Interpelacja nr 9611

do ministra rozwoju i technologii

w sprawie dostępności kas samoobsługowych umożliwiających płatność gotówką

Zgłaszający: Wojciech Michał Zubowski

Data wpływu: 28-04-2025

Do mojego biura poselskiego zgłosiła się grupa obywateli zaniepokojonych i zainteresowanych zachowaniem odpowiednich proporcji w dostępności opcji płatności gotówkowych oraz bezgotówkowych w punktach handlowych, w szczególności w dużych sieciach handlowych. Od siebie dodam, że choć nie podzielam w pełni obaw zgłaszanych przez wnioskujących o interwencję – to uważam, że warto odpowiedzieć na pytania i rozwiać wątpliwości zgłaszane przez zainteresowanych.

Wnioskujący zwracają uwagę na rosnącą tendencję do ograniczania liczby kas, w których można płacić zarówno gotówką jak i kartą, na rzecz kas obsługujących wyłącznie płatności bezgotówkowe. Przykłady obejmują likwidację kas tradycyjnych i pozostawianie jedynie kas samoobsługowych, z których tylko niewielka część umożliwia płatność gotówką, a takie podejście ograniczać ma faktyczny wybór konsumentów. W skrajnych przypadkach spełnione są jedynie formalne wymogi dostępności płatności gotówkowych lecz wybór jest jedynie teoretyczny. Ich zdaniem (wnioskujących o interwencję) wielu klientów, w szczególności osoby starsze, korzysta wyłącznie z gotówki lub preferuje tę formę płatności. W sytuacji ograniczonej dostępności takich opcji zmuszeni są oni do korzystania z dłuższych kolejek w kasach tradycyjnych. Wspieranie równouprawnienia w zakresie dostępności form płatności jest kluczowe dla zachowania zaufania obywateli do sektora handlu. Ponadto gotówka zapewnia większą anonimowość w transakcjach. Wyłączna zależność od systemów bezgotówkowych stwarza ryzyko pełnego wglądu w prywatne dane klientów przez instytucje państwowe czy finansowe. To może stanowić niebezpieczny precedens. W krajach takich jak Szwecja obserwuje się przykład sklepów, w których płatności gotówkowe nie są w ogóle akceptowane, co budzi obawy o przyszłość tego trendu w Polsce.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o informację: Jakie jest stanowisko ministerstwa co do możliwości wprowadzenia przepisów, które:

• zobowiążą sieci handlowe do zapewnienia w każdej lokalizacji odpowiedniej proporcji kas umożliwiających płatność gotówką i kartą w stosunku do kas wyłącznie bezgotówkowych, np. we wszystkich kasach tradycyjnych oraz w co najmniej połowie kas samoobsługowych,
• umożliwią klientom rzeczywisty wybór formy płatności bez konieczności oczekiwania w długich kolejkach,
• wzmocnią ochronę prywatności konsumentów, wspierając tym samym ich autonomię i swobodę wyboru?

Przykłady praktyczne

Przykłady punktów handlowych wskazujące na problem:

• Lidl – większość kas samoobsługowych umożliwia jedynie płatność bezgotówkową.
• Biedronka – ograniczona liczba kas samoobsługowych akceptujących gotówkę.
• Kaufland – w niektórych lokalizacjach tylko 1 z 6 kas samoobsługowych obsługuje gotówkę.
• Carrefour – jako przykład pozytywny: w wielu lokalizacjach zapewnione są kasy samoobsługowe umożliwiające płatność gotówką.