10. kadencja, 16. posiedzenie, 2. dzień (24-07-2024)

18. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2025 Rokiem Franciszka Duszeńko (druki nr 359 i 531).

Poseł Piotr Adamowicz:

    Dziękuję, panie marszałku.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rok w rok Komisja Kultury i Środków Przekazu staje przed wyzwaniem, kto powinien być patronem kolejnego roku kalendarzowego. Przed wyzwaniem, gdyż liczba patronów jest ograniczona, a zgłoszeń wiele. Duszeńko, Duszeńko... Kto zacz Franciszek Duszeńko, niekiedy pytano. Przecież to niezbyt uznana ani znana postać. Wówczas przywołałem pewien obraz. Otóż płyniemy statkiem białej floty z Gdańska do Helu. Tuż przed główkami portu po prawej stronie mijamy Westerplatte z górującym kopcem, a na nim Pomnik Obrońców Wybrzeża. To dzieło Franciszka Duszeńki. To bez wątpienia obok Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie najbardziej rozpoznawalny monument pamięci w naszym kraju. Aha - słyszałem w odpowiedzi. Dodawałem więc: Jako siedemnastolatek żołnierz Armii Krajowej, ps. Gustaw, więzień obozów koncentracyjnych Gross-Rosen i Sachsenhausen. Po wojnie osiedlił się w Gdańsku. Wpierw student ówczesnej Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, następnie wykładowca, profesor, patron niemal setki artystów dyplomantów. W 1981 r. w czasie karnawału ˝Solidarności˝ w pierwszych demokratycznych wyborach wybrany na rektora Akademii Sztuk Pięknych. Zaangażowany był przez dekadę w odbudowę historycznych kwartałów Gdańska. To m.in. Duszeńce zawdzięczamy kształt odbudowanej Drogi Królewskiej. Nie wymienię wszystkich realizacji rzeźbiarsko-pomnikowych. Wymienię tylko jedną: pomnik w obozie zagłady Treblinka. Wybitny ekspert w dziedzinie upamiętniania holenderski prof. Frank van Vree tak ocenił tę pracę: Pomnik, który dzięki swej szczególnej formie plastycznej może bez najmniejszego wahania być zaliczony do grona najbardziej wstrząsających miejsc pamięci.

    Wysoka Izbo! Naszą rolą jest również przywoływanie i upamiętnianie poprzez ustanawianie patronów tych mniej znanych powszechnie postaci, a nie tylko postaci pomnikowych, jak Tadeusz Kościuszko czy Mikołaj Kopernik.

    W imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej deklaruję pełne poparcie dla uchwały w sprawie ustanowienia roku 2025 Rokiem Franciszka Duszeńki. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia