10. kadencja, 23. posiedzenie, 1. dzień (04-12-2024)
1. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy budżetowej na rok 2025 (druki nr 687 i 857).
Poseł Sprawozdawca Janusz Cichoń:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych z prac nad projektem ustawy budżetowej na rok 2025. Jeśli państwo pozwolą, zacznę od ogólnej oceny tego projektu. Po pierwsze, dochody budżetu. (Gwar na sali)
Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:
Szanowni państwo posłowie, proszę o wyciszenie rozmów, ewentualnie przeniesienie ich poza salę sejmową, ponieważ mamy - nie muszę chyba tego mówić - bardzo ważne sprawozdanie. Prawda?
Poseł Sprawozdawca Janusz Cichoń:
Dochody budżetu państwa mają w 2025 r. wynieść 632 848 mln zł. Oznacza to, że realnie zmniejszą się o 6,1% w stosunku do przewidywanego wykonania w roku 2024. Wynika to przede wszystkim z realnego spadku o 71,5% dochodów budżetu państwa z PIT, który z kolei jest konsekwencją zmian w rozliczeniach między budżetem państwa a samorządami. Przekazanie samorządom kwoty udziałów w PIT o ponad 100 mld zł większej niż w roku 2024 stanowi korektę negatywnych efektów Polskiego Ładu. Spadek dochodów z PIT tylko częściowo zrekompensuje realny wzrost o 11,3% dochodów z VAT i o niemal 10% dochodów z CIT.
Prognozy wpływów podatkowych wydają się wiarygodne. Kluczowa dla ich wykonania może być inflacja w sytuacji, gdyby była wyższa od założeń, bo wyższa inflacja to wyższe dochody. Korzystały z tego, nawiasem mówiąc, poprzednie rządy. Inflacja napędzała dochody budżetu, traciły jednak gospodarstwa domowe. Zakładamy, że założenie 5-procentowej inflacji to jest realny projekt i w związku z tym wykonane także zostaną dochody podatkowe.
Wydatki budżetowe mają w roku 2025 wynieść 921 618 mln zł, tj. mają realnie wzrosnąć o 1,3% w stosunku do roku 2024, mimo prognozowanego realnego spadku dochodów - to ważne. Silne zmiany w strukturze planowanych na rok 2025 wydatków wynikają z jednej strony z niezbędnego wzrostu wydatków na obronę narodową i służbę zdrowia, z drugiej zaś strony z próby częściowego uporządkowania finansów po zawirowaniach wprowadzonych przez Polski Ład.
Wzrost wydatków generowany jest głównie przez wydatki sztywne, tj.: rosnące realnie środki na transfery do gospodarstw domowych, co wiąże się głównie z realizacją nowych programów socjalnych, przy zachowaniu programów odziedziczonych po poprzednich rządach; rosnące wydatki bieżące jednostek budżetowych, co też wynika z realistycznych założeń dotyczących niezbędnego wzrostu płac w sferze budżetowej; wreszcie rosnące koszty obsługi długu publicznego - rekordowe, nawiasem mówiąc - oraz konieczność spłaty zaciągniętych przez poprzedników poza budżetem zobowiązań. W odniesieniu do dotacji i subwencji występuje pozorny spadek wydatków, wynikający ze zmiany systemu rozliczeń pomiędzy rządem i samorządami. Spadek ten jest z ogromną nadwyżką rekompensowany przez wzrost udziału samorządów w podatkach, przy jednoczesnym wzroście dotacji do systemu emerytalnego. Wzrost wydatków majątkowych jest z kolei głównie związany ze wzrostem inwestycji związanych z obroną narodową, zakupów uzbrojenia.
W średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028 wskazuje się, iż celem rządu jest sprowadzenie długu sektora instytucji rządowych i samorządowych na ścieżkę jego redukcji do poziomu poniżej 60% PKB oraz ograniczenie deficytu sektora do poziomu poniżej 3% PKB. W świetle jego ustaleń jest też widoczne, że nawet ewentualne oszczędności budżetowe nie byłyby w stanie zapobiec wysokiemu deficytowi finansów publicznych w roku 2025. W roku 2025 należy się w związku z tym liczyć z utrzymaniem wysokiego deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych, w wysokości ok. 5,5% PKB, co oznacza, nawiasem mówiąc, niewielki spadek w stosunku do roku 2024. Zmiany struktury finansów publicznych, w szczególności urealnienie finansowania samorządów i przejęcie przez budżet części ukrytego dotąd w funduszach pozabudżetowych zadłużenia, spowodują wzrost deficytu budżetu państwa z 5,1% w roku 2024 do 7,3% PKB w roku 2025. Nie bez znaczenia są też rekordowe wydatki na obronę narodową, zdrowie i programy społeczne, nowe i kontynuowane. W efekcie deficyt budżetu państwa w wymiarze nominalnym wyniesie 289 mld zł.
Relacja długu publicznego do PKB mierzona według międzynarodowych zasad statystycznych, innymi słowy: według ESA, ma wzrosnąć z 54,6% w roku 2024 do niemal 60% w roku 2025. Relacja ta wyliczona na potrzeby prawa polskiego według krajowej metodologii, mimo przejęcia przez budżet części ukrytego zadłużenia, ma być jednak zdecydowanie niższa. Nie ma bezpośredniego ryzyka przekroczenia ani konstytucyjnego progu, ani tzw. progów ostrożnościowych, czyli 50% i 55% w relacji do PKB. Wskaźniki te mogą jednak ulec pogorszeniu w przypadku osłabienia kursu złotego.
Konkludując, można uznać, że projekt budżetu na rok 2025 zasługuje na przyjęcie, bowiem celem obecnej polityki budżetowej prowadzonej przez rząd jest wspieranie inkluzywnego i zrównoważonego pod względem społecznym i terytorialnym rozwoju gospodarczego Polski, przy ograniczeniach wynikających z reguł fiskalnych prawa krajowego i unijnego, w tym przy uwzględnieniu decyzji z lipca 2024 r. Rady Unii Europejskiej o stwierdzeniu występowania w Polsce nadmiernego deficytu - nawiasem mówiąc, to decyzja podjęta na bazie wykonania budżetu państwa w roku 2023, kiedy deficyt przekroczył 5%.
Priorytetowym zadaniem państwa pozostaje w obecnej sytuacji geopolitycznej zapewnienie bezpieczeństwa i integralności terytorialnej kraju, co oznacza rekordowe, także na tle innych krajów, wydatki na obronę narodową. Jesteśmy absolutnymi rekordzistami w tym zakresie. Warto podkreślić, że Komisja Europejska pozytywnie oceniła nasz plan budżetowo-strukturalny, o którym mówiłem wcześniej, uwzględniając rządowy program rozbudowy zdolności obronnych.
Budżet odzwierciedla działania rządu zmierzające do przywrócenia właściwej konstytucyjnie rangi budżetowi państwa, związanej z jego szczególnym charakterem oraz centralną pozycją w systemie finansów publicznych. Budżet zabezpiecza wreszcie niezbędne środki zarówno na kontynuację dotychczasowych działań, jak i na realizację nowych przedsięwzięć, ale też na wykup ze środków budżetu państwa długu Polskiego Funduszu Rozwoju SA i Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. W sumie to 63 200 mln zł.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W trakcie prac Komisji Finansów Publicznych komisja rozpatrywała projekt, kierując się przyjętym przez Prezydium Sejmu harmonogramem. Prace komisji finansów rozpoczęły się 16 października. Dzisiaj kończymy ważny etap, tj. drugie czytanie, i przedstawiamy sprawozdanie. Komisja na swoich posiedzeniach rozpatrzyła własne części budżetowe, a także przesłane opinie innych komisji sejmowych dotyczące poszczególnych części, fragmentów budżetu w zakresie określonym postanowieniem marszałka z 9 października 2024 r.
Jeśli chodzi o pracę innych komisji, do których skierowano do rozpatrzenia projekt ustawy budżetowej, to mogę powiedzieć, że komisje sejmowe przedłożyły Komisji Finansów Publicznych łącznie 26 opinii. Były to w znakomitej większości opinie pozytywne, niemniej jednak Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka negatywnie zaopiniowała projekt budżetu w odniesieniu do części budżetowych 04: Sąd Najwyższy, 06: Trybunał Konstytucyjny, 13: Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz. 52.: Krajowa Rada Sądownictwa. Natomiast połączone Komisje: Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Infrastruktury negatywnie zaopiniowały część 83: Rezerwy celowe. Z kolei Komisja Kultury i Środków Przekazu negatywnie zaopiniowała projekt ustawy budżetowej na rok 2025 w części budżetowej 09: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji oraz w zakresie planu finansowego instytucji gospodarki budżetowej z załącznika nr 12 - Krajowego Instytutu Mediów.
W czasie posiedzeń Komisji Finansów Publicznych prezentowane były opinie o rozpatrywanych fragmentach budżetu, poszczególnych działach budżetu przez reprezentantów innych komisji i posłów koreferentów z ramienia Komisji Finansów Publicznych. Odbywała się dyskusja, zadawane były pytania, komisja uzyskiwała odpowiedzi od dysponentów, przedstawicieli rządu. Poza tym w wielu przypadkach prosiliśmy też na posiedzeniach komisji o przekazanie informacji na piśmie. Większość tych informacji do dnia dzisiejszego już do nas dotarła.
Szczególne zainteresowanie budziły kwestie dotyczące planowanych niektórych wydatków, zwłaszcza wynagrodzeń, zatrudnienia w poszczególnych jednostkach, a także efektywności zadań.
Jeśli chodzi o poprawki, to do projektu ustawy budżetowej na rok 2025 zgłoszonych zostało 141 poprawek. W wyniku głosowań w dniu 21 listopada komisja przyjęła 19 z nich, resztę zaopiniowała negatywnie, reszty nie przyjęła. Te poprawki, które przyjęła, to były poprawki, które nie budziły także oporu, sprzeciwu po stronie rządowej, akceptowała je przedstawicielka ministra finansów pani ministra Hanna Majszczyk.
Najwięcej emocji - nie zdążę omówić wszystkich poprawek - budziła poprawka dotycząca zmniejszenia wydatków większości jednostek mających tzw. autonomię budżetową wynikającą z art. 139 ustawy o finansach publicznych. Łącznie zmniejszyliśmy wydatki w tych jednostkach o kwotę blisko 336 mln zł. Pozyskane oszczędności skierowano na zwiększenie dotacji przeznaczanych na realizację zadań przez Narodowe Centrum Nauki - 50 mln zł, dotacji dla Narodowego Funduszu Zdrowia na programy zdrowotne - 50 mln zł, na zwiększenie rezerwy celowej związanej z usuwaniem skutków klęsk żywiołowych, w domyśle: powodzi - 200 mln zł, a także na utworzenie nowej rezerwy na uzupełnienie środków przeznaczanych na realizację zadań przez komendy wojewódzkie i powiatowe Państwowej Straży Pożarnej.
Pozostałe poprawki sprowadzały się w większości do przesunięcia środków wewnątrz części budżetowych bądź też uruchamiania rezerw celowych. Nie będę ich omawiał. Przedstawię wobec tego tylko informacje dotyczące ogólnych skutków tych poprawek.
W wyniku przyjętych poprawek nie zmieniły się oczywiście ogólne kwoty dochodów i wydatków oraz salda budżetu państwa, niemniej jednak nastąpiło zwiększenie wydatków w stosunku do projektu przedłożonego przez rząd w przypadku wydatków w części 63: Rodzina - o ok. 121%, prawie 122%, w części: Członkostwo Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dzwonek) - o 27,1%, co jest związane z prezydencją, a także wydatków, jeśli chodzi o klęski żywiołowe - o 6,3%.
Komisja Finansów Publicznych po rozpatrzeniu projektu ustawy budżetowej na rok 2025 wraz ze stanowiskami przekazanymi przez właściwe komisje wnosi o uchwalenie załączonego sprawozdania zawartego w druku nr 857, do którego załączono 110 wniosków mniejszości. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia