w sprawie kontroli na granicy polsko-niemieckiej w kontekście wyroku Sądu Administracyjnego w Monachium
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 16-05-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 9481 Pana Posła Janusza Cieszyńskiego w sprawie kontroli na granicy polsko-niemieckiej w kontekście wyroku Sądu Administracyjnego w Monachium, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie warto wyjaśnić, że opisana w wyroku sytuacja z 2022 r. dotyczyła granicy niemiecko-austriackiej. We wskazanym wyroku sąd podważył legalność przedłużania kontroli ze względu na brak wskazania przez właściwy organ na wystąpienie dodatkowych okoliczności, o których mowa w art. 25a kodeksu granicznego Schengen[1]. Kontrole na granicy austriacko-niemieckiej zostały przywrócone w 2015 roku. Należy przy tym zauważyć, że kontrole na granicy polsko-niemieckiej, które obowiązują od 16 października 2023 r., zostały przywrócone przy innym stanie faktycznym.
Dla oceny sytuacji wskazane jest również zauważenie, że związku z nowelizacją kodeksu granicznego Schengen zmienił się stan prawny. Nowelizacja kodeksu granicznego Schengen z 2024 r.[2] doprecyzowała m.in. przepisy prawa dotyczące przywracania kontroli granicznych. Celem wskazanych regulacji jest zagwarantowanie, że kontrole pozostaną środkiem ostatecznym. Przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych Unii Europejskiej (UE) musi być zgłoszone wcześniej Komisji Europejskiej, Państwom Członkowskim UE oraz Parlamentowi Europejskiemu. Instytucją właściwą do wydania opinii w zakresie konieczności i proporcjonalności przywrócenia kontroli granicznej jest Komisja Europejska. Komisja opracowuje ww. opinię po otrzymaniu powiadomienia w związku z przywróceniem lub przedłużeniem kontroli granicznej, prowadzącym do kontynuacji kontroli granicznej trwającej łącznie 12 miesięcy. Przedmiotowa opinia musi zawierać m.in. ocenę zgodności przywrócenia lub przedłużenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych z zasadami konieczności i proporcjonalności oraz ocenę tego, czy dostatecznie rozważono alternatywne środki mające na celu zaradzenie poważnemu zagrożeniu.
Podróże po strefie Schengen bez odpraw granicznych są jednym z największych osiągnięć UE. Z tego względu Polska jest przeciwna przywracaniu kontroli granicznych na granicach wewnętrznych, co jest podnoszone w rozmowach z partnerami. Jednocześnie należy zauważyć, że tymczasowe przywracanie kontroli granicznych przez Państwa Członkowskie umożliwia kodeks graniczny Schengen.
W tym miejscu warto podkreślić, że Polska wielokrotnie zwracała uwagę na konieczność przestrzegania zasad tymczasowego przywracania kontroli na granicach wewnętrznych UE. W ramach sprawowanej obecnie Prezydencji w Radzie UE, Polska podjęła decyzję o włączeniu informacji o negatywnych konsekwencjach kontroli granicznych do tzw. „Barometru Schengen” – przygotowywanego przez Komisję Europejską dokumentu, będącego podstawą dyskusji unijnych ministrów spraw wewnętrznych podczas obrad Rady Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, w części poświęconej funkcjonowaniu strefy Schengen (tzw. Rada Schengen).
Jednocześnie należy zauważyć, że Republika Federalna Niemiec nie jest jedynym Państwem Członkowskim UE utrzymującym przywrócone kontrole na wszystkich lub niektórych odcinkach granicy wewnętrznej. Obecnie są to również: Słowacja, Francja, Bułgaria, Słowenia, Włochy, Austria, Holandia, Norwegia, Dania i Szwecja. W przeszłości takie kontrole wprowadziła także Polska na granicy ze Słowacją.
Biorąc pod uwagę wysoką skuteczność działań Rządu Rzeczypospolitej Polskiej (RP) w zakresie uszczelniania granicy z Białorusią, a tym samym zamykania sztucznie wykreowanego szlaku migracyjnego, utrzymywanie kontroli na granicy polsko-niemieckiej jest w opinii Rządu RP nieproporcjonalne i nieuzasadnione. W ocenie Polski należy dążyć do jak najszybszego przywrócenia niezakłóconego funkcjonowania strefy Schengen, przede wszystkim poprzez skuteczne zabezpieczenie zewnętrznych granic UE oraz zapewnienie efektywnego systemu wydaleń obywateli państw trzecich, niemających prawa do pozostania na terytorium UE.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz. Urz. UE L 77 str. 1, z późn. zm.).
[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1717 z dnia 13 czerwca 2024 r. dotyczące zmiany rozporządzenia (UE) 2016/399 w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (Dz. Urz. UE L str. 1717).