w sprawie wsparcia społeczności oświatowych, które sprzeciwiają się decyzjom samorządów o likwidacji placówek specjalnych, w kontekście likwidacji Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kozicach Dolnych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 23-05-2025
Szanowny Panie Pośle,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień i informacji.
Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1] stanowią, że decyzję o likwidacji samorządowej szkoły podejmuje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, ale musi być to poprzedzone uzyskaniem, na wniosek tej jednostki, pozytywnej opinii kuratora oświaty. Negatywna opinia w tym zakresie jest wiążąca dla samorządu (szkoła nie może być zlikwidowana) a pozytywna opinia nie obliguje do likwidacji szkoły. Minister Edukacji natomiast jest organem odwoławczym i kontrolnym w stosunku do opinii wydanej przez kuratora oświaty.
Do Ministra Edukacji – za pośrednictwem organu pierwszej instancji – wpłynęło zażalenie Powiatu Świdnickiego na postanowienie Lubelskiego Kuratora Oświaty negatywnie opiniujące zamiar likwidacji, z dniem 31 sierpnia 2025 r., Szkoły Podstawowej Specjalnej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym im. sierż. Józefa Franczaka ps. "Laluś" w Kozicach Dolnych. Obecnie w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone jest postępowanie administracyjne wszczęte w związku z tym zażaleniem. Po szczegółowej analizie stanu faktycznego i prawnego oraz zgromadzonego materiału dowodowego, Minister Edukacji rozstrzygnie czy podtrzymać negatywną opinię Lubelskiego Kuratora Oświaty, czy też wydać inne rozstrzygnięcie. Z informacji posiadanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wynika, że Powiat Świdnicki nie kierował wniosku do Lubelskiego Kuratora Oświaty o zaopiniowanie zamiaru likwidacji Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kozicach Dolnych.
Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że rok 2025 jest pierwszym rokiem obowiązywania nowej ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.[2] Poprzednia ustawa funkcjonowała od ponad 20 lat. System finansowania wymagał więc dostosowania do obecnych realiów. O zmianę wnioskowały od wielu lat w szczególności jednostki samorządu terytorialnego (JST).
Nowy system zakłada, że samorządy będą finansowane głównie dochodami podatkowymi. Subwencje z budżetu państwa mają charakter jedynie uzupełniający. Planowanym skutkiem reformy jest zwiększanie dochodów JST w sposób przewidywalny, zamiast doraźnego wsparcia finansowego. W nowym systemie każdy samorząd ma zagwarantowane wyższe dochody niż w roku poprzednim. Łączny skutek finansowy wynikający z nowej ustawy jest dla JST pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025 w stosunku do wcześniej obowiązującego systemu, a w perspektywie najbliższej dekady szacuje się, że dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, środki niezbędne do realizacji zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 11 ust. 2-4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, w tym na wynagrodzenia nauczycieli oraz utrzymanie placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek (w tym specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych), zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Przewidziana ww. ustawą, łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 r. wynosi 102,7 mld zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92,2 mld zł) o 10,5 mld zł, tj. o 11,4%. W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%.
W ramach kwoty potrzeb oświatowych na rok 2025 dla Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Kozicach Dolnych oraz szkół wchodzących w jego skład naliczono łącznie środki w wysokości 2,8 mln zł (na tą kwotę składa się kwota ok. 0,7 mln zł naliczona na Szkołę Specjalną Przysposabiającą do Pracy w Kozicach Dolnych, ok. 1,3 mln zł naliczone na Szkołę Podstawową Specjalną w Kozicach Dolnych oraz ok. 0,8 mln zł naliczone na wychowanków SOSW w Kozicach Dolnych).
Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), zaplanowano kwotę 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5%. Na ten cel Powiatowi Świdnickiemu zostały naliczone dodatkowe środki w wysokości ok. 0,4 mln zł, które są również naliczone na Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Kozicach Dolnych.
Ponadto, w piątym rozdziale nowej ustawy o dochodach JST przewidziano m. in., że zgodnie z art. 36 po zakończeniu roku budżetowego ponownie będą wyliczane potrzeby finansowe na ten rok, który się zakończy. Następnie właściwy minister do spraw oświaty i wychowania porówna potrzeby wyliczone przed rozpoczęciem roku budżetowego z potrzebami wyliczonymi po jego zakończeniu. W przypadku gdy wystąpi różnica między tymi kwotami potrzeb finansowych (w tym potrzeb oświatowych) będzie następowała odpowiednia korekta dochodów obejmująca zarówno wzrosty jak i spadki zakresu zadań oświatowych. Wprowadzona zmiana pozwala na systemowe rozwiązanie obecnego problemu zmiany zakresu zadań oświatowych w trakcie roku budżetowego.
Oprócz opisanego wyżej mechanizmu ponownego przeliczenia potrzeb oświatowych (art. 36 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego), który zadziała po raz pierwszy w roku 2026, Ministerstwo Edukacji Narodowej będzie proponować utrzymanie kryterium podziału rezerwy na uzupełnianie dochodów JST na zmianę zakresu zadań oświatowych (poprzednio wzrost zadań szkolnych i pozaszkolnych). Bliższe informacje na temat środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów JST będą dostępne wkrótce po uzgodnieniu kryteriów ich podziału. Kryteria zostaną następnie opublikowane na stronie internetowej MEN.
Ministerstwo Edukacji Narodowej jest świadome potrzeb podnoszenia poziomu inwestowania w oświatę. Nie mniej jednak wysokość ustalania łącznej kwoty potrzeb oświatowych jest determinowana przepisami nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego potrzeby oświatowe wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala się w wysokości łącznej kwoty potrzeb oświatowych, nie mniejszej niż ustalona w roku poprzedzającym rok budżetowy, skorygowanej w związku ze zmianą realizowanych zadań oświatowych. Tak jak wspomniano wcześniej, nowy system finansowania jest korzystniejszy dla JST.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 z późn. zm.