w sprawie ograniczenia zadawania prac domowych i jego wpływu na jakość nauczania języka polskiego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 12-05-2025
Szanowny Panie Pośle,
w związku z interpelacją z 29 kwietnia 2025 r. w sprawie ograniczenia zadawania prac domowych i jego wpływu na jakość nauczania języka polskiego informuję, co następuje.
Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych[1] miała na celu ograniczenie zadawania wybranych rodzajów prac domowych uczniom szkół podstawowych. Na podstawie analizy badań naukowych stwierdzono, że nadmierna ilość zadań zleconych do wykonania w czasie wolnym od zajęć dydaktycznych może prowadzić do zmęczenia uczniów, zmniejszenia zainteresowania nauką, a nawet zwiększenia nierówności edukacyjnych z uwagi na zróżnicowane zasoby dostępne w domu i wsparcie uczniów przez rodziców.
Zmiany dotyczyły szkół podstawowych w następującym zakresie: prac pisemnych[2] i praktyczno-technicznych nie zadaje się uczniowi klas I-III, natomiast uczniom klas IV-VIII takie prace można zadać, z tym że nie jest ona obowiązkowa dla ucznia i nie ustala się z niej oceny[3]. Inne formy mogą być zadawane i oceniane, np. nauka słówek, pojęć, dat, wierszyków, obserwacje czy też przeanalizowanie określonego zagadnienia. Zatem wprowadzone zmiany nie oznaczają zniesienia obowiązku uczenia się w domu[4].
Ewaluację ww. przepisów przeprowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy. Badania przeprowadzane przez IBE-PIB mają pokazać, jak rozporządzenie zostało wdrożone w różnych szkołach. W ramach badania zostaną m.in. zebrane opinie nauczycieli oraz uczniów, zostanie również przeanalizowane, jak zmienią się wyniki egzaminów po roku szkolnym 2024/2025 (względem zeszłych lat) w szkołach, które zaprzestały zadawania prac domowych, w porównaniu do szkół, które od lat prac domowych nie stosowały (metoda różnic w różnicach, ang. Difference-in-Difference). Na podstawie wniosków z badań będą podejmowane decyzje o kierunku ewentualnych modyfikacji obecnie funkcjonujących rozwiązań.
Jednocześnie należy podkreślić, że wyników egzaminu ósmoklasisty co do zasady nie można porównywać z wynikami z lat ubiegłych. W tym roku zwłaszcza takie porównanie jest niezasadne, gdyż w latach 2021–2024 podstawą przeprowadzenia egzaminu ósmoklasisty były tzw. wymagania egzaminacyjne, natomiast w obecnym roku szkolnym podstawą przeprowadzania tego egzaminu są wymagania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego.
Ministerstwo Edukacji Narodowej kieruje swoje działania na wspieranie nauczycieli w organizacji procesu dydaktycznego z uwzględnieniem ww. zmiany. W tym celu IBE-PIB opracował informatory zawierające przykładowe rozwiązania i dobre praktyki przydatne w zadawaniu prac domowych zgodnie z wymogami rozporządzenia. W publikacjach zaprezentowane są także wnioski, jakie płyną z badań naukowych na temat prac domowych, oraz omówione są różnorodne czynniki i strategie wynikające z nich dla praktyki szkolnej. Informatory te mogą również stanowić wydatną pomoc dla rodziców wspierających uczniów w procesie uczenia się[5]. Poradniki można znaleźć na stronie IBE-PIB pod adresem: https://ibe.edu.pl/pl/jak-wspierac-uczniow-w-samodzielnym-uczeniu-sie-publikacje
Jak zaznaczono na wstępie, w aktualnym stanie prawnym, nauczyciel w szkole podstawowej ma prawo zadać pracę domową. Ograniczenia dotyczą dwóch wybranych form pracy domowej: pisemnej oraz praktyczno-technicznej. Warto zwrócić uwagę, iż w uzasadnieniu do omawianego rozporządzenia podkreślono, iż przez „pisemne (…) prace domowe“ należy rozumieć w szczególności dłuższe wypowiedzi pisemne (np. rozprawka, streszczenie), wypełnianie zeszytu ćwiczeń, rozwiązywanie zadań matematycznych (…). Jednocześnie spośród pisemnych prac domowych, których nauczyciel nie będzie zadawać w klasach I–III szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży, będą wyłączone prace domowe w postaci ćwiczeń, które mają za zadanie usprawnianie motoryki małej[6].
W trakcie prac nad omawianym rozporządzeniem jedno z analizowanych w ministerstwie zagadnień dotyczyło wystawiania oceny za wykonaną pracę. Ostatecznie zdecydowano, aby nauczyciel nie mógł ustalać oceny z dobrowolnej pracy pisemnej. Ważny argument, który stał za taką decyzją, odnosi się do kwestii „autorstwa“ wykonanej pracy domowej. W opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej w dobie rosnącego wpływu nowoczesnych technologii na edukację i możliwości powszechnego wykorzystywania przez uczniów m.in. sztucznej inteligencji i specjalnych aplikacji na telefonach komórkowych – wątpliwe jest ocenianie pracy, co do której nie ma pewności, kto jest jej autorem. Nie przyczynia się to bowiem do realnego rozwoju i postępów w nauce, tylko sprowadza się do procesu powielania wygenerowanych treści.
W przywołanym rozporządzeniu podkreślono znaczenie informacji zwrotnej, której celem jest przekazywanie uczniowi informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się, przez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć. Jeżeli uczeń samodzielnie wykonał pracę domową, to wyżej opisany sposób komunikowania mocnych jak i słabych stron wydaje się najbardziej odpowiedni.
Obecnie trwają zaawansowane prace nad kompleksową reformą systemu kształcenia w szkołach podstawowych. Jeden z elementów dotyczy ramowych planów nauczania. W aktualnych pracach nie zakłada się zmiany liczby godzin nauczania języka polskiego, matematyki oraz języka obcego nowożytnego.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. 2024 poz. 438 – dalej: rozporządzenie w sprawie oceniania.
[2] Z wyjątkiem ćwiczeń z zakresu tzw. małej motoryki.
[3] Rozporządzenie w sprawie oceniania § 12a ust.1.
[4] Zgodnie z ustawą – Karta Nauczyciela nauczyciel ma prawo wyboru metod nauczania, w tym także form utrwalania wiedzy czy doskonalenia umiejętności ucznia – art. 12 ust. 2 (Dz. U. 2024 poz. 986)
[6] Uzasadnienie do projektu rozporządzenia, str. 3 – link:
https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//501/12381254/13033444/dokument661078.docx