do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie orzecznictwa dotyczącego niepełnosprawności
Zgłaszający: Urszula Rusecka, Jarosław Krajewski, Bożena Borys-Szopa, Anna Milczanowska, Joanna Borowiak
Data wpływu: 28-04-2025
Szanowna Pani Minister!
W ostatnim czasie coraz więcej osób sygnalizuje poważne problemy związane z wydawaniem orzeczeń, które mają kluczowe znaczenie dla życia osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów.
System orzekania o niepełnosprawności ma kluczowe znaczenie dla wielu osób, które potrzebują wsparcia w zakresie rehabilitacji, dostosowania warunków życia do ich potrzeb czy zapewnienia im odpowiednich świadczeń socjalnych. Niestety, wiele osób skarży się na niejasności oraz długi czas oczekiwania na wyznaczenie komisji orzekających. Ponadto, w praktyce występują przypadki, w których osoby ubiegające się o orzeczenie o niepełnosprawności napotykają trudności związane z brakiem jednoznacznych kryteriów oceny ich stanu zdrowia, a także problemami w dostępności do odpowiednich specjalistów.
Częste zmiany stopnia niepełnosprawności, które nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu zdrowia osoby zainteresowanej – dotyczy to zwłaszcza osób z chorobami przewlekłymi i trwałymi dysfunkcjami.
Niedostateczne uwzględnianie specyfiki niepełnosprawności intelektualnych, psychicznych i nieprorozwojowych (np. autyzmu) – orzecznictwo nie zawsze bierze pod uwagę realne potrzeby i ograniczenia tych osób, co utrudnia im funkcjonowanie w społeczeństwie.
Długi czas oczekiwania na wydanie orzeczenia – w wielu przypadkach sięga on kilkunastu miesięcy, co opóźnia możliwość uzyskania świadczeń i wsparcia.
Proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Nieprawidłowości w orzekaniu o całościowych zaburzeniach rozwoju u dzieci do 16. roku życia – często brak przyznania punktu 7 (wymaganie stałej lub długotrwałej opieki), mimo że dziecko wymaga stałej obecności opiekuna.
Orzeczenie o niepełnosprawności w przypadku dzieci do 16. roku życia. Z informacji, które docierają do nas od rodzin dzieci z niepełnosprawnościami, wynika, że przepisy dotyczące orzekania o niepełnosprawności dzieci do 16. roku życia, określone w ustawie, nie są respektowane przez komisje orzekające.
W szczególności chodzi o sytuację, w której komisje orzekające, pomimo wyraźnych przepisów zawartych w ustawie, nie uwzględniają pełnego zakresu wniosków i potrzeb dzieci w tym wieku, co prowadzi do wydawania orzeczeń, które nie są zgodne z realnymi potrzebami dzieci oraz ich rodzin.
Przepisy ustawy przewidują, że dzieci do 16. roku życia powinny być traktowane w sposób szczególny, uwzględniając ich rozwój, potrzeby rehabilitacyjne oraz edukacyjne. Niestety, w praktyce często zdarza się, że komisje orzekające nie przestrzegają tych zasad, co prowadzi do niepełnej lub błędnej oceny stanu zdrowia dzieci oraz wydawania orzeczeń, które nie odpowiadają ich rzeczywistym potrzebom w szczególnie w tym zakresie są dzieci w spektrum autyzmu.
Ustawa
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 01.02.2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób do 16 roku życia (Dz. U. z 2002 r. Nr 17, poz. 162), z którego wynika, że:
§ 1. Oceny niepełnosprawności u osoby w wieku do 16. roku życia, zwanej dalej dzieckiem”, dokonuję się na podstawie następujących kryteriów:
Przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia z powodu stanów chorobowych, o których mowa w § 2, przekraczającego 12 miesięcy,
- niezdolność do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielnie poruszanie się komunikowanie z otoczeniem, powodujących konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo
- znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem.
§ 2.1. do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku należą:
spektrum Autyzmu, całościowe zaburzenia rozwojowe powodujące znaczne zaburzenia interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz nasilone stereotypy zachowani, zainteresowań i aktywności.
Proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Należy wprowadzić jedno orzeczenie o niepełnosprawności wydawane przez jeden organ, zamiast zmuszania osób z niepełnosprawnościami do wielokrotnego przechodzenia przez różne komisje (ZUS, powiatowe zespoły ds. orzekania, KRUS, itp.), które często wydają sprzeczne decyzje.
System orzekania o niepełnosprawności w Polsce jest pełen sprzeczności i absurdów, które odbijają się na życiu osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. Z jednej strony, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wydaje orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, a z drugiej – komisja powiatowa lub miejska potrafi odebrać stopień znaczny, twierdząc, że sytuacja danej osoby się poprawiła. Jak to możliwe, że te dwie instytucje, oceniające tę samą osobę, dochodzą do tak sprzecznych wniosków?
Jeden, spójny system orzekania nie tylko zaoszczędziłby czas i nerwy, ale przede wszystkim wyeliminowałby absurdy, które dziś odbierają ludziom ich prawa. Oczekiwanie na kolejne komisje, niepewność co do przyszłości i konieczność udowadniania oczywistości – że niepełnosprawność nie mija – to ogromne obciążenie psychiczne. Nie możemy dłużej żyć w rzeczywistości, gdzie urzędy traktują nas jak petentów, a nie jak ludzi, którzy naprawdę potrzebują pomocy.
Proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Kiedy rząd planuje wprowadzenie jednolitego systemu orzekania o niepełnosprawności, który wyeliminuje sprzeczności między decyzjami różnych instytucji?
2. Jakie działania zostaną podjęte, aby zakończyć praktykę odbierania stopnia znacznego osobom, których stan zdrowia się nie poprawił, a jedynie podlega arbitralnej ocenie komisji?
Z powyższych powodów zwracamy się z prośbą o szczegółowe odpowiedzi na poruszone kwestie oraz przedstawienie planów ministerstwa w zakresie poprawy jakości orzecznictwa dotyczącego niepełnosprawności w Polsce, a także działań mających na celu uproszczenie i usprawnienie procesów orzeczniczych.
Z wyrazami szacunku