Interpelacja nr 9606

do ministra edukacji

w sprawie poprawy jakości edukacji dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności

Zgłaszający: Urszula Rusecka, Jarosław Krajewski, Anna Milczanowska, Bożena Borys-Szopa, Joanna Borowiak

Data wpływu: 28-04-2025

Szanowna Pani Minister!

Zwracam się do Pani z interpelacją dotyczącą sytuacji dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami w polskim systemie szkolnictwa. W ostatnich latach obserwujemy rosnącą liczbę zgłoszeń dotyczących trudności, z jakimi spotykają się uczniowie z różnymi rodzajami niepełnosprawności w dostępie do edukacji oraz w trakcie jej realizacji. Z tego względu konieczne jest podjęcie działań mających na celu poprawę jakości edukacji dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami a w szczególności dzieci w spektrum autyzmu, eliminowanie barier, które utrudniają im równy dostęp do pełnowartościowego kształcenia.

W Polsce istnieje system edukacji włączającej, którego celem jest zapewnienie wszystkim dzieciom i młodzieży, niezależnie od ich stanu zdrowia, równego dostępu do edukacji. System ten nadal napotyka szereg trudności, które powodują, że dzieci z autyzmem często nie mają takich samych szans edukacyjnych jak ich pełnosprawni rówieśnicy.

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, które wiąże się z wieloma trudnościami w zakresie komunikacji, interakcji społecznych, a także przetwarzania bodźców. W związku z tym dzieci z autyzmem wymagają szczególnej opieki, wsparcia i dostosowanych metod nauczania, które umożliwią im pełny rozwój i integrację ze społeczeństwem. Niestety, w wielu szkołach w Polsce, szczególnie tych, które nie posiadają specjalistycznych oddziałów, brak jest odpowiednich zasobów, takich jak wykwalifikowana kadra, pomoce dydaktyczne czy wsparcie psychologiczne, które pozwoliłyby tym dzieciom na osiągnięcie sukcesów edukacyjnych.

Wśród głównych problemów wymienia się m.in.:

1. Pierwszym zagadnieniem, które chcemy poruszyć, jest kwestia dostępności odpowiednich placówek edukacyjnych dla dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności. Wciąż istnieje zbyt mała liczba szkół i przedszkoli, które posiadają odpowiednie zasoby i kompetencje, aby w pełni zaspokoić potrzeby dzieci z tego spektrum. W związku z tym wiele dzieci zmuszonych jest uczęszczać do placówek ogólnodostępnych, które nie są w stanie dostarczyć im adekwatnego wsparcia.
2. Drugim zagadnieniem jest brak świadomości i wiedzy wśród nauczycieli na temat specyficznych potrzeb dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności – nie wszyscy nauczyciele posiadają odpowiednią wiedzę na temat metod pracy z dziećmi z autyzmem i niepełnosprawnościami. Brak odpowiedniego przygotowania kadry pedagogicznej w zakresie indywidualnych potrzeb uczniów może prowadzić do niewłaściwego podejścia do dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności.
3. Trzecim zagadnieniem jest brak odpowiednich dostosowań infrastrukturalnych – część szkół nadal nie spełnia podstawowych wymagań dotyczących dostępności dla uczniów z niepełnosprawnościami, takich jak dostępność budynków, odpowiednie toalety, windy czy miejsca do nauki dla dzieci z problemami motorycznymi. To prowadzi do sytuacji, w których dzieci z niepełnosprawnościami są wykluczone z pełnej aktywności edukacyjnej i społecznej w szkole.
4. Czwartym zagadnieniem jest problemy z integracją dzieci z niepełnosprawnościami w ogólnodostępnych placówkach – mimo że w szkołach wprowadzono edukację włączającą, to w wielu przypadkach dzieci z autyzmem i niepełnosprawnościami napotykają trudności w integracji z rówieśnikami. Często nie są one w stanie w pełni uczestniczyć w zajęciach, co wpływa na ich rozwój społeczny i emocjonalny.
5. Piątym zagadnieniem jest niewydolność systemu oceny postępów dzieci z autyzmem i w polskich szkołach. Tradycyjne metody oceny, oparte na testach i egzaminach, mogą być nieodpowiednie dla dzieci z autyzmem, które nie zawsze potrafią wykazać swoje umiejętności w tradycyjny sposób.
6. Szóstym zagadnieniem, które pragnę poruszyć, jest kwestia roli nauczycieli wspomagających w procesie edukacyjnym dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności. W wielu szkołach nauczyciele wspomagający są zatrudniani w ramach rozwiązania braków kadrowych, co skutkuje sytuacją, w której dzieci pozostają bez stałego wsparcia. Nauczyciel wspomagający, pełniący tę rolę często tymczasowo, nie zawsze jest w stanie zapewnić dziecku odpowiednią pomoc, szczególnie w sytuacji, gdy brakuje odpowiednich zasobów w danej placówce. Taki model prowadzi do sytuacji, w której dziecko nie otrzymuje potrzebnej pomocy przez długi czas, co może negatywnie wpływać na jego rozwój i samopoczucie.
7. Siódmym zagadnieniem jest to, że w szkołach masowych, gdzie klasa liczy często 20–30 uczniów, nauczyciele nie są w stanie poświęcić wystarczająco dużo uwagi dzieciom ze spektrum autyzmu, brak odpowiedniego wsparcia i zrozumienia ich specyficznych potrzeb prowadzi do pogorszenia stanu psychicznego dzieci, co objawia się między innymi nasileniem trudnych zachowani, takich jak wybuchy agresji, autoagresja, zamknięcie się w sobie czy izolacja społeczna. W efekcie rodzice są zmuszani przez system o występowanie o nauczanie indywidualne w domu, co wiąże się z tym, że godzin lekcyjnych jest 3/4 mniej a za tym idzie ograniczony materiał do przerobienia oraz izolacja dziecka w domu.

Proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy ministerstwo planuje zwiększenie liczby specjalistów, terapeutów oraz pedagogów specjalnych w szkołach, aby zapewnić pełne wsparcie dla dzieci z niepełnosprawnościami?
2. Czy ministerstwo planuje programy szkoleniowe lub kursy dla nauczycieli, które umożliwią im lepsze przygotowanie do pracy z dziećmi z autyzmem i niepełnosprawnościami?
3. Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu promowania integracji dzieci z autyzmem w placówkach ogólnodostępnych, aby zapewnić im równy dostęp do edukacji i rozwój w pełni dostosowany do ich potrzeb?
4. Czy ministerstwo planuje działania mające na celu zapewnienie stałego wsparcia specjalistów w szkołach, a nie tylko doraźne "łatki" kadrowe, które nie odpowiadają na rzeczywiste potrzeby dzieci z autyzmem?

W kontekście obowiązkowego egzaminu ósmoklasisty - egzamin ten jest dla wielu uczniów ogromnym wyzwaniem, zwłaszcza dla dzieci, które borykają się z trudnościami związanymi z autyzmem oraz innymi niepełnosprawnościami, takimi jak niepełnosprawności intelektualne, ruchowe czy psychiczne. Te dzieci często napotykają na trudności w zakresie koncentracji, przetwarzania informacji, radzenia sobie ze stresem oraz dostosowywania się do wymagań egzaminacyjnych, co sprawia, że przejście przez ten etap edukacji może stanowić dla nich nieproporcjonalne obciążenie a tym samym umożliwienie im kontynuowania nauki na poziomie licealnym.

Proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytanie:

Czy ministerstwo będzie współpracować z organizacjami pozarządowymi, specjalistami i psychologami, aby stworzyć system edukacyjny, który lepiej uwzględnia potrzeby dzieci ze spektrum autyzmu, szczególnie w kontekście końca etapu edukacji podstawowej i przejścia do szkoły średniej?

Istotnym tematem interpelacji, też jest kwestia zwolnienia dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym dzieci ze spektrum autyzmu i różnymi niepełnosprawnościami po zdiagnozowaniu w poradni psychologiczno-pedagogicznej dyskalkulii, z obowiązkowych egzaminów z matematyki – zarówno z egzaminu ósmoklasisty, jak i matury.

Dzieci i młodzież z autyzmem, i niepełnosprawnościami z towarzyszącą dyskalkulią, napotykają w codziennym życiu na liczne trudności związanych z nauką matematyki. W kontekście edukacyjnym matematyka, która w przypadku osób z dyskalkulią staje się przedmiotem niezwykle trudnym, a dla dzieci ze spektrum autyzmu może być źródłem silnego stresu.

Często osoby z tą przypadłością nie są w stanie opanować podstawowych umiejętności matematycznych w sposób typowy, co w sytuacjach egzaminacyjnych, takich jak egzamin ósmoklasisty czy matura, może prowadzić do sytuacji silnego stresu w których dzieci w spektrum autyzmu i z różnymi rodzajami niepełnosprawnościami nie osiągają wyników odzwierciedlających ich rzeczywiste umiejętności intelektualne.

Z perspektywy równości szans w edukacji, niezwykle istotne jest, by system edukacyjny uwzględniał specyficzne trudności, z jakimi borykają się uczniowie z autyzmem i niepełnosprawnościami po zdiagnozowaniu dyskalkulii. Niezwykle ważnym krokiem w tym kierunku mogłoby być zwolnienie tych uczniów z obowiązku przystępowania do egzaminów z matematyki, traktowanych w polskim systemie edukacyjnym jako przedmiot obowiązkowy na obu poziomach – zarówno w ramach egzaminu ósmoklasisty, jak i matury.

Wprowadzenie takich zmian mogłoby pomóc w eliminowaniu barier edukacyjnych, a także poprawiłoby jakość edukacji włączającej, dając dzieciom z autyzmem i dyskalkulią szansę na bardziej sprawiedliwą ocenę ich możliwości intelektualnych oraz dalszy rozwój.

Proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jakie środki ministerstwo podejmuje, aby wspierać dzieci ze spektrum autyzmu i różnymi rodzajami niepełnosprawnościami po zdiagnozowaniu dyskalkulii w nauce matematyki oraz jak ma to się do organizacji egzaminów z matematyki?
2. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian legislacyjnych, które zagwarantowałyby, że dzieci z autyzmem oraz z dyskalkulią będą miały dostęp do zwolnienia z egzaminu z matematyki, aby uniknąć nieuzasadnionego obciążenia psychicznego i zapewnić im równy dostęp do edukacji i dalszej kariery edukacyjnej?

Z powyższych powodów zwracam się z prośbą o szczegółowe odpowiedzi na poruszone kwestie oraz przedstawienie planów Ministerstwa Edukacji Narodowej w zakresie poprawy jakości edukacji dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności w Polsce.

Z wyrazami szacunku