10. kadencja, 17. posiedzenie, 3. dzień (13-09-2024)
15. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (druk nr 622).
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Hanna Majszczyk:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Proszę państwa, trudno się odnieść do większości zadanych przez państwa pytań, bo szczerze powiedziawszy, do części z nich nawet nie sposób się odnieść, dlatego że trudno znaleźć źródło w tej ustawie, na podstawie którego te wnioski i pytania zostały wyciągnięte. Powtarzana wielokrotnie informacja o tym, że przedstawiony państwu projekt powoduje gorszą sytuację dla gmin małych, wiejskich, nie znajduje w ogóle uzasadnienia w zapisach przepisów prawa materialnego tego projektu. Wystarczyłoby de facto spojrzeć w uzasadnienie projektu i już wiadomo, że tak naprawdę gminy małe potencjalnie zyskują najwięcej na tej reformie. Odsyłam państwa do opinii odnośnie do tego projektu sporządzonej przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego, który jednoznacznie wskazuje, że beneficjentem najbardziej korzystającym na tej reformie są małe jednostki samorządu terytorialnego. (Gwar na sali, dzwonek)
Wicemarszałek Krzysztof Bosak:
Bardzo proszę umożliwić pani minister odpowiedź na pytania. Proszę posłów o okazanie elementarnego szacunku dla gości w Sejmie, którzy przychodzą odpowiadać na nasze pytania, i wyciszenie minimalnie tych rozmów albo przeniesienie ich w kuluary. Bardzo proszę także posłów z opcji rządzącej, żeby swojemu ministrowi okazali szacunek. Panowie posłowie, zwracam się do posłów w pierwszych rzędach, bardzo proszę, pani minister odpowiada, pokażmy szacunek, wysłuchajmy spokojnie odpowiedzi. Dziękuję.
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Hanna Majszczyk:
Dziękuję bardzo.
Chciałam zwrócić uwagę, że w dniu wczorajszym były zadawane przez Wysoką Izbę pytania w sprawach bieżących, m.in. dotyczące sytuacji małych jednostek, gmin miejskich i miejsko-wiejskich i ich sytuacji po wprowadzeniu tej reformy. Wczoraj przekazywałam tę informację, że np. w przypadku gmin miejskich do 10 tys. mieszkańców uzysk na tej reformie w stosunku do roku 2024 to ponad 25%, dla gmin miejskich do 15 tys. mieszkańców - ponad 23%, dla gmin miejsko-wiejskich do 10 tys. mieszkańców - 23% i dla gmin miejsko-wiejskich do 15 tys. mieszkańców - 21%.
Trudno zgodzić się z oceną, że gminy małe zyskują mniej w stosunku do dużych, w przypadku gdy dla zestawienia porównuje się kwoty nominalne i oczywiste jest, że w każdym przypadku Warszawa będzie większym beneficjentem kwoty nominalnej w stosunku do małej jednostki, która liczy 4-6 tys. mieszkańców. Istotne są porównania średnich przyrostów w stosunku do poszczególnych grup jednostek samorządu terytorialnego i również jeżeli te średnie przyrosty porównamy, to najbardziej korzystają z tego gminy miejskie i wiejskie o małej liczbie mieszkańców, bo średnia przyrostu dochodów dla tych jednostek to ponad 7%. Ale najbardziej zyskują te do 4 tys. mieszkańców, ponieważ w ich przypadku wzrost dochodów to 8,4%, więc nawet takie zestawienia średnich wskazują na to, że sytuacja małych jednostek jest wręcz odwrotna do tej, o której państwo wielokrotnie mówiliście.
Jednocześnie sytuacja małych jednostek została najbardziej zabezpieczona w nowym systemie poprzez wprowadzenie minimalnych progów wzrostu - na rok 2025 co najmniej 4%. Biorąc pod uwagę te grupy poszeregowane w zależności od liczby mieszkańców, minimalne przyrosty dochodów w przypadku jednostek do 4 tys. mieszkańców to jest 1 mln zł, między 4 a 6 tys. mieszkańców to 1,5 mln zł itd.
Odnośnie do tego, o co państwo wnioskowaliście czy też pytaliście, jeżeli chodzi o zamożność tych jednostek i ich bogactwo, biorąc pod uwagę przeliczenia dochodów bazujących na bazie podatkowej, a w tych jednostkach jest mała liczba ludności, to chciałam zwrócić uwagę, że w odróżnieniu od obecnego systemu ten poziom zamożności, bogactwa tej jednostki określa się w odniesieniu do mieszkańca przeliczeniowego, a nie faktycznego. W przypadku wszystkich małych jednostek wychodzi to na ich korzyść, ponieważ liczba mieszkańców przeliczeniowych jest wyższa niż mieszkańców faktycznych.
Jeżeli chodzi o zapewnienie potrzeb oświatowych, to jak już pan minister Domański zwracał na to uwagę, w tej zmianie w reformie zapewnia się finansowanie potrzeb oświatowych jednostek samorządu terytorialnego na poziomie 103 mld zł w stosunku do 86 mld zł z roku bieżącego. Gdyby nie było tej zmiany, to zapewnienie finansowania potrzeb oświatowych kończyłoby się na poziomie 95 mld zł, więc to jest o 8 mld więcej w stosunku do tego, co mogłoby być. Państwo niejednokrotnie zestawiacie również uzyski jednostek samorządu terytorialnego z Polskiego Ładu i z tej reformy. Pierwsza rzecz, która się tutaj nasuwa, jest taka, że nie można porównywać dochodów systemowych z dochodami incydentalnymi. To są dochody jednorazowe, które w ogóle nie są objęte regulacjami tej ustawy. W żadnym miejscu ta ustawa nie ogranicza programów finansowania jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli chodzi o dotacje inwestycyjne, one były i będą. Te rozwiązania nie mają wpływu na sposób finansowania inwestycji jednostek samorządu terytorialnego.
Pytaliście również państwo o finansowanie szkół niepublicznych. Te przepisy nie zmieniają również sposobu finansowania szkół niepublicznych. Sposób określania dotacji i przekazywania tych dotacji przez jednostki samorządu terytorialnego szkołom niepublicznym nie zostają wzruszone w wyniku zmian proponowanych państwu w tej ustawie.
Jeżeli chodzi o podział środków i przekazanie środków jeszcze w roku bieżącym, w roku 2024, to tak jak już tutaj pan minister wspominał, będzie to kwota 10 mld zł, podział zostanie określony na początku października. Sposób rozdysponowania będzie zależał od tego, jaka będzie przyjęta formuła rozdysponowania tych środków, czy będą to przesunięcia udziałów w dochodach, czy też częściowo będą one rozdysponowane w ramach oszczędności wydatkowych, bo to będzie po prostu determinowało sposób algorytmicznego podziału.
Również jeżeli chodzi o zapewnienie wzmocnienia jednostkom samorządu terytorialnego, to trzeba pamiętać, że kwota 25 mld zł, która jest dodatkowo przekierowywana do jednostek samorządu terytorialnego, to są tylko dodatkowe dochody z podatku PIT i CIT - w stosunku do tych dochodów, które te samorządy otrzymałyby, gdyby tej reformy nie było. Nie ma tutaj zatem powodów, dla których można byłoby porównywać, że określony wzrost dochodów, na poziomie miliona czy trzech dla danych jednostek samorządu terytorialnego, nie wystarczy tym jednostkom na sfinansowanie potrzeb rozwojowych czy innych, związanych z jakimiś planami inwestycyjnymi, ponieważ ten przyrost dochodów jest związany z przyrostem potrzeb, a nie potrzebami co do istoty ani też dochodami tych jednostek.
Podsumowując, z całą pewnością proponowane w nowej ustawie rozwiązania zapewniają przewidywalność i stabilność. Między innymi zapewniają też możliwość wejścia jednostek samorządu terytorialnego do inwestycji finansowanych w ramach KPO. Pytaliście państwo, jakie środki są przewidziane w KPO dla jednostek samorządu terytorialnego. Jest to ok. 66 mld zł, natomiast na rok 2025 - ok. 27. Dzięki wzmocnieniu tych finansów samorządowych jednostki samorządu terytorialnego będą miały fundusze m.in. na wkład własny dla inwestycji, które są realizowane w ramach programu Polski Ład, realizowanego w ramach funduszu COVID-19. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia