Interpelacja nr 9812

do ministra zdrowia

w sprawie potwierdzonych 81 ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI) w stadach komercyjnych

Zgłaszający: Ewa Szymanowska, Izabela Bodnar, Łukasz Osmalak, Bartosz Romowicz, Ewa Schädler, Wioleta Tomczak

Data wpływu: 12-05-2025

Szanowna Pani Minister,

w Polsce potwierdzonych jest już 81 ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI) w stadach komercyjnych, co jest najwyższą liczbą zakażeń w całej Unii Europejskiej.

Grypa ptaków może przenosić się na ludzi - głównymi źródłami zakażeń u ludzi jest kontakt z chorymi lub martwymi zwierzętami, ich wydalinami lub zanieczyszczonymi powierzchniami.

Unijne przepisy dotyczące zapobiegania chorobom i ich zwalczania, w przypadku wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI), mają zastosowanie jedynie do ptaków. Tymczasem wiadomo, że istnieje podatność coraz szerszej grupy innych gatunków zwierząt, w tym lisów, norek i jenotów hodowanych na futro, na ryzyko zakażenia wirusem grypy ptaków. Jednocześnie, grypa ptaków u zwierząt hodowanych na futro nie należy do jednostek chorobowych podlegających na terytorium Polski obowiązkowi rejestracji, zwalczania i monitorowania.

Na rządowej stronie Głównego Inspektoratu Sanitarnego czytamy:

“Wirusy ptasiej grypy stanowią dwa rodzaje zagrożeń dla ludzi:

• ryzyko, że wirus ptasiej grypy może przenieść się z ptaków na ludzi i spowodować ciężką chorobę u ludzi. Ryzyko przeniesienia jest wyższe na obszarach, gdzie ludzie i ptaki domowe przebywają blisko siebie lub w zawodach narażonych na kontakt z zarażonymi ptakami, np. podczas operacji uboju, lekarze weterynarii,
• wirusy grypy ewoluują i mogą zwiększać ryzyko przeniesienia na człowieka poprzez nabywanie mutacji w genomie [lub poprzez wymianę segmentów genomu między różnymi podtypami wirusów również z różnych gatunków (reasortacja)], które sprzyjają adaptacji do ssaków,
• istnieją zatem dwie formy ryzyka dla zdrowia ludzi spowodowane przez wirusy ptasiej grypy: infekcja rodzimą postacią wirusa ptasiej grypy oraz możliwość pojawienia się nowych szczepów pandemicznych bezpośrednio z wirusów ptasich lub z ich rekombinacji z ludźmi lub innymi wirusami zwierzęcymi,
• na chwilę obecną brak zmian genetycznych umożliwiających przeskok międzygatunkowy wirusów grypy ptaków w sekwencji ptaki-ssaki-człowiek, ale rosnąca liczba przypadków A(H5N1) wśród ssaków - biologicznie bliżej ludzi niż ptaki - budzi obawy, że niektóre ssaki staną się dogodnymi gospodarzami dla reasortacji zmiennych genetycznie odzwierzęcych wirusów grypy, co może prowadzić do powstawania nowych wariantów o potencjale epidemicznym i pandemicznym”.

Polska jest największym producentem futer w Europie, a niektóre fermy drobiu położone są w bliskim sąsiedztwie ferm zwierząt futerkowych. Brak jest informacji, czy istnieje korelacja między tym faktem a najwyższą na tle całej Unii Europejskiej liczbą ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków w Polsce. Brak jest też informacji o osobach, które pracują jednocześnie na fermach zwierząt futerkowych, jak i na fermach drobiu.

Wiadomo jedynie, że najwięcej ferm zwierząt futerkowych znajduje się w województwie wielkopolskim - wg GIW w grudniu 2024 było tam 64 aktywnych ferm norek - oraz że najwięcej ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków również wykryto w tym właśnie województwie.

Wirusolodzy twierdzą, że ewentualna pandemia grypy A(H5N1) wśród ludzi miałaby katastrofalne konsekwencje ze względu na śmiertelność wynoszącą do 50%. Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia zaleca badanie każdego przypadku wystąpienia grypy ptaków u ludzi, aby wykluczyć możliwość rozprzestrzeniania się choroby z człowieka na człowieka.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy planowane jest zbieranie informacji o osobach, które pracują jednocześnie na fermach zwierząt futerkowych, jak i na fermach drobiu, jako o tych, które są potencjalnie najbardziej narażone na pierwszy kontakt z wersją wirusów grypy ptaków umożliwiającą przeskok międzygatunkowy w sekwencji ptaki-ssaki-człowiek?
2. Czy prowadzone lub planowane są profilaktyczne badania pracowników ferm zwierząt futerkowych w kierunku wirusa H5N1 inicjowane przez właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia widzi możliwość współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie wzmocnienia bezpieczeństwa biologicznego w sektorze hodowli zwierząt futerkowych oraz natychmiastowego wdrożenia programów nadzoru w celu wykrycia występowania zakażeń u tych zwierząt?