10. kadencja, 37. posiedzenie, 1. dzień (24-06-2025)
9. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz ustawy o ustanowieniu ˝Programu modernizacji Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Ochrony Państwa w latach 2022-2025˝, o ustanowieniu ˝Programu modernizacji Służby Więziennej w latach 2022-2025˝ oraz o zmianie ustawy o Policji i niektórych innych ustaw (druki nr 1243 i 1296).
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart:
Pani Marszałku! Wysoka Izbo! Zadano dzisiaj wiele pytań, postaram się na nie wszystkie odpowiedzieć. Natomiast proszę pozwolić mi tytułem wstępu być może powtórzyć to, co już dzisiaj padło w różnych wypowiedziach.
Uczelnia Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, która funkcjonuje w obecnym kształcie, powstała w strukturze polskiego więziennictwa na mocy nowelizacji ustawy o Służbie Więziennej z 2018 r. Proszę państwa, jest to w tej chwili uczelnia, która funkcjonuje w sposób niezależny od tego, w jaki sposób funkcjonuje system penitencjarny w Polsce. Dyrektor generalny Służby Więziennej nie ma wpływu na proces szkolenia funkcjonariuszy, którzy zajmują kierownicze stanowiska w Służbie Więziennej. Dyrektor generalny również nie uczestniczy w przygotowywaniu programów, treści programowych, sposobu realizacji ani egzaminów końcowych.
Proszę państwa, chciałabym, nawiązując do kontekstu powstania tej uczelni, przypomnieć państwu, że prace nad powołaniem Akademii Wymiaru Sprawiedliwości trwały podczas wprowadzania zasadniczej reformy systemu szkolnictwa wyższego w Polsce, czyli tzw. reformy Gowina. W toku tych prac najważniejsze grona opiniodawcze w zakresie szkolnictwa wyższego - mam tutaj na myśli Radę Główną Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich - rekomendowały wstrzymanie prac związanych z wdrożeniem tego projektu właśnie dlatego, że wątpliwości dotyczyły tego, że uczelnia ta kształtuje swój ustrój w sposób odmienny niż określony w prawie o szkolnictwie wyższym. Powstała uczelnia o odmiennym modelu niż model, który funkcjonuje w przypadku innych służb. To jest model, który w praktyce utrudnia funkcjonowanie uczelni, tworzy cały szereg problemów. I naszym celem jest w tej chwili doprowadzenie do spójności z rozwiązaniami z Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Podejmujemy próbę uporządkowania tego systemu po 7 latach od wydania wspomnianych przeze mnie rekomendacji gremiów naukowych. Podejmujemy próbę stworzenia uczelni, która będzie funkcjonowała zgodnie z potrzebami całego systemu penitencjarnego w Polsce.
Proszę państwa, ustawa była wszechstronnie konsultowana z organizacjami społecznymi, w tym ze związkami zawodowymi, z organizacjami akademickimi, konfederacją akademickich szkół polskich, Radą Główną Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Wszystkie uwagi, które w wyniku tych konsultacji padały, zostały uwzględnione i projekt zyskał akceptację powyższych organizacji.
Proszę państwa, chciałabym, żebyśmy w tej dyskusji nad uczelnią nie łączyli przyszłości uczelni wyższej, która ma służyć Służbie Więziennej, z osobą pana rektora.
(Poseł Michał Woś: Przecież o to chodzi w tej ustawie.)
Proszę pozwolić, panie pośle, że dokończę.
Z całym szacunkiem dla dokonań naukowych i akademickich pana rektora komendanta, myślę, że mówimy o czymś ważniejszym. Mówimy o modelu kształcenia funkcjonariuszy Służby Więziennej, modelu, który jest dostosowany do tego, w jaki sposób funkcjonują jednostki penitencjarne. Chciałabym, żebyśmy też wyraźnie zaznaczyli, że - zresztą pan poseł o tym wspomniał - pan rektor komendant rzeczywiście prowadzi szeroką działalność polityczną, czym w istocie łamie zasady apolityczności Służby Więziennej.
(Poseł Michał Woś: Czyli potwierdza pani...)
Chcę wspomnieć, bo może nie wszyscy państwo o tym wiedzą, że...
(Wypowiedź poza mikrofonem)
Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:
Mogę prosić pana posła o nieprzeszkadzanie?
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart:
W mojej ocenie, chociaż nie do mnie należy ta ocena, pan rektor komendant dopuścił się również naruszenia godności polskich naukowców i tego dotyczyło rzeczywiście nasze zawiadomienie w postępowaniu dyscyplinarnym, które zostało wszczęte.
Proszę państwa, pan poseł Tumanowicz zadał pytanie o wypowiedzenia, jeśli chodzi o pracowników uczelni. Projekt ustawy zawiera cały szereg przepisów gwarancyjnych. Mam na myśli przepis art. 11, który daje taką gwarancję. Nie są planowane żadne wypowiedzenia. Programy szkoleń będą szeroko konsultowane, bo pan poseł też o to pytał, również ze środowiskami akademickimi, choć proszę pamiętać, że prymat będą tutaj zawsze stanowiły programy, które są przydatne Służbie Więziennej.
Proszę państwa, mieliśmy do czynienia z całym szeregiem zarzutów dotyczących skrócenia kadencji rektora szkoły i senatu. Art. 4 projektowanej nowelizacji, na mocy której ma dojść do wygaszenia kadencji rektora komendanta, jest to regulacja dostosowująca do regulacji ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce na wzór regulacji, które dotyczą wszystkich uczelni służb państwowych. Takie przypadki to są przypadki wyjątkowe i mamy tego pełną świadomość, natomiast nie godzą one w konstytucyjną autonomię uczelni i nie naruszają konstytucji. Co więcej, przypadki skracania kadencji zdarzały się w przeszłości i wynikały wprost z ustaw. Nie stanowiły dotąd naruszenia autonomii uczelni, nikt tego zarzutu nie podnosił. Mogę wspomnieć jedynie o przepisach wprowadzających ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, na mocy której dokonano skrócenia kadencji rektorów i senatów wszystkich uczelni publicznych w Polsce. Było to 130 instytucji, w tym uczelnie akademickie, uniwersytety, politechniki, uniwersytety medyczne, przyrodnicze, ekonomiczne, zawodowe i państwowe wyższe szkoły zawodowe.
Jeżeli chodzi o skrócenie kadencji, to tylko na marginesie chciałabym powiedzieć, że obecny rektor komendant również został powołany w trybie ustawy epizodycznej, która skracała kadencję poprzedniego rektora. A mianowicie w uchwale podjętej w lutym 2023 r. senat uczelni stwierdził wygaśnięcie mandatu poprzedniego rektora, gen. Marcina Strzelca, w związku ze zgłoszeniem wystąpienia przez niego ze służby. Obecny rektor komendant został powołany do pełnienia funkcji rektora komendanta uchwałą senatu. Minister sprawiedliwości natomiast aktem powołania z dnia 17 czerwca 2023 r. ponownie powołał pana dr. Michała Sopińskiego w tym szczególnym przewidzianym w ustawie jednorazowym trybie na stanowisko rektora komendanta Akademii Wymiaru Sprawiedliwości na 5-letnią kadencję, która rozpoczęła się 1 września 2023 r. Obawiam się więc, że argument o naruszaniu, skracaniu kadencji jest nietrafiony.
Proszę państwa, w aktualnym stanie prawnym ta formuła wyłaniania rektora również odbiega od przyjętych regulacji w naszym porządku prawnym i od zasad przewidzianych we wspomnianym już przeze mnie wielokrotnie Prawie o szkolnictwie wyższym. Chcemy, aby tak jak powiedziałam... Prawo o szkolnictwie wyższym taki - jak my proponujemy - model wyłaniania rektora przewiduje i jest to model, który funkcjonuje w innych uczelniach, takich jak uczelnie wojskowe, uczelnie ministra obrony narodowej i uczelnie innych służb państwowych. Wyjątkiem jest Akademia Wymiaru Sprawiedliwości. Rektora w tych uczelniach powołuje minister właściwy do spraw wewnętrznych w tym wypadku albo inny, pod którego podlega uczelnia.
Proszę państwa, padł zarzut, że obniżamy kryteria dotyczące np. rektora komendanta. Chcę się powołać na Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które stanowi, że w trybie wyjątkowym i w szczególnych przypadkach minister właściwy może wyznaczyć rektora uczelni służb państwowych spośród oficerów niespełniających warunków Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, którzy posiadają co najmniej właściwy stopień w tej służbie. To jest, proszę państwa, wyjątek, który się dopuszcza. Takie rozwiązania występują we wszystkich uczelniach. Ze względu na specyfikę kadry oficerskiej Służby Więziennej zdecydowaliśmy się, że będzie to co najmniej stopień pułkownika, co oznacza, że dotyczy to 90 wyższych oficerów, którzy mogliby spełniać obecnie te kryteria. Ale warto powiedzieć, że ta instytucja w praktyce nie jest nadużywana w innych służbach.
Chodzi o to, żeby stworzyć możliwość wpływu na szkolenie i prowadzenie uczelni przez osoby, które rzeczywiście nie mają tytułu dyrektora, natomiast mają długoletnie doświadczenie w kierowaniu, są na stanowiskach kierowniczych w Służbie Więziennej.
Proszę państwa, jestem przekonana, że naszym obowiązkiem jest stworzenie uczelni, która będzie kształciła kadry, których potrzebuje system penitencjarny w Polsce. Jeżeli chodzi o wymiar sprawiedliwości, o te kadry, to nie obawiajmy się, jest bardzo wiele wydziałów prawa na bardzo wielu polskich uniwersytetach, które kształcą prawników i ewentualnie osoby, które sprawują wymiar sprawiedliwości. Nie ograniczajmy się do jednej uczelni, bo to by było ograniczenie naszego konstytucyjnego prawa. Do tego, proszę państwa, nie posuwajmy się. Potrzebujemy uczelni, która kształci funkcjonariuszy, która kształci w sposób nowoczesny i zgodny z potrzebą służby, ale też w taki sposób, który uwzględnia jednostkę, w której ewentualnie funkcjonariusz będzie służył. Bo obecnie, proszę państwa, ci funkcjonariusze, którzy są szkoleni w Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, mają jedynie krótkie praktyki w jednostkach penitencjarnych. Natomiast później, gdy trafiają do tych jednostek, to - ja sama wielokrotnie się z tym spotkałam - trochę nie bardzo wiadomo, co z nimi zrobić, bo ich teoretyczne wykształcenie odbiega od zapotrzebowania jednostek penitencjarnych. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia