w sprawie skandalicznych praktyk Straży Granicznej, która - jak wynika z doniesień medialnych - odbiera migrantów na terytorium Niemiec i przewozi ich do Polski bez jakiejkolwiek kontroli i ewidencji tych działań, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i porządku publicznego
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 27-05-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 9594 Pana Posła Michała Moskala, Pana Posła Przemysława Drabka i Pana Posła Rafała Webera w sprawie skandalicznych praktyk Straży Granicznej, która – jak wynika z doniesień medialnych – odbiera migrantów na terytorium Niemiec i przewozi ich do Polski bez jakiejkolwiek kontroli i ewidencji tych działań, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i porządku publicznego, uprzejmie przestawiam następujące informacje.
Na wstępie chciałbym zaznaczyć, że Straż Graniczna (SG) działa tylko i wyłącznie w granicach prawa. Pragnę zapewnić, że Straż Graniczna nie przewozi do Polski migrantów z terytorium Niemiec bez jakiejkolwiek kontroli i ewidencji. W związku z tym sugestia zawarta w tytule interpelacji nie znajduje uzasadnienia w faktach.
Warto podkreślić, że do zadań SG należy zapobieganie i zwalczanie nielegalnej migracji, które formacja realizuje poprzez prowadzenie działań zarówno na granicach państwa (ochrona granicy i kontrola ruchu granicznego), jak i na terenie kraju (kontrola legalności pobytu cudzoziemców, kontrola powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom i prowadzenia przez nich działalności gospodarczej). W celu zapobiegania i zwalczania nielegalnej migracji SG współpracuje również z organami ochrony granicy państw sąsiednich oraz służbami policyjnymi w ramach Europolu i Interpolu.
Straż Graniczna realizuje zadania w zakresie przekazywania osób na zasadach wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w tym umów wiążących Rzeczpospolitą Polską (RP). Do takich należy rozporządzenie Dublin III[1], zgodnie z którym rolą SG jest jedynie zapewnienie technicznego przyjęcia przekazywanych migrantów, a decyzję o ich przyjęciu na wniosek innego Państwa Członkowskiego podejmuje Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Natomiast w przypadku umów readmisyjnych, decyzję o wyrażeniu zgody na przyjęcie cudzoziemca każdorazowo wydaje organ SG, w wyniku wykazania – w oparciu o postępowanie dowodowe określone w zawartych umowach – zasadności żądania przekazania osoby przebywającej bez zezwolenia na terytorium państwa wzywającego.
Należy jednocześnie podkreślić, że każdy przypadek przekazania cudzoziemców w ramach procedury Dublin III oraz readmisji (pełnej i uproszczonej), jest odnotowywany, a SG dysponuje pełnymi danymi dotyczącymi ww. przekazań. Ponadto warto zauważyć, że o zawróceniu cudzoziemców, którzy nie mają prawa wjazdu na terytorium RFN, służby niemieckie z wyprzedzeniem informują służby polskie, a w stosunku do każdej z tych osób SG dokonuje sprawdzenia statusu prawno-pobytowego, w szczególności w dostępnych systemach, i w zależności od wyniku, podejmuje przewidziane prawem adekwatne czynności wynikające z przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[2] oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[3].
Ponadto zgodnie z § 4 ust. 3 Protokołu w sprawie ustalenia technicznych warunków przekazywania osób na granicy między RP a RFN w związku z realizacją Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem RP o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r. i Porozumienia między Rządem RP a Rządem RFN o współpracy w zakresie skutków wynikających z ruchów migracyjnych z dnia 7 maja 1993 r. przekazywanie osób zawróconych odbywa się w jednym z przejść granicznych, najbliższym miejsca jej przekroczenia, o ile zostało ono ustalone. Jeżeli ustalenie miejsca przekroczenia granicy nie jest możliwe, przekazanie następuje w przejściu granicznym najbliższym zatrzymania tej osoby w państwie Strony wzywającej. Natomiast przekazania w ramach procedury Dublin III odbywają się wyłącznie w wyznaczonych przejściach granicznych. Działania takie są analogicznie prowadzone w sytuacji przekazywania migrantów z Polski do Niemiec. Obowiązuje tu zasada wzajemności.
W zakresie osób niezaakceptowanych na wjazd do RFN, w zależności od usytuowania kontroli granicznych, przekazania następują najczęściej na mostach granicznych.
Przedstawiając powyższe informacje należy zauważyć, że z Niemiec do Polski przekazywane są wyłącznie osoby wnioskujące o udzielenie ochrony międzynarodowej – na podstawie przepisów rozporządzenia Dublin III oraz cudzoziemcy nielegalnie opuszczający Polskę – na podstawie umowy readmisyjnej. Wskazane powyżej przepisy prawa obowiązują od lat i mają swoje ugruntowanie prawne, proceduralne i praktyczne. Pojawiające się zatem w opinii publicznej informacje o przekazaniach tysięcy migrantów z Niemiec do Polski są absolutnie niewiarygodne i nie mają umocowania w żadnych faktach czy danych statystycznych. Dlatego też należy traktować je jako element dezinformacji i wprowadzania nieprawdy do debaty publicznej.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji posiada wiedzę na temat jednego incydentu dotyczącego przetransportowania grupy cudzoziemców przez służby niemieckie (niemających prawa pobytu zarówno w Niemczech, jak i w Polsce) z Niemiec na terytorium Polski bez przekazania ich polskim służbom, niezgodnie z obowiązującymi procedurami, który miał miejsce 14 czerwca 2024 r. w Osinowie Dolnym. Powyższa kwestia była już przedmiotem szczegółowych wyjaśnień i rozmów bilateralnych ze stroną niemiecką.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pozostaje w stałym kontakcie z partnerami z Niemiec odnośnie do m.in. problematyki ruchu migracyjnego na granicy polsko-niemieckiej. Straż Graniczna prowadzi intensywną i efektywną współpracę z organami odpowiedzialnymi za ochronę granicy i przeciwdziałanie nielegalnej migracji po stronie niemieckiej, w szczególności poprzez wspólne działania operacyjno-śledcze, analizę ryzyka i bieżącą wymianę informacji, a także realizowanie wspólnych patroli.
Dodatkowo pragnę zauważyć, że 15 października 2024 r. Rada Ministrów przyjęła dokument „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025–2030”. Przedmiotowy dokument określa podstawowe cele i kierunki działania państwa na wszystkich poziomach, aby skutecznie regulować i kontrolować zachodzące procesy migracyjne.
Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego wzmocnienia zdolności SG w zakresie kontroli granicznych i zarządzania napływem migrantów informuję, że w 2025 r. do służby w SG ma zostać przyjętych 1 406 funkcjonariuszy. Powyższe wynika z obecnej sytuacji geopolitycznej, jak również uwzględnia potrzeby wzrostu zatrudnienia przede wszystkim na wschodnim odcinku granicy państwowej.
Nabór do SG, co do zasady, odbywa się w czterech terminach w trakcie roku. Ze względu jednak na wzrost potrzeb oraz zainteresowanie przyjęciem do służby, podejmowane są działania mające na celu uelastycznienie organizacji procedur poprzez przyjęcia kandydatów w terminach innych, niż wynika to z dotychczasowych założeń. Powyższe pozwala na sprawne przyjmowanie osób zainteresowanych służbą, w terminach, które ograniczają ryzyko rezygnacji kandydata z podjęcia służby.
W kontekście powyższego należy również wskazać, że ustawą z dnia 1 października 2024 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z utworzeniem oddziałów o profilu mundurowym oraz ułatwieniem powrotu do służby w Policji i Straży Granicznej[4] wprowadzono regulacje, które mają się przyczynić do zwiększenia efektywności prowadzonych postępowań kwalifikacyjnych do służby w SG oraz stworzyć możliwości pozyskania kandydatów odpowiadających potrzebom służby.
Przedmiotowe rozwiązania obejmują m.in. uproszczenie postępowania kwalifikacyjnego w odniesieniu do osób powracających do służby oraz absolwentów oddziałów o profilu mundurowym szkół ponadpodstawowych. Kandydaci, którzy ukończyli oddziały o profilu mundurowym, jak również byli funkcjonariusze SG, będą mieli pierwszeństwo w przyjęciu do służby w formacji.
Uproszczony system rekrutacji wobec byłych funkcjonariuszy SG, którzy wyrazili chęć powrotu do służby w szeregach formacji obejmuje, poza podstawowymi czynnościami jak złożenie dokumentów inicjujących proces kwalifikacji i przeprowadzenie postępowania sprawdzającego określonego w przepisach o ochronie informacji niejawnych, weryfikację stanu zdrowia, dokonywaną przez komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.
Przyjęcie preferencyjnego trybu naboru wobec byłych funkcjonariuszy SG ma stanowić zachętę do podjęcia decyzji o ponownym wstąpieniu do służby. Z powyższej możliwości mogą skorzystać osoby, w przypadku których nie upłynął 1 rok od dnia zwolnienia ze służby w SG oraz po upływie roku lecz nie później niż 5 lat od dnia zwolnienia ze służby w SG – w przypadku tych kandydatów[5] dodatkowo wymagane jest badanie psychologiczne oraz badanie psychofizjologiczne.
Zmiany obejmujące kandydatów – absolwentów szkół ponadpodstawowych, którzy przed upływem 3 lat od ukończenia oddziału o profilu mundurowym złożyli akces przyjęcia do służby w SG – będą pozwalały na skrócenie postępowania kwalifikacyjnego i przeniesienie jednego z etapów postępowania (test sprawności fizycznej) na poziom szkoły ponadpodstawowej, w której zostaną utworzone oddziały o profilu mundurowym. Wobec takich osób zrezygnowano także z konieczności przeprowadzania testu wiedzy.
Ponadto ustawa o zmianie niektórych ustaw w związku z utworzeniem oddziałów o profilu mundurowym oraz ułatwieniem powrotu do służby w Policji i Straży Granicznej wprowadziła w SG służbę kontraktową, której głównym zadaniem będzie realizacja czynności w ochronie fizycznej granicy państwowej, w szczególności na odcinkach granicy zagrożonych nielegalną migracją. Wskazane zadania będą realizowane w formie patroli pieszych lub zmotoryzowanych, wyznaczonych posterunków stałych lub mobilnych, przy wykorzystaniu dostępnych środków technicznych. Ponadto funkcjonariusze w służbie kontraktowej będą przygotowywani i kierowani do podejmowania interwencji w pododdziałach zwartych na wypadek konieczności działania podczas zbiorowego przekroczenia granicy państwowej, zakłócenia ładu i porządku na odcinku granicy państwowej oraz doprowadzania cudzoziemców do sądów, prokuratur czy ośrodków detencyjnych. Funkcjonariusze w służbie kontraktowej będą umundurowani, wyposażeni w broń palną i środki przymusu bezpośredniego. Będą obsługiwali pojazdy, w tym specjalistyczne, takie jak miotacze wody oraz użytkowali specjalistyczny sprzęt do ochrony granicy państwowej tj. urządzenia do obserwacji technicznej. Z uwagi na zadania, które będą realizowali funkcjonariusze w służbie kontraktowej, planuje się przyjęcia do niej w jednostkach organizacyjnych SG ochraniających granicę zewnętrzną Unii Europejskiej (UE) – w pierwszej kolejności do Podlaskiego Oddziału SG. W 2025 r. do służby kontraktowej w SG określono następującą liczbę przyjęć kandydatów:
W omawianym obszarze warto również zwrócić uwagę na działania Policji, która współpracuje ze SG m.in. w zakresie zwalczania przestępczości związanej z przemytem osób i nielegalnych towarów. W celu skutecznego monitorowania, zapobiegania i zwalczania przestępczości z udziałem cudzoziemców, trendy przestępczości cudzoziemskiej są stale monitorowane i analizowane.
Policja w ramach działań mających na celu przeciwdziałanie nielegalnej migracji realizuje zadania określone w krajowej strategii dotyczącej międzynarodowej współpracy organów ścigania w obszarze zwalczania handlu ludźmi i powiązanej z nim nielegalnej migracji, w tym:
Przedstawiciele Policji biorą także udział w corocznym wydarzeniu HACKATON, podczas którego przeszukiwane są zasoby Internetu, zarówno jego ogólnodostępnej części, jak również strefy darkwebu w poszukiwaniu ogłoszeń o charakterze seksualnym lub ogłoszeń o pracę, które wskazywałyby możliwość zaistnienia przestępstwa handlu ludźmi (ze szczególnym zwróceniem uwagi na ogłoszenia rosyjskojęzyczne). W ramach powyższych działań w 2024 r. nie ujawniono takich przypadków na terenie RP. Ponadto Policja uczestniczy w ogólnoeuropejskich działaniach JAD (Joint Action Days) Lubor Exploitation oraz JAD operation Global Chain polegających na sprawdzeniach miejsc przebywania potencjalnych ofiar handlu ludźmi, w tym uchodźców z terenu Ukrainy. Szczególny nacisk położony jest na osoby małoletnie, ich sytuację rodzinną oraz ewentualne nieprawidłowości, w tym możliwość zaistnienia wykorzystywania seksualnego dzieci, wykorzystania do żebrania lub popełniania przestępstw. W 2024 r. w ramach powyższych działań ujawniono na terenie RP jedną osobę pokrzywdzoną (obywatela Kirgistanu).
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (rozporządzenie Dublin III) (Dz. Urz. UE L nr 180, str. 31).
[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm.
[4] Dz. U. poz. 1562.
[5] po upływie roku lecz nie później niż 5 lat od dnia zwolnienia ze służby w SG.