10. kadencja, 16. posiedzenie, 3. dzień (25-07-2024)

25., 26. i 27. punkt porządku dziennego:

   25. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych w sprawie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 r. wraz z przedstawioną przez Najwyższą Izbę Kontroli analizą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2023 r. oraz komisyjnym projektem uchwały w przedmiocie absolutorium (druki nr 425, 464 i 538).
   26. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o przedstawionej przez Prezesa Rady Ministrów ˝Informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2023 roku przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego˝ (druki nr 387 i 487).
   27. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2023 roku wraz ze sprawozdaniem Komisji Finansów Publicznych (druki nr 448 i 486).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Hanna Majszczyk:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Chciałbym odnieść się do niektórych pytań, które zostały przez państwa posłów zadane odnośnie do wykonania budżetu za rok 2023. Ale zacznę może od takiej ogólnej refleksji, nie powtarzając poszczególnych wyliczeń, które były tutaj już szeroko komentowane zarówno przez pana posła sprawozdawcę, jak i przez pana prezesa Najwyższej Izby Kontroli i szeroko dyskutowane w trakcie posiedzeń komisji branżowych i Komisji Finansów Publicznych. Chciałabym zwrócić uwagę, że stan finansów publicznych został oceniony również przez ministra finansów, czego wynikiem jest biała księga opublikowana na stronach Ministerstwa Finansów. Również w niej zostały stwierdzone te podstawowe kwestie, które są przedmiotem zarzutu m.in. Najwyższej Izby Kontroli, czyli brak przejrzystości i jasności przepływów finansowych, ale również kwestie związane z olbrzymią ilością środków de facto na zadania publiczne, które realizowane są poza systemem budżetu państwa.

    Chciałabym nawiązać do pytań m.in. pani poseł Czernow, tego, kiedy jest możliwe przywrócenie rangi ustawie budżetowej jako podstawowego planu finansowego państwa, centralnego planu finansowego państwa, co czyniłoby zadość zapisom konstytucji, ale przecież nie tylko konstytucji, lecz również ustawy o finansach publicznych, kwestii podstawowej, która wynika z art. 109 ustawy o finansach publicznych, że właśnie budżet państwa to jest podstawowy plan finansów państwa. Oczywiście działania w zakresie przywrócenia tej rangi, na ile jest to możliwe bez zmiany przepisów prawa, zostały już podjęte, zwłaszcza w zakresie przejrzystości finansów publicznych. Mam na myśli publikowanie planów finansowych różnych funduszy prowadzonych obecnie w Banku Gospodarstwa Krajowego, które przed początkiem tego roku nie były tak naprawdę dostępne publicznie. Najpierw nie były dostępne w ogóle, później oczywiście można było uzyskać te plany finansowe po zwróceniu się z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. Dzisiaj na prośbę ministra finansów Bank Gospodarstwa Krajowego publikuje te plany, a więc ta przejrzystość finansów publicznych jest.

    Oczywiście kolejne działania będą podejmowane. Wymagają one czasu. Będą one miały odzwierciedlenie nawet bez zmiany określonych przepisów prawa poprzez zamieszczenie stosownych informacji w uzasadnieniu najbliższej ustawy budżetowej. Ale taki krok w kierunku zmiany obowiązujących obecnie zasad czy też w zasadzie możliwości obchodzenia różnych reguł i właśnie odbierania ustawie budżetowej rangi podstawowego, centralnego planu finansów państwa został dokonany również poprzez zmiany ustawy o finansach publicznych uchwalonej przez Wysoką Izbę jeszcze w czerwcu tego roku i podpisanej już przez pana prezydenta, gdzie problem m.in. tych wniosków, które były kierowane przez Najwyższą Izbę Kontroli w zakresie podchodzenia do ujmowania pewnych instrumentów finansowych dla potrzeb prezentowania ich zarówno w regule finansowej, jak i w budżecie państwa, został w pewien sposób już rozwiązany. Zgodnie z tymi przepisami do reguły będą również włączane plany finansowe 90 jednostek, które do tej pory w tej regule nie uczestniczyły, ich wydatki nie miały odzwierciedlenia w obliczaniu reguły wydatkowej.

    Dodatkowo również poprzez zmiany dotyczące reguły zostaną wtłoczone mechanizmy, zgodnie z którymi nawet przekazywanie skarbowych papierów wartościowych nie będzie umożliwiało obchodzenia przepisów tej reguły, czyli tak czy inaczej... Oczywiście jest to mechanizm, który jest dozwolony prawem i będzie możliwy do stosowania, bo oczywiście pewnie będą sytuacje, w których będzie to najlepszy mechanizm, ale tak czy inaczej wartość nominalna przekazanych papierów za darmo przez Skarb Państwa będzie wliczana do reguły wydatkowej.

    Odnosząc się do pytania, czy i kiedy będzie publikowana czarna księga finansów publicznych, chcę powiedzieć - w tym momencie chciałam tutaj odnieść się do pytania pana posła Cichonia - że są w dalszym ciągu prowadzone audyty w 80 jednostkach w zakresie gospodarowania środkami publicznymi oraz w 100 przypadkach są już prowadzone postępowania celno-skarbowe. Pierwsza część tych wyników według naszych założeń będzie publikowana jeszcze w III kwartale br. Prawdopodobnie dopiero we wrześniu, ale najpóźniej w październiku tego roku pierwsze efekty tych właśnie postępowań, tego elementu czarnej księgi, jak to nazwał pan poseł, będą mogły być już upublicznione i przedstawione publiczności.

    Jeżeli chodzi o pytania dotyczące braku środków finansowych i finansowania, w szczególności samorządów, to już pan minister Koperski powiedział, że jeżeli chodzi o rządowy fundusz dróg publicznych, to oczywiście te środki zostały zaprojektowane, będą jak najbardziej wydatkowane w odniesieniu do samorządów.

    Chciałam tylko zwrócić uwagę, bo tutaj kilkukrotnie ze strony państwa posłów było podnoszone, że wcześniej były różne programy, m.in. właśnie Polski Ład, który dzisiaj jest cały czas realizowany, a dzisiaj nie ma żadnych tego typu inwestycji na rzecz jednostek samorządu terytorialnego. Powiem szczerze, że tak słuchając tych pytań i takich zarzutów, w zasadzie nasuwa się takie pytanie, kto tak naprawdę te środki tym samorządom przekazuje, bo fundusz Polski Ład jest funduszem przepływowym i de facto zaciągnięcie zobowiązań na ponad 100 mld zł bez zabezpieczenia finansowego powoduje, że to obecny rząd de facto musi mieć środki i musi finansować te wcześniej zaciągnięte zobowiązania. I zobowiązania, które były zaciągnięte i są obecnie realizowane, dalej będą realizowane, a jednostki samorządu terytorialnego będą zasilone w odpowiednie środki, które promesami zostały im przyznane. Tak jak już pan minister Koperski mówił, również z innych funduszów te środki będą do samorządów kierowane.

    Mówiono tutaj również wielokrotnie właśnie o samorządach i środkach finansowych dla samorządów. Zwracali państwo posłowie uwagę na to, że w poprzednich latach do samorządów były kierowane takie pomostowe finansowania, które były - tutaj cytuję - związane ze zmianami w przypisach o podatkach dochodowych, gdzie umniejszono te dochody samorządów, dlatego w końcówkach lat były różne transfery kierowane do samorządów. Ja też zwracam uwagę na to, że w poprzednich latach te transfery były kierowane w końcówce roku, wtedy kiedy właśnie było można już rozeznać, jaki jest stan ustawy budżetowej i jaka jest możliwość realizacji tego typu zobowiązań. Tutaj absolutnie słyszymy te głosy ze strony samorządów i wielokrotnie już przekazywaliśmy samorządom taką informację, że we wrześniu podamy tę informację, ponieważ we wrześniu, podobnie jak w poprzednich latach, będzie możliwość oceny całościowego trendu realizacji ustawy budżetowej w roku bieżącym. Słysząc również te postulaty samorządów, oczywiście przymierzamy się do realizacji takiego wspomożenia na rzecz właśnie jednostek samorządu terytorialnego. Jeżeli chodzi również o to finansowanie, to chciałabym zwrócić uwagę Wysokiej Izbie, że została przygotowana nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, która...

    Tutaj może jedna taka uwaga. Również przekazywanie tych środków w końcówce roku było wielokrotnie oprotestowywane przez samorządy, dlatego że właśnie to zaburza ich rzeczywiste planowanie, zwłaszcza w przypadku wieloletnich prognoz finansowych, ponieważ nigdy z początkiem roku nie było wiadomo, jakie kwoty tym samorządom zostaną przekazane i według jakich reguł zostaną rozdzielone. Dlatego brak było możliwości sporządzenia rzetelnych prognoz finansowych. Nowa reforma samorządowa wprowadza tę stabilność, zakłada właśnie dodatkowe zasilenie jednostek samorządu terytorialnego kwotą co najmniej 16 mld zł, a porównując to, że do bazy, od której liczymy te 16 mld zł, doliczyliśmy już 3,5 mld zł na rok 2025 subwencji rozwojowej, która tak naprawdę wcześniej nigdy nie była przekazywana, zauważymy, że de facto suma tych środków to jest ok. 19,5 mld zł.

    Nie chciałabym w tym momencie mówić o tej reformie, bo szkoda mi też czasu ani nie jest to przedmiotem dzisiejszej debaty, natomiast chciałabym może jeszcze odnieść się ze względu na czas do kilku pytań, które były tu kierowane.

    M.in. pan poseł Skalik - mam nadzieję, że nie przekręciłam nazwiska pana posła - pytał o to, jakie środki zostały wydatkowane na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy. Podaję informację, która wynika ze sprawozdania z wykonania wydatków funduszu pomocy na rzecz obywateli Ukrainy: z tego funduszu zostało w roku 2023 wydatkowane 14 775 mln zł, jeszcze z pewną końcówką.

    Pan poseł Łącki pytał również o to, jaki był udział kosztów obsługi zadłużenia - nie było tutaj punktu odniesienia, czy panu posłowi chodziło o to, jaki był to udział w odniesieniu do wydatków budżetu państwa czy też do PKB. Jeżeli chodzi o udział tych kosztów w wydatkach, to od 2019 r. to jest 6,6%, potem 5,8%, 5,0%, 6,3%. W roku 2023 udział tych kosztów to jest 9,4% ogólnie wydatków budżetowych.

    Jeszcze jedna uwaga. Przepraszam, że tak szybko staram się te informacje państwu przekazać. Wielokrotnie, jeżeli chodzi o realizację budżetu za rok 2023, były podawane jako przykład działania ministra finansów, którymi - jak rozumiem, to wskazują państwo posłowie - tak naprawdę zmieniono wynik budżetu państwa, ponieważ przesunięto wydatki w zakresie zwrotów podatku VAT. Ten mechanizm nie był mechanizmem szczególnym w stosunku do innych lat i rozwiązań. Zwroty VAT, które były dokonane w grudniu, w stosunku do zwrotów VAT w całym roku 2023 wyniosły 12,9%, w roku 2021 - 12,9%, w roku 2019 - 9,9% (Dzwonek), a w roku 2016 - 14,2%, więc w żaden sposób to działanie nie miało znaczenia jakiegoś incydentu, który miał zmienić wydźwięk wykonania budżetu za poprzedni rok. Dziękuję bardzo, panie marszałku. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia