10. kadencja, 37. posiedzenie, 1. dzień (24-06-2025)

10. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Obrony Narodowej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o obronie Ojczyzny oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1270 i 1334).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Paweł Bejda:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Ocena funkcjonowania dotychczasowych rozwiązań prawnych zamieszczonych w przepisach ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, a także dynamicznie zmieniające się uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne wpływające na bezpieczeństwo państwa wymagają reakcji ustawodawcy w celu usprawnienia funkcjonujących procesów, jak również wprowadzenia nowych rozwiązań. Realizacja konstytucyjnych zadań przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w obecnej sytuacji geopolitycznej, wymusza konieczność podjęcia interwencji legislacyjnej mającej na celu unormowanie działań w zakresie wzmocnienia liczbowego i jakościowego personelu Sił Zbrojnych.

    Ocena rozwiązań w zakresie procesu rekrutacji osób do służby wojskowej wymusza konieczność usprawnienia tego procesu, w szczególności w aspekcie oceny zdolności fizycznej i psychicznej osób ubiegających się o przyjęcie do różnych form służby wojskowej. Impulsem do opracowania niniejszego projektu ustawy są również podejmowane w ostatnim okresie intensywne działania związane z zakupem uzbrojenia i sprzętu wojskowego, w tym od partnerów zagranicznych, co przekłada się na konieczność zmiany uregulowań prawnych w zakresie funkcjonowania Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych oraz systemu kierowania żołnierzy zawodowych na naukę, w tym poza granice państwa, również w celu nabywania kwalifikacji do obsługi nowo wprowadzanego uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

    Projekt ustawy obejmuje w szczególności usprawnienie w resorcie obrony narodowej koordynacji procesu zarządzania kryzysowego NATO i Unii Europejskiej. Chodzi o zmianę z zakresu zarządzania kryzysowego, która ma na celu dokonanie podziału kompetencji pomiędzy dowódcę Wojsk Obrony Terytorialnej, który obecnie odpowiada za całość zagadnienia, a dowódcę operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych, który będzie odpowiadał za obszar koordynacji zarządzania kryzysowego NATO i Unii Europejskiej w resorcie obrony narodowej.

    W przypadku wprowadzenia rozwiązań odnoszących się do funkcjonowania Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych chodzi o to, żeby wskazać nowe źródła dochodów funduszu w postaci odsetek od lokat założonych na rachunku bankowym w państwie realizującym zamówienia na zakup sprzętu wojskowego, środków organizacji międzynarodowych z tytułu udziału Sił Zbrojnych w misjach, zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierzy, którzy nie ukończyli tej nauki, i wpłat bezpośrednio z budżetu MON niewydatkowanych w roku kalendarzowym środków budżetowych.

    Chodzi też o to, żeby ułatwić rekrutację i weryfikację stanu zdrowia kandydatów do wojska. Tutaj chodzi o zniesienie przepisu wskazującego, że postępowanie rekrutacyjne do niezawodowych form służby wojskowej trwa nie dłużej niż 2 dni. Zamiast tego proponuje się wprowadzić regulację, zgodnie z którą postępowanie będzie trwać bez zbędnej zwłoki, co zapewni balans pomiędzy jego sprawnością a rzetelnością w zakresie prawidłowej oceny zdolności do pełnienia przez daną osobę służby wojskowej.

    Dopuszczenie na wniosek zainteresowanej osoby możliwości zmiany przez komisję lekarską kategorii zdrowia A na niższą, jeżeli nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia tej osoby i jest to poświadczone stosowną dokumentacją medyczną.

    Wprowadzenie obowiązkowych badań psychologicznych i lekarskich osób ubiegających się o powołanie do niezawodowych form służby wojskowej również dla osób, które były poddawane takim badaniom w okresie 3 lat przed przystąpieniem do rekrutacji. Do badań psychologicznych będzie można przystępować nie częściej niż raz na 12 miesięcy, co wyeliminuje patologiczne zjawisko kilkukrotnego przystępowania do tych badań aż do tzw. skutku przez osoby, które nie uzyskały pozytywnej opinii psychologicznej.

    Ułatwienia i motywacje dla żołnierzy szkolących się za granicą. Chodzi o wprowadzenie możliwości przebywania żołnierza skierowanego na naukę na okres nie krótszy niż 6 miesięcy poza granicami państwa wraz z małżonkiem oraz dziećmi pozostającymi na jego utrzymaniu. Przyznanie żołnierzom skierowanym na naukę poza granice zwiększonych świadczeń w postaci stypendium, zwrotu kosztów zakwaterowania, zwrotu kosztów przejazdu, zwrotu kosztów ubezpieczenia zdrowotnego oraz zwrotu kosztów nauki dzieci żołnierza w szkole podstawowej i w szkole ponadpodstawowej.

    Rozszerzenie motywacyjnych mechanizmów wynagradzania. Chodzi o wprowadzenie świadczenia motywacyjnego dla żołnierzy niezawodowych, które będzie mogło być przyznane za np. wykonywanie zadań z zakresu zarządzania kryzysowego. To np. walka z powodzią.

    Ułatwienia organizacyjne i kadrowe. Określenie maksymalnej wysokości - w 2025 r. będzie to kwota 378 tys. zł - zwrotu kosztów nauki, jakie obowiązany jest zwrócić żołnierz zawodowy w przypadku przerwania nauki lub zwolnienia się z zawodowej służby wojskowej przed ustalonym okresem. Dodatkowo minister obrony narodowej będzie mógł zwolnić żołnierza z obowiązku zwrotu kosztów ponad kwotę wynoszącą w 2025 r. 75 600 zł.

    Wprowadzenie dla żołnierzy wyznaczonych na stanowiska służbowe, np. attaché, do krajów uznanych za strefę działań wojennych, np. do Iraku, możliwości wykupu ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków.

    Wprowadzenie zakazu kierowania w podróż służbową w tym samym czasie małżonków będących żołnierzami zawodowymi sprawującymi opiekę nad dzieckiem do lat 8. Rozwiązanie to stosuje się również do samotnego rodzica. Obecnie ten zakaz dotyczy rodziców dzieci do lat 4.

    Wprowadzenie możliwości rozwiązania stosunku pracy nawiązanego na podstawie powołania z pracownikiem będącym jednocześnie żołnierzem niezawodowym obrony terytorialnej.

    Wsparcie dla organizacji proobronnych i opieka nad zwierzętami służbowymi. Określenie formy wsparcia finansowego dla organizacji proobronnych. Organizacjom tym będzie przyznawana dotacja celowa. Umożliwienie finansowania opieki dla psów i koni służbowych wycofanych z użycia przed dniem 21 grudnia 2021 r.

    Odszkodowania, świadczenia rzeczowe i zwrot kosztów za ćwiczenia, a mianowicie zwiększenie wysokości jednorazowego odszkodowania wypłacanego w związku ze śmiercią żołnierza będącą następstwem wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową. Dzięki takiej zmianie przykładowo wysokość jednorazowego odszkodowania wynosiłaby dla małżonki i dwójki dzieci zmarłego żołnierza 564 538 zł, podczas gdy obecnie jest to kwota 204 543 zł, a dla dwojga rodziców żołnierza 282 269 zł, podczas gdy obecnie ta kwota wynosi 102 271 zł.

    Dopisanie ministerstw do katalogu przedmiotów, na rzecz których mogą być nakładane świadczenia rzeczowe. Jest to niezbędne w zakresie np. przygotowania zapasowych miejsc pracy.

    Przyznanie zwrotu kosztów przejazdu osób wezwanych na obowiązkowe ćwiczenia wojskowe w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 29 września 2023 r.

    Usprawnienie przepisów dyscyplinarnych. Wprowadzenie dowódcy batalionu i kompanii jako organów dyscyplinarnych. Będą oni mogli wymierzać kary dyscyplinarne za tzw. drobne przewinienia.

    Zmiany w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. I tak propozycje odnoszą się do zasad emitowania obligacji przez Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz funduszy utworzonych, powierzonych albo przekazanych bankowi na podstawie odrębnych ustaw, w tym do obligacji emitowanych na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych.

    Zmiany wprowadzone na wniosek Banku Gospodarstwa Krajowego. Zmiany umożliwią emisję obligacji gwarantowanych przez Skarb Państwa na zasadach podobnych do zasad stosowanych odnośnie do skarbowych papierów oszczędnościowych. Zmiany kreują nowy podrodzaj obligacji gwarantowanych przez Skarb Państwa. Proponowane zmiany mają co do zasady charakter doprecyzowujący oraz ujednolicający obecnie obowiązujące procedury oraz wynikają z aktualnych potrzeb Sił Zbrojnych, w tym przede wszystkim z konieczności zapewnienia żołnierzom odpowiedniego poziomu wyszkolenia, jak również zagwarantowania niezbędnego poziomu finansowania potrzeb Sił Zbrojnych.

    Podczas rozpatrywania projektu przez sejmową Komisję Obrony Narodowej zostały zgłoszone do projektu poprawki, w większości redakcyjne i legislacyjne.

    Chcę też państwu powiedzieć, że przepisy w nowym brzmieniu doprecyzowują również zasady udzielania zezwoleń na fotografowanie - były pytania o to - a także precyzują listę sytuacji, w których fotografowanie nie jest zakazane. Np. nie będzie zakazane fotografowanie obrazu stanowiącego jedynie szczegół całości, jak np. krajobrazu, ani rejestrowanie danego obiektu przez przemieszczający się pojazd. Dodatkowo przepis art. 683a ustawy przewidujący obecnie karę aresztu lub grzywny za złamanie zakazu fotografowania został zmieniony, jest rezygnacja z kary aresztu. Dla osoby, która złamie zakaz fotografowania, karą będzie wyłącznie grzywna. Przedmiotowa poprawka oraz pozostałe poprawki redakcyjno-legislacyjne zostały przyjęte przez sejmową Komisję Obrony Narodowej i uwzględnione w projekcie. Chcę powiedzieć, że m.in. ten taki bardzo restrykcyjny zakaz fotografowania został przyjęty w ustawie o obronie Ojczyzny, której pomysłodawcami, osobami, które zajmowały się procedowaniem nad nią i ustalaniem jej przepisów, byli przedstawiciele poprzednio rządzących. A więc my to w tej chwili poprawiamy, łagodzimy, widząc po prostu różnego rodzaju bezsensy.

    Natomiast były pytania. Ja tu przed chwilą powiedziałem, że odszkodowania będą również dla Wojsk Obrony Terytorialnej. One są zawarte w tym projekcie. Oczywiście mówimy o żołnierzach w momencie wykonywania pewnych czynności, w czasie powołania na szkolenie. W 2024 r. wprowadziliśmy również przepisy dotyczące ochrony prawnej żołnierza, mówię tutaj o tej sytuacji na granicy. Chcę też powiedzieć, że kierownictwo Ministerstwa Obrony Narodowej zawsze będzie stało za żołnierzem. (Oklaski) Zawsze. Zawsze stoimy za żołnierzem i absolutnie zawsze, jeżeli będzie jakakolwiek sytuacja wątpliwa związana z wykonywaniem obowiązków przez tego żołnierza, będziemy za nim stali, dopóki sprawa się nie wyjaśni. Damy ochronę prawną, wzmocnienie finansowe, absolutnie to jest nasz kierunek. Poza tym - bo było też takie pytanie - jeżeli żołnierz jest zwolniony ze służby, to może oczywiście odwołać się od tej decyzji, natomiast opinia jest dokumentem wewnętrznym i nie podlega odwołaniu.

    Było też pytanie w sprawie czołgów K2. Szanowni państwo, Wysoka Izbo, chcę państwu powiedzieć - bo tutaj przedstawiciele poprzednio rządzących, Prawa i Sprawiedliwości, chwalili się tak swoimi sukcesami - i chcę przypomnieć, że ci panowie bez ograniczeń zawierali umowy ramowe, oczywiście bez pokrycia finansowego. My teraz znajdujemy środki finansowe, zawieramy umowy wykonawcze, umowy są realizowane, ale chcę państwu powiedzieć, że skandalem było to, że przy pierwszej umowie wykonawczej PiS zakupił same czołgi bez wozów towarzyszących. Mówimy oczywiście o czołgach K2 z Korei. My to teraz naprawiamy, niedługo będzie podpisana umowa wykonawcza na czołgi K2. Przywracamy normalność, bo zawsze w Bumarze-Łabędach była produkcja czołgów i ta produkcja czołgów K2 będzie wykonywana w Bumarze-Łabędach. I niedługo, myślę, że już w lipcu, będzie podpisana umowa, druga umowa wykonawcza na zakup tych czołgów i docelowo produkcję tych czołgów w wersji K2PL w Bumarze-Łabędach.

    Formy wsparcia dla organizacji proobronnych, oczywiście też już o tym mówiłem. One są zawarte w rozporządzeniu ministra obrony narodowej. Jak najbardziej wspieramy organizacje proobronne.

    Od 1 stycznia 2025 r. powstały wojska bezzałogowe i oczywiście tworzone są stanowiska specjalistyczne dla operatorów dronów. W tej chwili procedujemy nad ustawą infrastrukturalną, która też bardzo wzmocni procedury związane z zakupami dronów. Stawiamy w tej chwili na wojska dronowe. Nie jest to nowy rodzaj Sił Zbrojnych, jest to nowy rodzaj wojsk, bo wojska dronowe to nie tylko drony, to nie tylko to, co lata, lecz także to, co jeździ po ziemi, pływa na wodzie i pływa pod wodą.

    Jeszcze wrócę na moment do fotografowania. Chcę państwu powiedzieć, że w sytuacjach spornych dowódca wyraża zgodę na fotografowanie. I tak jak już tutaj powiedziałem, nie będzie kar aresztu, tylko ewentualnie grzywna, jeżeli oczywiście będzie taka konieczność.

    Natomiast chcę jeszcze państwu powiedzieć, że nie pamięta wół, jak cielęciem był. Chcę tylko przypomnieć podstawowe błędy, absolutnie podstawowe błędy, tych błędów jest mnóstwo, poprzednio rządzącego kierownictwa, poprzedniego kierownictwa Ministerstwa Obrony Narodowej. (Dzwonek) Na przykład brak offsetu do samolotów F-35. Kupione są w tej chwili samoloty F-35, które będziemy musieli serwisować w Stanach Zjednoczonych. Ja tylko chcę przypomnieć, jak podpisywaliśmy umowę na śmigłowce AH-64, czyli na apache, to w pierwszej kolejności podpisaliśmy umowę offsetową. Dzięki niej np. Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 1 w Łodzi czy Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2 w Dęblinie będą mogły serwisować te śmigłowce (Oklaski), bo są to te same silniki - czy w apache’ach, czy w black hawkach, czy w śmigłowcach Leonardo. I to jest właśnie sztuka. Jeżeli kupujemy cokolwiek za granicą, to w sposób maksymalny musimy przenieść te zdolności technologiczne, zdolności serwisowe właśnie do Polski, drodzy państwo, dlatego że koszt zakupu jakiegokolwiek sprzętu to jest tylko jedna trzecia, a dwie trzecie to są później koszty życia i koszty obsługi. Chodzi o to, żeby koszty obsługi były przede wszystkim na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w naszych polskich zakładach zbrojeniowych. To jest absolutnie podstawa.

    O wozach towarzyszących do K2 już mówiłem. Na przykład brak uzbrojenia do samolotów FA-50. Drodzy państwo, to po prostu trzeba być mistrzem świata, żeby w sytuacji za wschodnią granicą, w sytuacji wojny na Ukrainie kupić tylko samoloty szkoleniowe, a nie szkoleniowo-bojowe. Dopiero my teraz uzupełniamy to uzbrojenie. Oczywiście NATO - to jest droga przez mękę. Poprzedni rząd poszedł na skróty i absolutnie nie zapewnił tego uzbrojenia, a zgodę muszą tu wyrażać i Stany Zjednoczone, Kongres Stanów Zjednoczonych, i Korea. To są absolutnie nowe negocjacje, ale chcę uspokoić państwa: jesteśmy już na finiszu. Samoloty FA-50 zaraz będą w pełni uzbrojone i będą mogły być wykorzystywane w systemie par dyżurnych.

    Zostawiliście nas państwo bez tak naprawdę mocy produkcyjnych, jeżeli chodzi o amunicję 155 mm. 2 mld zł przesunięte z budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej, 1 mld zł również przesunięty z Funduszu Inwestycji Kapitałowych - razem 3 mld zł przeznaczone na to, żeby powstała fabryka z prawdziwego zdarzenia, produkująca od A do Z wszystkie elementy do pocisków 155 mm. Ona będzie w Polsce. Absolutnie odpowiedzialne za to są Polska Grupa Zbrojeniowa, Ministerstwo Aktywów Państwowych. Wiem, że te wszystkie procedury są realizowane, są prowadzone rozmowy na temat zakupu technologii. Całość będzie produkowana na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

    I teraz jeszcze, panie marszałku, jeżeli pan pozwoli, odniosę się do kwestii ostatnich kryteriów dotyczących badań psychologicznych, bo też było pytanie na ten temat. Oczywiście jest to wiedza specjalistyczna, oparta na metodach i technikach obowiązujących w nauce, jaką jest psychologia. Zgodnie z ustawą ocenia się m.in. sprawność intelektualną, cechy osobowości, poziom dojrzałości emocjonalnej i społecznej przyszłego żołnierza.

    Chciałbym z tego miejsca bardzo serdecznie podziękować wszystkim klubom za dyskusję, chociaż oczywiście ta dyskusja nie była wolna od polityki. Dziękuję jednak za to, że wszystkie kluby poparły tę zmianę ustawy o obronie Ojczyzny. Ta zmiana jest bardzo potrzebna. Chcę też państwu powiedzieć, że będziemy na bieżąco reagowali, na bieżąco poprawiali tę ustawę o obronie Ojczyzny ze względu na sytuację m.in. geopolityczną, zmieniającą się liczebność wojska - coraz więcej żołnierzy przyjmujemy w tej chwili do naszej armii, coraz więcej szkolimy za granicą, coraz więcej jest różnego rodzaju zdarzeń. To jest, proszę państwa, życie, po prostu życie. Ta ustawa musi być na bieżąco modyfikowana i ona będzie modyfikowana. Bardzo serdecznie dziękuję. Panie marszałku, bardzo dziękuję. Dziękuję państwu. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia