypadku wystąpienia skażeń i uderzeń z powietrza oraz Przygotowanie zasobów do zapewnienia funkcjonalności miejsc doraźnego schronienia. W celu zabezpieczenia realizacji ww. zadań starosta, będący organem ochrony ludności i obrony cywilnej na terenie powiatu, powinien wystąpić o wsparcie finansowe do właściwego miejscowo wojewody, który będzie podejmował decyzje w przedmiocie przyznania środków w oparciu o kryterium spełnienia wymogów określonych zarówno w ustawie, jak i w przepisach wykonawczych do ustawy.

W kwestii działań informacyjno-edukacyjnych dla mieszkańców dotyczących miejsc schronienia oraz przygotowania na sytuacje kryzysowe pragnę przekazać, w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2025 r. ustawy oraz trwającą od 2022 r. pełnoskalową wojną na Ukrainie, rozpoczęto intensywne prace zmierzające do budowy powszechnego systemu gotowości i odporności społeczeństwa na zagrożenia związane z kryzysem i wojną. Działania w tym zakresie są realizowane poprzez różnego rodzaju dostępne narzędzia edukacyjne, obejmujące:

• Poradnik Bezpieczeństwa, przygotowywany we współpracy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Publikacja, w kliku wersjach językowych oraz w wersji dla dzieci, będzie dostępna na stronie internetowej^[2]. Publikacja jest podzielona na rozdziały poświęcone przygotowaniu, rozpoznawaniu, reagowaniu, przeciwdziałaniu i współpracy w obszarach związanych m.in.: z bezpieczeństwem, gromadzeniem zapasów niezbędnych do przetrwania przez trzy dni, wiedzą na temat specyfiki klęsk żywiołowych i innych zagrożeń, z uwzględnieniem zasad udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym, ewakuacji, alarmowania i ostrzegania ludności oraz zwiększania odporności na dezinformację. Poradnik będzie dostępny w wersji cyfrowej, a ponadto ma zostać dostarczony do kilkunastu milionów gospodarstw domowych z pomocą Poczty Polskiej do końca 2025 r.;
• powszechny system szkoleń wynikający z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia^[3]. Celem planowanych szkoleń jest przygotowanie osób przebywających na terytorium RP do podejmowania właściwych reakcji w sytuacjach zagrożeń, w tym ich rozpoznawania i zapobiegania, a także – w przypadku ich wystąpienia – do wypracowania zdolności współdziałania z organami i podmiotami ochrony ludności. Szkolenia te, w ramach zajęć teoretycznych i praktycznych, będą prowadzone z zastosowaniem form i metod kształcenia na odległość, w tym samokształcenia kierowanego, kształcenia w formule mieszanej (blended learning) oraz kształcenia w bezpośrednim kontakcie z osobą prowadzącą zajęcia dydaktyczne. Czas trwania szkoleń będzie dostosowany do specyfiki grup odbiorców i obejmie obszary tematyczne dotyczące wiedzy z zakresu m.in.: sygnałów alarmowych i komunikatów ostrzegawczych, indywidualnego przygotowania do ewakuacji i przetrwania w warunkach długotrwałego zagrożenia, ewakuacji ludzi, zwierząt i mienia oraz współdziałania z podmiotami ochrony. Na podstawie przepisów ww. rozporządzenia trwają lub są zaplanowane do realizacji szkolenia zasadnicze i aktualizacyjne skierowane także do:
• osób pełniących funkcję ministrów, sekretarzy stanu, podsekretarzy stanu i kierowników urzędów centralnych;
• osób pełniących funkcję wojewodów i marszałków województw;
• osób pełniących funkcję starostów;
• osób pełniących funkcję wójtów, burmistrzów i prezydentów miast;
• kadry w urzędach obsługujących organy ochrony ludności oraz w innych urzędach, jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego i organach jednostek pomocniczych gminy;
• osób posiadających przydziały mobilizacyjne obrony cywilnej;
• kadry podmiotów ochrony ludności;
• członków zrzeszeń i przedsiębiorców;
• utworzenie na stronie www.gov.pl/obrona-cywilna zakładki edukacyjnej zawierającej materiały informacyjne i promocyjne;
• przeprowadzenie w środkach masowego przekazu kampanii informacyjnych i edukacyjnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej;
• ujęcie zagadnień związanych z tematyką ochrony ludności i obrony cywilnej w programach nauczania w ramach systemu edukacji powszechnej.

Niezależnie od powyższego warto również podkreślić, że działania informacyjno-edukacyjne dla mieszkańców odnoszące się do miejsc schronienia oraz przygotowania się na sytuacje kryzysowe powinny być również realizowane przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, na podstawie przepisów ustawy oraz ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym^[4].

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] dzień wejścia w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. poz. 1907, z późn. zm.), dalej: ustawa

^[2] w związku z wejściem w życie ustawy został utworzony specjalny serwis internetowy www.gov.pl/obrona-cywilna. Na wskazanej stronie internetowej znajdują się informacje o działaniach MSWiA związanych z wdrażaniem w życie ustawy, akty prawne związane z ustawą, materiały informacyjne (m.in. infografiki, press kit) oraz kalendarium wydarzeń. Dodatkowo na stronie znajduje się zakładka Informacje z regionów, na której są prezentowane działania urzędów wojewódzkich w zakresie wdrażania w życie ustawy.

^[3] Dz. U. poz. 162

^[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 122, z późn. zm.