10. kadencja, 2. posiedzenie, 1. dzień (16-01-2024)

2. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024 (druki nr 142 i 143).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Hanna Majszczyk:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Odnosząc się do pytań państwa posłów dotyczących ustawy okołobudżetowej na rok 2024, chciałabym w pierwszej kolejności odnieść się do pytań dotyczących podwyżek zaprojektowanych w ustawie budżetowej. Tutaj kilkoro z państwa posłów zadawało pytania, czy te podwyżki będą dotyczyły wszystkich pracowników sfery budżetowej, w tym Policji i innych służb. Tak, tak jest zaplanowana ustawa budżetowa. Wydatki zaplanowane w tej ustawie obejmują całą sferę budżetową, finansowaną z budżetu - jak sama potoczna nazwa tej sfery wskazuje.

    Jeżeli chodzi o zwiększenie wydatków na oświatę i pomoc dla jednostek samorządu terytorialnego związaną z przewidzeniem również środków dla nauczycieli przedszkolnych, o co pytał pan poseł Tadeusz Tomaszewski, to - pan poseł słusznie zwrócił na to uwagę - specjalnie w uzasadnieniu tej ustawy zaznaczono, że ze względu na charakter ustawy okołobudżetowej rozwiązanie przewidziane bezpośrednio w zapisie prawnym tej ustawy dotyczy roku 2024.Dlatego właśnie wskazano w uzasadnieniu, że specyfika tej ustawy wymaga, aby rozwiązanie miało charakter bezpośrednio odnoszący się do ustawy, nad którą proceduje Wysoki Sejm.

    Na czym miałyby polegać te systemowe rozwiązania? Będą one polegały na tym, że w ustawie, która dotyczy dotowania zadań przedszkolnych, będą wprowadzone przepisy, które już na przyszłość, na stałe wprowadzą takie dofinansowanie dla samorządów. Czyli w momencie, kiedy byłyby jakieś podwyżki dla nauczycieli, będą one również dotyczyły nauczycieli przedszkolnych, i to będzie rozwiązanie systemowe. Mówię oczywiście ogólnie, bo charakter i dokładne sformułowania przepisów będą wypracowane. Z całą pewnością nie skończy się to na rozwiązaniu w roku 2024. Oczywiście taka podwyżka niesie ze sobą skutki przechodzące i samorządy nie zostaną zostawione same sobie, aby w roku 2025 szukały w swoich budżetach środków na pokrycie skutków przechodzących tych podwyżek, które były finansowane wskutek zmian wynikających z ustawy na rok 2024 i ustawy okołobudżetowej, która zwiększyła poziom dotacji na przedszkola do kwoty ponad 4 mld zł. A więc to rozwiązanie systemowe będzie po prostu zapisaniem na przyszłość takich posunięć automatycznie zwiększających również poziom tej rezerwy i finansowania przedszkolnego.

    Jeżeli chodzi o Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg i to, jak będą wspierane samorządy... Oczywiście Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg jest to fundusz, który funkcjonuje w ramach funduszu COVID, i będzie przegląd dotyczący wydatków z tego funduszu. Natomiast wielokrotnie w trakcie prac, jeszcze podczas pierwszego czytania budżetu na rok 2024, padały pytania ze strony państwa posłów, czy zobowiązania wynikające z wcześniej zawartych umów czy też zapewnień finansowania, w związku z którymi zostały już podjęte jakieś zobowiązania przed rokiem 2024, będą kontynuowane. Oczywiście będą one realizowane i te zobowiązania, które zostały zaciągnięte, będą miały swoje odniesienie w finansach tego funduszu na rok 2024 czy kolejny w takiej lub innej formie, ale po to, żeby te zapewnienia finansowania mogły być zrealizowane.

    Jeżeli chodzi o pytanie dotyczące nakładów na onkologię w latach, na które wskazywał pan poseł, to przekażemy tę odpowiedź na piśmie, ponieważ przede wszystkim trzeba uwzględnić wydatki, które są realizowane ze strony Narodowego Funduszu Zdrowia. Wymaga to pełnego, dokładnego przejrzenia tych lat, o których wspominał pan poseł, i we współpracy z ministrem zdrowia taka odpowiedź dla pana posła zostanie przygotowana.

    Pytanie pani poseł Anny Dąbrowskiej dotyczące planów podwyżek dla opiekunów w żłobkach i dla nauczycieli w żłobkach. Chciałam zwrócić uwagę, że zadania realizowane w tym zakresie są zadaniami własnymi jednostek samorządu terytorialnego. Oczywiście w budżecie jest rezerwa, która wspiera zadania, ale wspiera, współfinansuje, dofinansowuje zadania związane z opieką nad dziećmi do lat 3, ale to nie znaczy, że to jest zadanie z zakresu administracji rządowej. Zmiany, które zostały wprowadzane do ustawy budżetowej na rok 2024, jak również zmiany, które są wprowadzane w tej ustawie, nad którą obecnie debatuje Wysoka Izba, czyli w ustawie okołobudżetowej, powodują już w tym punkcie przejęcie części zadań jednostek samorządu terytorialnego przez państwo. Czyli w przypadku nauczycieli jest to kwota ponad 2400 mln.

    Chciałam zwrócić uwagę, że co do zasady w poprzednich latach takie rozwiązania nie były stosowane, co oznacza, że zmiany i podwyżki dla nauczycieli nie przekładały się wprost na zmianę kwoty rezerwy przeznaczonej na dofinansowanie przedszkoli, a zatem samorządy musiały to robić w tym zakresie. Karta Nauczyciela i kwota bazowa, jeżeli się zmienia, oczywiście mają odpowiednie przełożenie na obowiązki samorządów co do podwyżek dla nauczycieli, również poza szkołą, mówiąc w uproszczeniu, również właśnie jeżeli chodzi o nauczycieli przedszkolnych czy zatrudnionych w innych jednostkach. W tym przypadku poprzez przejęcie przez państwo tych obowiązków i tych zadań jednostek samorządu terytorialnego, a przypomnę - o czym wspominałam już w trakcie prac Komisji Finansów Publicznych - że zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zadania związane z wychowaniem przedszkolnym nie są objęte subwencją oświatową i ustawa mówi o tym wprost.

    Pomimo to ten wysiłek ze strony budżetu państwa jest czyniony na kwotę ponad 2300 mln zł. Tym samym w takiej kwocie uwalniane są w samorządach środki na inne cele i oczywiście mogą być one wykorzystane również dla opiekunów w żłobkach czy na inne cele, które samorząd uzna za stosowne. Co więcej, nie jest to pełna kwota, jaka jest uwalniana wskutek rozwiązań przewidzianych w ustawie budżetowej czy też w ustawie okołobudżetowej, ponieważ - było to już podnoszone w trakcie wystąpień przez państwa posłów - uwalniana jest również rezerwa rozwojowa subwencji ogólnej na kwotę ponad 3 mld zł. Miała być ona mrożona, co oznacza, że w sumie z wydatkami na przedszkola jest to kwota ponad 5 mld zł, której de facto samorządy miały nie dostać. W takiej kwocie mają uwolnione środki własne, bo mogą przeznaczyć je na inne cele, również na cele związane z opiekunami w domach pomocy społecznej. Zgodnie z przepisami jeśli chodzi o te zadania, które są realizowane w zakresie opieki społecznej, wynikające z ustawy o opiece społecznej czy też z innych przepisów, tam gdzie jest to zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, to w tej części dotacji skierowanej na finansowanie tych zadań, w części wynagrodzeniowej tych dotacji zostały zwiększone wydatki budżetu państwa o ponad 800 mln zł właśnie w związku z podwyżkami o 20%. Tak że nie jest tak, że środki w tym zakresie nie są przekazywane do jednostek samorządu terytorialnego. Są przekazywane tam, gdzie jest to zobowiązanie państwa jako finansowanie zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez samorządy. Oczywiście część tych zadań jest realizowana w formie specjalnych zapisów w odpowiednio dedykowanych temu ustawach, gdzie np. finansowanie różnych zadań jest po prostu określane... wartość tego zadania jest... czy też skutki związane z realizacją tego zadania są finansowane poprzez określony procent od kwoty, którą przekazuje się na realizację tego zadania. Tak np. jest rozwiązane finansowanie zadań związanych ze świadczeniami rodzinnymi, gdzie kwota na te świadczenia znacznie przekracza 15 mld zł, a z tego 3% jest pozostawiane w samorządach na obsługę tych świadczeń.

    Jeżeli chodzi o pytanie pani poseł Małgorzaty Pępek, czy szpital w Cieszynie doczeka się dofinansowania, to chciałam zwrócić uwagę, że oczywiście zadania własne jednostek samorządu terytorialnego są dofinansowywane z budżetu państwa przy zachowaniu określonych warunków, czyli zarówno poziomu dofinansowania, o czym mówi sama ustawa o finansach publicznych, jak i tego, czy akurat w przypadku szpitala taka jednostka uzyska pozytywną opinię ministerstwa funduszy w zakresie uznania tej inwestycji za inwestycję o charakterze regionalnym. Oczywiście jeżeli chodzi o szpital, pewnie taki warunek byłby spełniony. Natomiast ja w tym momencie nie mam informacji, czy w ogóle szpital w Cieszynie wystąpił o jakieś zapewnienie czy też środki z rezerwy budżetu państwa, czy też nie. Oczywiście jeżeli taki wniosek jest, to pochylimy się nad tym i to rozpatrzymy. Jeżeli spełnia warunki, to z pewnością, podobnie jak inne jednostki, będzie mógł otrzymać takie finansowanie. Przy czym z pytania pani poseł nie wynikało, czy chodzi o dofinansowanie właśnie z budżetu państwa, czy chodzi tutaj o jakieś środki, które miałyby być przekazane z Narodowego Funduszu Zdrowia wskutek np. nadwykonań jakichś świadczeń.

    Pan poseł Krzysztof Czarnecki mówił o rezerwie, o subwencji części rozwojowej, subwencji ogólnej i o nierównym traktowaniu. Ja chciałam zwrócić uwagę, że mówimy tutaj o przepisach, które w ogóle miały nie istnieć zgodnie z przedłożeniem wrześniowym ustawy budżetowej i ustawą okołobudżetową złożoną jeszcze w listopadzie przez poprzedni rząd, w której to ustawie okołobudżetowej subwencja rozwojowa miała być zawieszona na rok 2024. Czyli mówimy tutaj o sytuacji, w której samorządy miały dostać zero i w której dostają 3,2 mld zł. A więc nie można w ogóle, moim zdaniem, odnosić tych kwestii do jakiegoś nierównego traktowania, bo te samorządy z tytułu tej subwencji miały nie otrzymać żadnych pieniędzy, a otrzymają 3,2 mld zł. Przy czym ponownie zauważam, że aż 60% tej subwencji jest dzielone według zasad wynikających z ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Jedynie 40% jest dzielone według nowych zasad, według struktury PIT-u z roku 2021, czyli z okresu przed zmianami w przepisach podatkowych, które znacznie zachwiały dochodami jednostek samorządu terytorialnego. A poza tym zwrócę również uwagę, że sam podział tej subwencji rozwojowej w części zasadniczej, czyli 60%, znacznie przesuwa finansowanie właśnie na jednostki mniejsze, a ogranicza finansowanie z tej subwencji miast i jednostek większych. W związku z tym ta część 40-procentowa została podzielona w sposób, o którym powiedziałam, po to, aby w jakiś sposób zasypać nierówności wynikające z tych ubytków związanych ze zmianami w przepisach podatkowych, jak również aby zasypać ubytki będące konsekwencją właśnie sposobu podziału środków, które były corocznie, i to tutaj oczywiście trzeba podkreślić, przekazywane do jednostek samorządu terytorialnego. Ale ten podział przede wszystkim preferował małe jednostki, mniejsze - może tak, nie małe, ale mniejsze jednostki, właśnie z ograniczeniem miast i dużych miast.

    Jaki będzie podział subwencji oświatowej i czy każdy otrzyma odpowiednie środki na wynagrodzenia? Jeśli chodzi o pytanie, które dotyczy sposobu podziału, to zwracam tutaj uwagę, że oczywiście podobnie jak w latach poprzednich subwencja oświatowa jest dzielona zgodnie z Kartą Nauczyciela i przepisami wykonawczymi, rozporządzeniami ministra edukacji, które również w tym przypadku będą miały zastosowanie, i z zastosowaniem określnych wag, które wynikają z tych przepisów. Oczywiście jest jeszcze... I tutaj to jest odpowiedź na pytanie pana posła, czy jest jakaś rezerwa, z której można byłoby - oczywiście w przypadkach, gdyby miały miejsce sytuacje, o których pan poseł wspominał - zasilić jednostki, które nie uzyskałyby właściwego dofinansowania czy też oczekiwanej wielkości dofinansowania, aby zrealizować właściwą kwotę podwyżki. Z jednej strony zwrócę uwagę na rezerwę subwencji oświatowej, która wynosi 0,5% wielkości tej subwencji, która może być podzielona, i pewnie będzie propozycja uwzględnienia kryterium na podział tej rezerwy z uwzględnieniem przypadków, o których pan poseł wspominał. Ale z drugiej strony zwracam również uwagę na to, że jednak w samorządach pojawiają się pieniądze, we wszystkich samorządach, w wysokości chyba, o ile dobrze pamiętam (Dzwonek), 5,7 mld zł, które również mogą być wykorzystane na ten cel.

    Jeżeli chodzi o pytania dotyczące finansowania...

    Już kończę, panie marszałku, jedno zdanie.

    ...mediów, ja chciałabym tylko zwrócić uwagę, nie odnosząc się do dyskusji i pytań, bo one były przede wszystkim jakby kierowane z jednej strony sali do drugiej strony sali, że kwota 3 mld to jest kwota, która wynikała z jednej strony z ustawy przedłożonej we wrześniu, bo do niej była autopoprawka i była tam kwota prawie 2 mld zł, a kwota 1 mld zł była wpisana w ustawę okołobudżetową złożoną przez poprzedni rząd, więc w sumie też 3 mld zł. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia