Interpelacja nr 9467

do ministra aktywów państwowych

w sprawie traktowania państwowych spółek jak łupów wyborczych dla polityków, którzy nie dostali się do Sejmu

Zgłaszający: Jarosław Sachajko

Data wpływu: 22-04-2025

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z niniejszą interpelacją, aby wyrazić głębokie oburzenie i zaniepokojenie hipokryzją rządzących, którzy w kampanii wyborczej obiecywali transparentność, profesjonalizm i odpolitycznienie spółek Skarbu Państwa, a dziś jawnie łamią te podstawowe deklaracje. Polacy, którzy zaufali obietnicom przedwyborczym Platformy Obywatelskiej, czują się po raz kolejny oszukani, widząc, jak państwowe przedsiębiorstwa stają się synekurami dla partyjnych działaczy, którzy nie dostali się do parlamentu, ale otrzymują lukratywne stanowiska wbrew zasadom kompetencji i odpowiedzialności.

Uchwalenie ustawy antykorupcyjnej Kukiz’15

W dniu 17 września 2021 roku Sejm przyjął tzw. ustawę antykorupcyjną autorstwa koła Kukiz’15 i popartej przez PIS, która wprowadziła istotne zmiany w Kodeksie karnym oraz innych ustawach, mających na celu ograniczenie korupcji w życiu publicznym. Ustawa ta zakłada m.in. zaostrzenie kar za przestępstwa korupcyjne, obligatoryjną utratę pracy dla osób skazanych, a w przypadku recydywy – dożywotni zakaz zatrudnienia w instytucjach publicznych. Ponadto, osoby skazane za korupcję nie mogą ubiegać się o środki publiczne w ramach przetargów, a parlamentarzyści, wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast nie mogą być zatrudniani w spółkach, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego posiadają co najmniej 10% udziałów. Ustawa wprowadza również obowiązek prowadzenia przez partie polityczne jawnych rejestrów wpłat i umów, publikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP). Choć ustawa ta stanowi krok w kierunku zwiększenia przejrzystości i walki z korupcją, jej zakres nie obejmuje nepotyzmu i obsadzania stanowisk członkami rodzin polityków oraz działaczami partyjnymi.

Złamane obietnice wyborcze i exposé Premiera Tuska z 2007 roku

Premier Donald Tusk już w swoim exposé z 2007 roku, a także w programie „100 konkretów” w kampanii wyborczej, zapewniał, że spółki Skarbu Państwa zostaną odpolitycznione, a obsadzanie stanowisk będzie wolne od „znajomych króliczka”. W szczególności w 2007 roku zapowiadał wprowadzenie rozwiązań ograniczających nepotyzm, w tym zakaz zatrudniania członków rodzin czołowych polityków na stanowiskach w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa. Minęło niemal 18 lat, a te obietnice pozostają niespełnione. Tymczasem rzeczywistość pokazuje coś zgoła innego. Jak donosi „Rzeczpospolita”, osoby, które nie zdobyły mandatu w wyborach parlamentarnych w 2023 roku, masowo trafiają do rad nadzorczych i zarządów państwowych spółek. Portal stoppatowladzy.pl ujawnia, że koalicja „Koalicją 13 grudnia”, stworzyła system nagradzania lojalności partyjnej, obsadzając kluczowe stanowiska w spółkach Skarbu Państwa i instytucjach państwowych setkami „tłustych kotów” – osób powiązanych z Platformą Obywatelską, PSL, Lewicą i Polską 2050. To nie jest przypadek – to systemowy mechanizm, który przeczy obietnicom wyborczym. Czy tak wygląda „nowa jakość” obiecywana przez Koalicję Obywatelską? Polacy czują się zdradzeni, widząc, jak ich podatki finansują partyjne układy.

Fatalne wyniki finansowe spółek w 2024 roku

Spółki Skarbu Państwa, zamiast być lokomotywą polskiej gospodarki, stają się obciążeniem. Według analizy portalu bankier.pl, w drugim kwartale 2024 roku 22 giełdowe spółki Skarbu Państwa odnotowały łączną stratę netto w wysokości 322 mln zł, podczas gdy w analogicznym okresie 2023 roku osiągnęły zysk 11,5 mld zł. W trzecim kwartale 2024 roku sytuacja nie uległa poprawie – według „Dziennika Gazety Prawnej”, 24 giełdowe spółki Skarbu Państwa zarobiły 7,4 mld zł, co stanowi wynik o 30% niższy niż rok wcześniej, przy czym sektor niefinansowy ciągnie wyniki w dół, a 13 z 24 firm notuje straty.

• PKN Orlen: W drugim kwartale 2024 roku spółka zanotowała stratę netto w wysokości 34 mln zł, w porównaniu do zysku 6 mld zł w analogicznym okresie 2023 roku. W trzecim kwartale zysk netto wyniósł zaledwie 220 mln zł, co oznacza spadek o 94% rok do roku.

• Jastrzębska Spółka Węglowa (JSW): W 2024 roku spółka odnotowała szacunkową stratę netto w wysokości 7,9 mld zł, w porównaniu do zysku 997,1 mln zł w 2023 roku i 7,6 mld zł w 2022 roku. Wynik ten był obciążony odpisem na poziomie 6,3 mld zł z powodu utraty wartości aktywów węglowych.

• Lubelski Węgiel Bogdanka: W 2024 roku spółka poniosła stratę netto w wysokości 478,5 mln zł, w porównaniu do zysku 687,1 mln zł w 2023 roku i 175,6 mln zł w 2022 roku.

• Polimex Mostostal: W trzecim kwartale 2024 roku spółka odnotowała stratę 267 mln zł, wynikającą z problemów związanych z budową elektrowni węglowej dla Grupy Azoty w Puławach.

• Grupa Azoty: Spółka notuje straty dziewiąty kwartał z rzędu, a w trzecim kwartale 2024 roku sektor niefinansowy, w tym Azoty, znacząco obniżył wyniki całej grupy spółek Skarbu Państwa.

• PKP Cargo: Spółka odnotowała straty w drugim kwartale 2024 roku, a w październiku zakończyła zwolnienia grupowe, w wyniku których pracę straciło 3,7 tys. osób, co stanowiło ponad jedną czwartą zatrudnionych.
Portal stoppatowladzy.pl podkreśla, że „Polska zapada się w wielu obszarach, notowane są wielkie straty Spółek Skarbu Państwa”, co jest bezpośrednim skutkiem niekompetentnego zarządzania i politycznych nominacji. Te wyniki finansowe to nie tylko liczby – to dowód na dewastację strategicznych przedsiębiorstw, które mają kluczowe znaczenie dla polskiej gospodarki.

Przejdźmy do konkretów, które są prawdziwym policzkiem dla Polaków oczekujących profesjonalizmu. Poniższe przykłady pokazują skalę problemu:

1. Piotr Szymanek – radca prawny, który bez powodzenia kandydował z listy Trzeciej Drogi w okręgu warszawskim. Niedługo po wyborach, 26 stycznia 2024 roku, otrzymał pozytywną opinię do zasiadania w radach nadzorczych, a już w lipcu został członkiem rady nadzorczej Energi Elektrownie Ostrołęka. Od maja 2024 roku pełni funkcję wiceprezesa zarządu Energi. Jakie doświadczenie w sektorze energetycznym wnosi pan Szymanek? Brak odpowiedzi na to pytanie budzi uzasadnione podejrzenia, że jego nominacja to efekt politycznych układów.
2. Artur Bagieński – polityk PSL, który nie zdobył mandatu poselskiego w okręgu bełchatowskim. W kwietniu 2024 roku otrzymał uprawnienia do zasiadania w radach nadzorczych, a od czerwca jest członkiem rady nadzorczej Trakcji. Czy specjalizacja w infrastrukturze kolejowej była jego domeną przed nominacją? Nic na to nie wskazuje.
3. Przewodniczący Sejmiku Województwa Podlaskiego – z listy KKW Trzecia Droga PSL-PL2050 Szymona Hołowni, został prezesem Zarządu Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej SA. Jakie doświadczenie w zarządzaniu strefami ekonomicznymi wnosi ta osoba? Portal stoppatowladzy.pl wskazuje, że jest to kolejny przykład obsadzania stanowisk na podstawie przynależności partyjnej, a nie kompetencji.
4. Partner w spółce „Śliz Curyło Adwokaci” – związany z posłem Pawłem Ślizem, przewodniczącym Klubu Parlamentarnego PL2050 – Trzecia Droga, został członkiem Rady Nadzorczej Krajowego Zasobu Nieruchomości. Brak informacji o jego doświadczeniu w zarządzaniu nieruchomościami budzi pytania o zasadność tej nominacji.
5. Żona Wojciecha Ćwiklińskiego – kandydata KKW Trzecia Droga PSL-PL2050 na wójta gminy Sochaczew, została kierownikiem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego PT w Sochaczewie. Czy jej kwalifikacje były kluczowe, czy raczej powiązania rodzinne z kandydatem koalicji?
6. Kandydatka KKW Trzecia Droga PSL-PL2050 do Sejmu RP – członek PSL, została dyrektorem Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa OT Szczecin. Portal stoppatowladzy.pl wskazuje, że jej nominacja to przykład faworyzowania działaczy partyjnych bez odpowiedniego doświadczenia w zarządzaniu instytucjami rolniczymi.
7. Działaczka Platformy Obywatelskiej – szefowa suwalskich struktur PO, była wicemarszałek województwa i radna Sejmiku Województwa Podlaskiego z KO, została wiceprezesem Zarządu Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej SA. Czy jej doświadczenie w administracji lokalnej wystarczy do zarządzania strategiczną spółką?
8. Szef mazowieckiej Nowej Lewicy, były poseł Arkadiusz Iwaniak – jak podaje „Rzeczpospolita”, mimo niepowodzenia w wyborach na radnego Płocka, trafiła do zarządu spółki Orlen Projekt. Co szczególnie bulwersujące, ogłoszenie o konkursie na to stanowisko zniknęło zaraz po jego wyborze, co sugeruje manipulację procedurą konkursową.

To jedynie kilka przykładów z setek, o których przez ostatni rok rozpisują się media. Rządzący, którzy obiecywali walkę z nepotyzmem i kolesiostwem, sami stosują te praktyki na masową skalę. Portal stoppatowladzy.pl ujawnia, że w ciągu roku od wyborów parlamentarnych w 2023 roku Koalicja 13 grudnia obsadziła setki stanowisk w spółkach Skarbu Państwa i instytucjach państwowych osobami powiązanymi z rządzącymi partiami. Aż 10 z 17 przypadków opisanych przez portal demagog.org.pl dotyczy polityków Trzeciej Drogi, co pokazuje, że ta formacja szczególnie upodobała sobie obsadzanie spółek swoimi ludźmi. Procedury konkursowe, które miały gwarantować uczciwość, są fikcją – ogłoszenia znikają, a kandydaci bez odpowiedniego doświadczenia nagle stają się „najlepszymi” wyborami. To nie jest zarządzanie w interesie publicznym, to jest bezczelne żerowanie na państwowym majątku.

Propozycja rozszerzenia ustawy antykorupcyjnej Kukiz’15

Uchwalona ustawa antykorupcyjna Kukiz’15 to ważny krok, ale niewystarczający, by w pełni wyeliminować patologie w życiu publicznym. W szczególności brakuje w niej przepisów dotyczących nepotyzmu i zatrudniania członków rodzin czołowych polityków oraz działaczy partyjnych. Premier Donald Tusk w swoim exposé z 2007 roku obiecywał wprowadzenie takich rozwiązań, które ograniczyłyby możliwość obsadzania stanowisk w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa osobami powiązanymi rodzinnie z politykami lub należącymi do struktur partyjnych. Po niemal 18 latach od tych deklaracji Polacy mają prawo domagać się realizacji tych obietnic. Proponuję rozszerzenie ustawy antykorupcyjnej o następujące zapisy:

1. Zakaz zatrudniania członków rodzin czołowych polityków – wprowadzenie przepisów uniemożliwiających zatrudnianie małżonków, dzieci, rodziców oraz rodzeństwa osób pełniących funkcje publiczne (m.in. posłów, senatorów, ministrów, wójtów, burmistrzów, prezydentów miast) w instytucjach publicznych, spółkach Skarbu Państwa oraz spółkach z udziałem samorządu terytorialnego (min. 10% udziałów).
2. Zakaz zatrudniania członków partii politycznych z ostatnich 4 lat – wprowadzenie ograniczenia, które wykluczałoby możliwość obejmowania stanowisk w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa przez osoby, które w ciągu ostatnich 4 lat były członkami partii politycznych lub kandydowały w wyborach z list partyjnych. Tego typu zapis zapobiegłby nagradzaniu lojalności partyjnej kosztem kompetencji.
3. Obowiązek publikacji powiązań rodzinnych i partyjnych – wprowadzenie wymogu, aby osoby obejmujące stanowiska w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa składały publiczne oświadczenia o swoich powiązaniach rodzinnych z osobami pełniącymi funkcje publiczne oraz o przynależności partyjnej w okresie ostatnich 4 lat. Oświadczenia te powinny być publikowane w BIP.
4. Mechanizmy kontrolne i sankcje – ustanowienie niezależnego organu nadzorującego przestrzeganie przepisów antynepotyzmowych, z uprawnieniami do nakładania sankcji, takich jak utrata stanowiska lub grzywny, w przypadku naruszenia zasad.
5. Okres karencji dla byłych działaczy partyjnych – wprowadzenie 4-letniego okresu karencji dla byłych członków partii politycznych, uniemożliwiającego im obejmowanie stanowisk w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa, aby zapobiec natychmiastowemu przechodzeniu z działalności partyjnej na stanowiska publiczne.

Te rozwiązania, zgodne z duchem obietnic premiera Tuska z 2007 roku, stanowiłyby realną odpowiedź na obecne patologie i pozwoliłyby na przywrócenie zaufania obywateli do instytucji publicznych.

Polacy zasługują na rząd, który dotrzymuje słowa i stawia interes publiczny ponad partyjne rozgrywki. Uchwalenie ustawy antykorupcyjnej Kukiz’15 było ważnym krokiem, ale jak widzimy obecnie bez jej rozszerzenia o przepisy przeciwdziałające nepotyzmowi i zatrudnianiu działaczy partyjnych, walka z patologiami w życiu publicznym pozostanie niepełna. Obecna praktyka obsadzania spółek Skarbu Państwa niekompetentnymi działaczami to nie tylko hipokryzja, ale także sabotaż polskiej gospodarki. Straty rzędu setek milionów, a nawet miliardów złotych w kluczowych spółkach w 2024 roku to dowód na katastrofalne skutki tych działań. Wzywam do natychmiastowego zaprzestania tych praktyk, wprowadzenia rzeczywistej transparentności i powrotu do zasad merytorycznego zarządzania. Czas przestać traktować państwowe przedsiębiorstwa jak partyjne łupy! Czas zrealizować obietnice premiera Tuska jeszcze z 2007 roku i wprowadzić przepisy, które raz na zawsze ograniczą nepotyzm i kolesiostwo w polskim życiu publicznym.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jak rząd zamierza wyjaśnić Polakom rażące złamanie obietnic wyborczych dotyczących odpolitycznienia spółek Skarbu Państwa, w tym zapowiedzi Premiera Tuska z exposé z 2007 roku o walce z nepotyzmem i kolesiostwem?
2. Dlaczego osoby bez odpowiednich kwalifikacji i doświadczenia, takie jak te wymienione na stoppatowladzy.pl, obejmują kluczowe stanowiska w strategicznych przedsiębiorstwach, co prowadzi do katastrofalnych wyników finansowych, takich jak straty Orlenu, JSW czy Bogdanki w 2024 roku?
3. Jakie działania podejmie rząd, aby zapewnić przejrzystość procedur konkursowych i zapobiec dalszemu obsadzaniu spółek partyjnymi działaczami, co jest udokumentowane w setkach medialnych przykładów?
4. Czy rząd planuje audyt wyników finansowych i decyzji zarządczych w spółkach Skarbu Państwa, aby ocenić skutki zatrudniania niekompetentnych osób, zwłaszcza w kontekście strat notowanych w 2024 roku przez PKN Orlen, JSW, Bogdankę, Polimex Mostostal, Grupę Azoty i PKP Cargo?
5. Jakie konsekwencje poniesie rząd za straty finansowe w spółkach Skarbu Państwa, wynikające z nieprofesjonalnego zarządzania, o czym alarmują stoppatowladzy.pl i media takie jak „Dziennik Gazeta Prawna” czy bankier.pl?
6. Czy rząd poprze propozycję rozszerzenia ustawy antykorupcyjnej Kukiz’15 o zakaz zatrudniania członków rodzin czołowych polityków oraz członków partii politycznych z ostatnich 4 lat, zgodnie z obietnicami premiera Tuska z exposé z 2007 roku i obietnic złożonych w kampanii wyborczej w 2023 roku?
7. Jakie kroki podejmie rząd, aby niezwłocznie wprowadzić przepisy ograniczające nepotyzm, w tym obowiązek publikacji powiązań rodzinnych i partyjnych osób obejmujących stanowiska publiczne, co było zapowiadane przez premiera Donalda Tuska w 2007 roku?
8. Dlaczego, mimo upływu niemal 18 lat od exposé premiera Tuska, nie wprowadzono obiecywanych rozwiązań przeciwdziałających nepotyzmowi, a obecna praktyka obsadzania stanowisk w spółkach Skarbu Państwa członkami rodzin i działaczami partyjnymi przeczy tym deklaracjom?
9. Czy rząd rozważy wprowadzenie niezależnego organu nadzorującego przestrzeganie przepisów antynepotyzmowych, który mógłby kontrolować proces obsadzania stanowisk w instytucjach publicznych i spółkach Skarbu Państwa, aby zapewnić zgodność z zasadami transparentności i merytoryczności?
10. Jak rząd zamierza odpowiedzieć na zarzuty dotyczące systemowego nepotyzmu, w tym przypadki takie jak zatrudnienie żony Wojciecha Ćwiklińskiego czy działaczy partyjnych bez odpowiedniego doświadczenia, opisane na stoppatowladzy.pl?
11. Czy rząd planuje wprowadzenie okresu karencji dla byłych działaczy partyjnych, uniemożliwiającego im obejmowanie stanowisk publicznych przez 4 lata po zakończeniu aktywności partyjnej, aby zapobiec nagradzaniu lojalności partyjnej?
12. Jakie mechanizmy zamierza wdrożyć rząd, aby zapewnić, że procedury konkursowe na stanowiska w spółkach Skarbu Państwa będą rzeczywiste, a nie fikcyjne, jak w przypadku znikających ogłoszeń opisanych przez „Rzeczpospolitą”?
13. Czy rząd rozważy wprowadzenie sankcji, takich jak utrata stanowiska lub grzywny, dla osób naruszających przepisy dotyczące zakazu nepotyzmu i zatrudniania działaczy partyjnych, aby zwiększyć skuteczność proponowanych zmian w ustawie antykorupcyjnej?
14. Jak rząd odniesie się do faktu, że ustawa antykorupcyjna Kukiz’15, mimo swojego znaczenia, nie obejmuje kluczowych kwestii nepotyzmu i powiązań partyjnych, które były obiecane przez premiera Tuska w 2007 roku, i czy podejmie działania, aby uzupełnić te braki?
15. Czy rząd planuje kampanię informacyjną skierowaną do obywateli, aby wyjaśnić, dlaczego obietnice z 2007 roku dotyczące walki z nepotyzmem nie zostały zrealizowane i jak zamierza naprawić ten brak zaufania publicznego?