w sprawie poprawy jakości edukacji dzieci z autyzmem i różnymi rodzajami niepełnosprawności
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 27-05-2025
Szanowna Pani Poseł, Szanowni Państwo Posłowie,
uprzejmie informuję, iż Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje szereg działań na rzecz podnoszenia jakości edukacji włączającej, których celem jest poprawa funkcjonowania wszystkich uczniów, w tym z autyzmem, innymi niepełnosprawnościami. Prowadzone przez MEN działania skupiają się na rozwijaniu mocnych stron, zainteresowań i talentów każdego ucznia, oraz takim organizowaniu kształcenia, by uczniowie z różnymi potrzebami mogli się efektywnie uczyć.
MEN prowadzi działania mające na celu:
Dzieciom/uczniom uczęszczającym do przedszkoli, szkół i placówek, ich rodzicom oraz nauczycielom udzielana jest pomoc psychologiczno-pedagogiczna, która jest organizowana na zasadach określonych w rozporządzeniu[1].
W MEN kontynuowane są prace nad wdrożeniem nowego modelu oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów oraz planowania na tej podstawie wsparcia w procesie kształcenia, wychowania i opieki (procesy te określane są jako „ocena funkcjonalna”[2]). W ramach tych prac m.in. opracowano standardy oceny funkcjonalnej oraz narzędzia diagnostyczne do oceny rozwoju poznawczego, osobowościowego i emocjonalno-społecznego uczniów oraz materiały do pracy postdiagnostycznej, które pilotażowo były udostępniane poradniom, które zawarły porozumienie z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji w Warszawie. Obecnie trwają prace nad przeniesieniem narzędzi na infrastrukturę MEN oraz aktualizacją informatyczną. Planowane jest udostępnienie zaktualizowanych narzędzi do specjalistów w przedszkolach, szkołach i placówkach we wrześniu 2025 roku. Od listopada 2022 r. do lipca 2023 r. trwały szkolenia pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych w zakresie zastosowania ww. narzędzi i materiałów w procesie oceny funkcjonalnej[3].
Planuje się, aby ocena funkcjonalna prowadzona w przedszkolu/szkole/placówce była ważnym mechanizmem, który umożliwi identyfikację potrzeb dzieci i uczniów, a dzięki temu dostosowanie procesu nauczania do ich możliwości i potencjalnych trudności w uczeniu się. Zakłada się, że tak jak obecnie, pierwszy etap rozpoznawania potrzeb uczniów w zakresie objęcia ich wsparciem będzie zadaniem nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów w przedszkolu, szkole i placówce. Przyjęcie podejścia biopsychospołecznego i wdrożenie założeń szkolnej oceny funkcjonalnej wymagać będzie zmiany podejścia zorientowanego na działania podejmowane wyłącznie w stosunku do dziecka i ucznia, na rzecz „diagnozy kontekstowej”, uwzględniającej uwarunkowania środowiskowe w przedszkolu, szkole i placówce, które wpływają na funkcjonowanie dzieci i uczniów oraz ich aktywność i uczestnictwo w procesie uczenia się - nauczania i w środowisku społecznym.
Odnosząc się do zwiększenia liczby specjalistów w przedszkolach i szkołach uprzejmie informuję, że resort edukacji - w celu poprawy dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży - wprowadził standardy zatrudnienia w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Wprowadzenie standardów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r. Zwiększona liczba nauczycieli specjalistów oznacza zwiększony dostęp do wsparcia w przedszkolu/szkole, bez potrzeby uzyskiwania dodatkowych dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, takich jak opinia czy orzeczenie.
Tabela. Nauczyciele specjaliści w przedszkolach i szkołach objętych standaryzacją w roku szkolnym 2024/2025. Źródło: system informacji oświatowej.
| Specjalista |
Etaty |
| Pedagog |
12701,38 |
| Psycholog |
13633,53 |
| Logopeda |
10964,75 |
| Terapeuta pedagogiczny |
2399,60 |
| Pedagog specjalny |
14900,09 |
| Razem |
54 567,69 |
Zatrudnienie nauczycieli specjalistów jest na bieżąco monitorowane za pośrednictwem systemu informacji oświatowej (SIO). Dla szkół i organów prowadzących przygotowano w SIO specjalne raporty w tym zakresie. Dzięki wprowadzonym zmianom w przepisach łączna liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrosła z 21 923,67 etatów w roku szkolnym 2021/2022 do 54 599,35 etatów w roku szkolnym 2024/2025 (według stanu SIO na 12.05.2025 r.). W związku z powyższym, na przestrzeni dwóch lat nastąpił wzrost etatów nauczycieli specjalistów o 32 675,68 etatów, co stanowi wzrost o ponad 149 %.
W nawiązaniu do potrzeby zwiększenia kompetencji nauczycieli, MEN kontynuuje działania, których celem jest wspieranie podnoszenia kompetencji i kwalifikacji nauczycieli, w tym nauczycieli specjalistów, w obszarze edukacji włączającej.
Zakończyła się I i II edycja studiów podyplomowych bezpłatnych dla uczestników na kierunkach:
Ukończenie ww. studiów umożliwiło uzyskanie kwalifikacji odpowiednio do:
W 2024 r., w ramach III edycji studiów podyplomowych, uruchomione zostały czterosemestralne studia podyplomowe doskonalące na kierunku „Polski język migowy dla nauczycieli”, skierowane do nauczycieli szkół i placówek specjalnych, którzy na co dzień pracują z uczniami niesłyszącymi. W III edycji Ministerstwo Edukacji Narodowej podpisało 35 umów na realizację studiów podyplomowych kwalifikacyjnych na 3 kierunkach wymienionych powyżej.
MEN podjęło szereg działań, których celem jest wspieranie przedszkoli, szkół i placówek w związku z realizacją projektów i programów m. in.:
MEN zleciło Instytutowi Badań Edukacyjnych realizację ww. projektu, finansowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży,a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. W ramach projektu zostanie opracowany zestaw narzędzi, w ramach szkolnej oceny funkcjonalnej, do wieloaspektowego pomiaru dobrostanu uczniów na czterech etapach edukacji[6].
Na zlecenie i we współpracy z MEN, Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) i UNICEF realizują we współpracy z uczelniami i organizacjami pozarządowymi projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich" (Accesssible School for All). Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarcza narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z dziećmi/uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów.
Do udziału w projekcie zaproszonych zostało ponad 500 placówek edukacyjnych (przedszkoli, szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli) oraz 2200 zatrudnionych w nich nauczycieli specjalistów, którzy dzięki udziałowi w projekcie zostali przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia i obejmują wsparciem ponad 11 tysięcy nauczycieli i 30 tys. dzieci. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostaną wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom. Projekt realizowany jest od maja 2023 r. do 31 grudnia 2025 r.
Zadanie polega na opracowaniu i wdrożeniu programu wsparcia rówieśniczego na rzecz ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w szkołach ponadpodstawowych oraz placówkach oświatowych i ocena jego skuteczności. Wsparcie systemowe uczniów w sytuacjach trudnych i w kryzysie w szkole/placówce rozumiane jest jako efektywna współpraca dyrekcji szkoły, nauczycieli, specjalistów, uczniów - liderów wsparcia rówieśniczego, innych pracowników szkoły, pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania z jednostkami ochrony zdrowia, w tym z ośrodkami środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, z instytucjami pomocy społecznej oraz innymi podmiotami świadczącymi pomoc dla dzieci i młodzieży w środowisku lokalnym.
Program ma charakter pilotażu i jest realizowany w latach 2023-2025, przez jeden rok w każdej szkole, która przystąpi do tego zadania. Obecnie Program będzie realizowany w 55 szkołach. Zadanie publiczne zakłada opracowanie koncepcji badań ewaluacyjnych, przedstawienie zakresu raportowania oraz opisania zasad współpracy szkół z jednostkami ochrony zdrowia i innymi podmiotami w środowisku lokalnym w zakresie utrzymania stałości efektów programu. W szkole do 100 uczniów zostanie przygotowanych 10 do 15 – liderów wsparcia rówieśniczego oraz 2 do 3 koordynatorów – nauczycieli opiekunów liderów wsparcia rówieśniczego. Doświadczenia tego projektu stanowią jedną z podstaw dla rozpoczętego w FERS projektu „Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży (peer support)”[9], realizowanego w partnerstwie MEN, Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji i Fundacji Instytut Edukacji Pozytywnej.
Odnosząc się do kwestii egzaminu maturalnego uprzejmie wyjaśniam, iż MEN nie przewiduje aktualnie wprowadzenia zmian w katalogu przedmiotów obowiązkowych na egzaminie maturalnym ani zwolnienia zdających z autyzmem lub ze specyficznymi trudności w uczeniu się z egzaminu maturalnego z matematyki, jako przedmiotu obowiązkowego.
W przepisach art. 44zzr ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[10] określono warunki i formy przeprowadzania egzaminu maturalnego dla uczniów lub absolwentów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność, w tym np. autyzm. Na podstawie art. 44zzr ust. 8 i 10 ww. ustawy, odpowiednio:
Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej ogłasza corocznie na stronie internetowej CKE komunikat m.in. w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym[12], do potrzeb zdających ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym z autyzmem.
Ponadto, zgodnie z art. 44zzr ust. 12 i 16 ww. ustawy o systemie oświaty, odpowiednio:
Równocześnie, na podstawie art. 44zzr ust. 17 ww. ustawy, w szczególnych przypadkach losowych lub zdrowotnych dyrektor szkoły, na wniosek rady pedagogicznej, może wystąpić do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej z wnioskiem o wyrażenie zgody na przystąpienie ucznia, słuchacza albo absolwenta do egzaminu maturalnego w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, nieujętych w komunikacie zamieszczonym na stronie internetowej CKE.
Ponadto, na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022r. w sprawie egzaminu maturalnego[13], w szczególnych przypadkach wynikających ze stanu zdrowia lub niepełnosprawności ucznia lub absolwenta, za zgodą dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej, egzamin maturalny może być przeprowadzony w innym miejscu niż szkoła (np. w domu ucznia lub absolwenta). Wniosek o wyrażenie zgody, o której mowa powyżej, składa do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej:
W uzasadnionych przypadkach wniosek, o którym mowa powyżej, może być złożony w terminie późniejszym.
Dyskalkulia została zaklasyfikowana do grupy specyficznych trudności w uczeniu się. W tym przypadku do oceny rozwiązań zadań maturalnych z matematyki stosuje się kryteria uwzględniające typowe błędy popełniane przez osoby z omawianą dysfunkcją. Od roku szkolnego 2015/2016 prace maturalne z matematyki na poziomie podstawowym zdających posiadających opinię o dyskalkulii, którym dostosowanie takie zostało przyznane przez radę pedagogiczną, są sprawdzane przez zespół centralny, zlokalizowany przy jednej z okręgowych komisji egzaminacyjnych. Zespół taki składa się z egzaminatorów matematyki oraz terapeutów dyskalkulii i akalkulii. W skład tego zespołu weszli: koordynatorzy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łodzi, eksperci-matematycy współpracujący z Okręgową Komisją Egzaminacyjną w Łodzi oraz co najmniej jeden ekspert/terapeuta specjalizujący się w dyskalkulii, który pełni w zespole funkcję konsultacyjną. Do Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Łodzi przekazywane są z całej Polski prace egzaminacyjne z matematyki zdających ze stwierdzoną dyskalkulią.
W odniesieniu do osób, u których zdiagnozowano dyskalkulię, do oceny rozwiązań zadań zawartych w arkuszu maturalnym z matematyki stosuje się kryteria uwzględniające występowanie specyficznych trudności w uczeniu się. Kryteria oceny prac uwzględniają typowe błędy popełniane przez uczniów z omawianą dysfunkcją, np.: mylenie bądź gubienie liter i/lub cyfr, niewłaściwe stosowanie wielkich i małych liter, mylenie indeksów górnych i dolnych, problemy z zapisywaniem jednostek, uproszczonego zapisu równania i przekształcania go w pamięci, chaotycznego zapisu operacji matematycznych, błędy w zapisie działań pisemnych, błędy rachunkowe.
W wyniku współpracy – od 2015 r. – Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z ekspertami z zakresu dyskalkulii, przygotowane zostały ogólne wytyczne dotyczące zasad oceniania zadań otwartych w pracach zdających z dyskalkulią.
Założenia te stanowią bazę do corocznego przygotowywania szczegółowych zasad oceniania rozwiązań poszczególnych zadań w arkuszu egzaminacyjnym z matematyki:
Ponadto, w czasie trwania egzaminu maturalnego każdy zdający, w tym zdający z dyskalkulią, może korzystać z kalkulatora i zestawu wybranych wzorów matematycznych.
Centralna Komisja Egzaminacyjna na stronie internetowej liczne materiały dotyczące egzaminu maturalnego, wspierające absolwentów przygotowujących się do egzaminu maturalnego, w szczególności:
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798).
[2] https://edukacjawzasiegureki.pl/edukacja-wlaczajaca/czym-jest-i-jak-dziala-ocena-funkcjonalna/
[4] Studia adresowane do osób z tytułem magistra psychologii, które nie posiadają przygotowania pedagogicznego i chcą uzyskać takie przygotowanie.
[5] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy
[6] Zadanie dotyczy osób w wieku od 4 do 20 lat.
[7] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu
[8] W ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025.
[9] https://www.frse.org.pl/fers-peer-support
[10] Dz. U. z 2022 r. poz. 2230, z poźn. zm.
[11] Z tym, że nie przygotowuje się odrębnych arkuszy egzaminacyjnych dla absolwentów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim.
[12] W bieżącym roku szkolnym 2024/2025 komunikat jest dostępny pod linkiem: https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_MATURALNY_OD_2023/komunikaty/2025/20250205%20EM_25%20Komunikat%20o%20dostosowaniach%202025%20AKT_0225.pdf
[13] Dz. U. z 2023 r. poz. 2534, z późn. zm.