w sprawie wyjaśnienia statusu prawnego domu pomocy społecznej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński
Warszawa, 19-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 958 Poseł Iwony Kozłowskiej, w sprawie wyjaśnienia statusu prawnego domu pomocy społecznej, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwróciło się do Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Bydgoszczy, z prośbą o stanowisko w sprawie poruszonej w przedmiotowej interpelacji. W związku z powyższym przedstawiam następujące wyjaśnienia, przygotowane na podstawie otrzymanych informacji.
W dniu 7 czerwca 2023 r. zostało zawarte Porozumienie pomiędzy stroną rządową, i stroną związkową NSZZ „Solidarność”, które zakładało m.in. dofinansowanie wypłaty dodatków do wynagrodzenia dla pracowników domów pomocy społecznej. Na powyższy cel rozdysponowano z rezerw celowych budżetu państwa środki w wysokości 366 mln złotych. Kwota ta pozwoliła na wypłacenie dodatków/nagród dla osób zatrudnionych w Domach Pomocy Społecznej w kwocie 600 zł brutto miesięcznie na pracownika wraz z pochodnymi, w okresie od kwietnia do grudnia 2023 r.
Środki na realizację powyższego zadania zostały zabezpieczone w budżecie państwa w ramach rezerw celowych co oznacza, że cel przyznania środków został ściśle określony - dodatki do wynagrodzeń/nagrody przeznaczone są jedynie dla pracowników domów pomocy społecznych, prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie art. 17 ust. 2 pkt 3, art. 19 pkt 10 i art. 21 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.), bądź na ich zlecenie na podstawie art. 25 ustawy o pomocy społecznej, którzy świadczą pracę na rzecz mieszkańców tych placówek.
Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.) podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, przy czym inne jednostki samorządu regionalnego albo lokalnego i regionalnego określa ustawa.
W konsekwencji powyższej regulacji ustawodawca powołał do życia samorząd powiatowy (samorząd lokalny powołany do wykonywania zadań o charakterze ponadgminnym) oraz samorząd wojewódzki (samorząd regionalny). Zadania poszczególnych rodzajów jednostek samorządu terytorialnego zostały określone w ustawach ustrojowych, tj. w ustawie o samorządzie gminnym, w ustawie o samorządzie powiatowym oraz w ustawie o samorządzie województwa.
Wskazać należy, iż jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych, którymi w przypadku gmin są rada gminy oraz wójt/burmistrz/prezydent, natomiast w przypadku powiatów odpowiednio rada powiatu i zarząd powiatu.
W myśl art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, z późn. zm.), związki międzygminne mogą być tworzone w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych. Uchwały o utworzeniu związku podejmują rady zainteresowanych gmin. Zgodnie z art. 65 ww. ustawy, związek wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Związek posiada osobowość prawną, odrębną od osobowości gmin go tworzących oraz odrębną strukturę organizacyjną wyposażoną we własne organy – Zgromadzenie Związku i Zarząd Związku (por. wyrok WSA z dnia 4 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 117/14). W tym miejscu warto również przytoczyć pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z którym związki międzygminne, chociaż tworzone są przez jednostki samorządu terytorialnego dla wspólnego wykonywania zadań publicznych, nie posiadają statusu jednostki samorządu terytorialnego (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1585/08).
Międzygminny Ośrodek Opiekuńczy w Pruszczu (Powiat Świecki) prowadzony jest przez Związek Gmin. Powiat Świecki zlecał Związkowi Gmin – Międzygminnemu Ośrodkowi Opiekuńczemu w Pruszczu prowadzenie domu pomocy społecznej, na podstawie art. 25 ustawy z dnia 8 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jednakże umowa na realizację powyższego zadania publicznego wygasła 8 kwietnia 2023 r. Oznacza to, iż od dnia 8 kwietnia 2023 r. Międzygminny Ośrodek Opiekuńczy w Pruszczu nie realizuje zadań Powiatu Świeckiego w zakresie prowadzenia na zlecenie jednostki samorządu terytorialnego domu pomocy społecznej.
W myśl przepisu art. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1586), w roku 2023 do udzielania dotacji celowych z budżetu państwa, przeznaczonych na wypłatę ww. dodatków do wynagrodzeń dla pracowników zatrudnionych w domach pomocy społecznej prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub w domach pomocy społecznej prowadzonych na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego przepisu art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, 1273, 1407 i 1429) oraz ograniczenia wysokości dotacji wskazanego w art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) nie stosuje się. Mając na uwadze powyższe, związek gmin nie jest jednostką samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. 11 ww. ustawy.
Ponadto należy zaznaczyć, że również w wytycznych ówczesnego Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, skierowanych do jednostek samorządu terytorialnego oraz do poszczególnych wojewodów wskazano, że dodatki/nagrody w ramach środków dotacji mogły być wypłacane wyłącznie osobom zatrudnionym w ramach umowy o pracę, w domach pomocy społecznej prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz na ich zlecenie, a także dofinansowanie ze środków dotacji obejmowało okres od kwietnia do grudnia 2023 r., przy czym przyznanie pracownikom domów pomocy społecznej zatrudnionych na podstawie umowy o pracę było uzależnione od daty wypłaty środków.
W przypadku Międzygminnego Ośrodka Opiekuńczego w Pruszczu zlecenie przez Powiat Świecki realizacji zadania publicznego w formie prowadzenia domu pomocy społecznej zostało zakończone w dniu 8 kwietnia 2023 r., a środki z rezerwy celowej budżetu państwa na przedmiotowy cel zostały przekazane powiatom prowadzącym domy pomocy społecznej lub zlecającym prowadzenie domów pomocy społecznej we wrześniu 2023 r. (decyzja Ministra Finansów z dnia 4 września 2023 r.), stąd należy wskazać, że nie znajdują zastosowania zapisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 oraz niektórych innych ustaw.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Paweł Zgórzyński
Podsekretarz Stanu