10. kadencja, 38. posiedzenie, 2. dzień (09-07-2025)
17. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (druki nr 1076 i 1401).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański:
Dziękuję bardzo.
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedmiotowy poselski projekt ustawy był procedowany podczas posiedzenia Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych, właściwej komisji, która zajmuje się mniejszościami narodowymi, czyli obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, którzy poczuwają się do wspólnotowej mniejszości z daną określoną mniejszością. Mówimy zatem o Polakach i o zagwarantowaniu potrzeb efektywnego działania w ramach relacji pomiędzy rządem Rzeczypospolitej Polskiej a mniejszościami narodowymi i etnicznymi.
Podczas prac komisji odniosłem nieodparte wrażenie, wsparte również zdaniem pana ministra Sellina, że ideą tej ustawy jest wypracowanie dobrej formuły wzajemnych relacji, budowanie profesjonalnej obsługi i wsparcie merytoryczne dla strony mniejszościowej. Wysoka Izbo, nie mówimy tutaj o Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, bo to wsparcie, ta współpraca jest zapewniona i wynika ona z ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych, która liczy sobie już 20 lat, i właśnie tym działaniem chcemy rozpocząć jej nowelizację. To jest tzw. mała nowelizacja.
Wrócę jeszcze do współpracy w ramach działań i zobowiązań rządu, która wynika z tej ustawy. Urząd obsługujący ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych jest zobowiązany, w myśl art. 30 ust. 1, do organizowania właściwego funkcjonowania i przyjęcia ramowego założeń prac komisji wspólnej, jej obsługi merytorycznej, technicznej i administracyjnej. To się nie zmieni, ta mała nowelizacja ustawy w żaden sposób nie dotyka tej materii. Ta mała nowelizacja, która jest odpowiedzią na bilans otwarcia strony mniejszościowej, to częściowa próba stworzenia areny i równości podmiotów w trakcie prac komisji wspólnej.
Założeniem poselskiego projektu ustawy jest stworzenie prawnych możliwości, dzięki którym przedstawiciele strony mniejszościowej funkcjonujący w ramach komisji wspólnej, a także mój odpowiednik po stronie mniejszościowej, czyli współprzewodniczący komisji wspólnej, będą mieli zorganizowaną pracę w odpowiedni, dobry i merytoryczny sposób, również z uwzględnieniem obsługi merytorycznej i prawnej w ramach funkcjonującego państwa. Długo zastanawialiśmy się nad właściwym umocowaniem tego sekretariatu, czy właściwe jest umocowanie go w którymś z ministerstw, o czym mówił pan poseł Zubowski, czy też przy ministerstwie właściwym do spraw mniejszości narodowych i etnicznych. Uznaliśmy - wskazał na to również pan minister Sellin, pan poseł Sellin - że to jest dobre i uzasadnione, że lokalizacja tego sekretariatu powinna być przy Kancelarii Sejmu, również ze względu na możliwość występowania konfliktów. Jak państwo pamiętacie, komisja wspólna jako organ opiniodawczy, doradczy dla prezesa Rady Ministrów m.in. opiniuje projekty ustaw i opinie te nierzadko mogą stać w opozycji do założeń strony rządowej.
W ramach komisji wspólnej istnieją zespoły. Najważniejszy jest zespół do spraw edukacji, który został reaktywowany. Czasami ścierają się tam również założenia, pewne podejścia dotyczące tego, jak powinna zostać zorganizowana edukacja, czy jest konieczne wyodrębnienie edukacji mniejszościowej, dlatego też zlokalizowanie sekretariatu, który ma być również wsparciem merytorycznym i prawnym w ramach resortu spraw wewnętrznych i administracji przy ministrze właściwym do spraw mniejszości, jest nieefektywne. Sekretariat powinien być zlokalizowany właśnie przy marszałku Sejmu, w ramach struktury Kancelarii Sejmu, w ramach odrębnej jednostki organizacyjnej.
Podczas debaty oczywiście padło bardzo dużo pytań. Odniosę się tutaj do części z nich, ponieważ ich adresatem jest wnioskodawca tego projektu. Było dużo pytań w kwestii dotacji, możliwości. Pan poseł Rzepa na samym końcu zaapelował o to, abyśmy spróbowali zamienić formułę dotacyjną, czyli tzw. jednoroczną, budżetową, na inną formułę. Pragnę państwa zapewnić, że powstał zespół do spraw dużej nowelizacji ustawy mniejszościowej, bo te dwie dekady funkcjonowania tej ustawy... Jest to kwestia, którą słusznie podniosła pani przewodnicząca Nowicka. Ta ustawa była budowana bardzo, bardzo długo, to był chyba jeden z najdłuższych procesów legislacyjnych ze względu na ważkość, ważność i wieloaspektowość materii ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych, ale po 20 latach wszystko wymaga przeglądu. Zmienia się rzeczywistość zewnętrzna, nasze postrzeganie świata, zmieniają się oczekiwania, mniejszości, rządzący, dlatego też ten niezwykle ważny przegląd, duży przegląd, i powołany zespół w ramach komisji wspólnej, który będzie składał się z przedstawicieli strony mniejszościowej i przedstawicieli strony rządowej, z całą pewnością odniesie się również do materii, o której wspominał pan poseł Rzepa. Oczywiście tych materii będzie bardzo dużo, m.in. edukacja, szkolnictwo, kultura, dziedzictwo narodowe.
Padło pytanie dotyczące finansowania i budżetu, który jest przeznaczony na dotacje podmiotowe, przedmiotowe, który są rozdysponowywane na rzecz podmiotów mniejszościowych, organizacji mniejszościowych. Z taką troską państwo z Prawa i Sprawiedliwości odnosiliście się do finansowania mniejszości, podczas gdy przez wiele lat finansowanie było na takim samym poziomie i wynosiło 18 mln zł. Od 2023 r. poziom ten na trwałe został podniesiony o kolejne 3 mln zł i mam nadzieję, że ten progres, ten postęp w zakresie finansowania koniecznych działań zostanie zachowany, choćby po prostu po to, żeby te organizacje mogły funkcjonować, czyli chodzi tu o tzw. dotację podmiotową na przeżycie tych organizacji mniejszościowych. Powiem to raz jeszcze: to są polscy obywatele. Żeby mogli kultywować swoją tożsamość, tradycję, historię i mieć możliwość dzielenia się tym z kolejnymi pokoleniami, zawsze muszą być pod bacznym i wspierającym okiem rządu polskiego.
To, co bardzo ważne, szanowni państwo: jeszcze raz bardzo proszę i apeluję o to, żebyśmy właściwie zrozumieli ideę tej ustawy. Strona mniejszościowa i Komisja Wspólna Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych nadal będą i będą działały w zakresie ustawy w myśl art. 30, to wsparcie będzie. Już jest należne wsparcie dla poszczególnych członków mniejszości narodowych i etnicznych oraz współprzewodniczącego i powinno być ono przygotowywane i adresowane do tych organizacji ze strony Kancelarii Sejmu. To jest drobna, ale jakże ważna ustawa, która poprawi jakość debaty publicznej, jakość funkcjonowania Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Jestem pewien, że taka formuła przyczyni się do dobrego funkcjonowania i do dobrego odbioru, również zewnętrznego. Chodzi też o to, żebyśmy my na tej sali również się nie mylili.
Adresowaliście państwo pytanie do niewłaściwego ministra - do spraw Polonii, bo w tym zakresie ministrem właściwym jest minister spraw zagranicznych. Mieszacie państwo komisje. To nie jest Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych, do której państwo adresujecie pytania, tylko Komisja Łączności z Polakami za Granicą. Nie róbmy ze wszystkiego polityki. My nie mówimy tutaj o Ukraińcach, nie mówimy o Białorusinach czy Rosjanach. Mówimy o obywatelach polskich, którzy stanowią element mniejszości narodowych i etnicznych. My organizujemy jako państwo - czujemy się zobowiązani, żeby to zorganizować - prawne struktury osadzone w ustawie, żeby te mniejszości mogły funkcjonować.
Szanowni Państwo! Minister spraw wewnętrznych i administracji udziela pełnej rekomendacji, wspiera procedowany projekt ustawy i rekomenduje kontynuację prac na tym etapie. Rozumiem, że pani wnioskodawca również będzie chciała się w jakiejś części odnieść do pytań, które z tej sali padły. Jeżeli tak, to serdecznie dziękuję państwu za uwagę.
Przebieg posiedzenia