10. kadencja, 39. posiedzenie, 2. dzień (23-07-2025)

22. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1472 i 1476).

Poseł Sprawozdawca Adam Krzemiński:

    Szanowna Pani Marszałek! Pani Minister! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1472. Marszałek Sejmu zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu skierował w dniu 9 lipca 2025 r. powyższy projekt ustawy do Komisji Edukacji i Nauki do pierwszego czytania.

    Celem projektu ustawy o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw jest podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela przez zapewnienie nauczycielom korzystniejszych niż obecnie rozwiązań zawartych w pragmatyce zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie wynagradzania, czasu pracy i ochrony stosunku pracy. Ponadto zachodzi potrzeba doprecyzowania niektórych przepisów pragmatyki zawodowej w celu wyeliminowania przypadków ich niewłaściwego stosowania.

    Proponowane zmiany są efektem wniosków, które były kierowane do ministra edukacji narodowej przez nauczycieli, nauczycielskie organizacje związkowe i inne środowiska oświatowe. Powołany został więc Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, w skład którego weszli przedstawiciele strony rządowej, organizacji związkowych oraz ogólnopolskich organizacji i jednostek samorządu terytorialnego. Efektem ich prac jest przygotowany projekt. W projekcie ustawy proponuje się wprowadzenie następujących zmian i rozwiązań w ustawie - Karta Nauczyciela.

    Rozszerzenie uprawnień nauczycieli w zakresie nagrody jubileuszowej. Wysokość nagrody za 40 lat pracy proponuje się podwyższyć z 250% do 300% wynagrodzenia miesięcznego, a ponadto proponuje się wprowadzenie nagrody jubileuszowej dla nauczycieli za 45 lat pracy w wysokości 400% wynagrodzenia miesięcznego.

    Korzystniejsze ukształtowanie odpraw przysługujących nauczycielom w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Tu proponuje się, aby nauczycielowi przysługiwała jednorazowa odprawa w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia po 10 latach pracy, 3-miesięcznego wynagrodzenia po 15 latach pracy oraz 6-miesięcznego wynagrodzenia po 20 latach pracy. Podobnie jak w poprzedniej propozycji jest to element ujednolicenia rozwiązań z tymi, które są przewidziane dla niepedagogicznych pracowników jednostek oświatowych.

    Ujednolicenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe. Obecnie w części jednostek oświatowych pensum regulują zapisy Karty Nauczyciela i jest to 18 godzin, a w jednostkach oświatowych, dla których organem prowadzącym są jednostki samorządu terytorialnego, pensum ustalane jest w regulaminach rad gmin, powiatów, województw i często jest wyższe niż 18 godzin, co powoduje poczucie niesprawiedliwości wśród nauczycieli praktycznej nauki zawodu. Proponuje się, aby obydwie grupy nauczycieli obowiązywał ten sam tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin, tj. 18 godzin tygodniowo.

    Uregulowanie w ustawie przypadków, w których nauczyciel zachowuje albo traci prawo do wynagrodzenia za przydzielone, ale nie zrealizowane godziny ponadwymiarowe, oraz uregulowanie w jednolity sposób dla nauczycieli szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej sposobu ustalania liczby godzin ponadwymiarowych w tygodniach, w których przypadają dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy nauczyciela lub dni ustawowo wolne od pracy, oraz w tych tygodniach, w których zajęcia rozpoczynają się lub kończą w trakcie tygodnia. Tu proponuje się, aby co do zasady wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługiwało za zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, ale od tej zasady przewidziane zostały wyjątki, zgodnie z którymi nauczyciel otrzyma wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, mimo że w danym tygodniu nie zrealizował przydzielonych zajęć, ale nie ze swojej winy.

    Wyeliminowanie przypadków przydzielania nauczycielom zastępstw za nieobecnych nauczycieli do realizacji w czasie, w którym powinni oni realizować zajęcia w ramach obowiązującego ich tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Zmiana realizowana będzie przez wyraźne wskazanie, że godziny doraźnych zastępstw nie mogą być realizowane w czasie, w którym zostały zaplanowane do realizacji przez nauczyciela zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, z wyjątkiem przypadku, gdy z przyczyn dotyczących szkoły w danym dniu nauczyciel nie mógł zrealizować zajęć wynikających z obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć. Dotyczy to w szczególności nauczycieli bibliotekarzy, pedagogów, psychologów, logopedów, ale znane są też przypadki takiej pracy nauczycieli wspomagających.

    Umożliwienie nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. To jest wynik tego, że wprowadzone ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. zmiany w ustawie - Karta Nauczyciela doprowadziły do tego, że uniemożliwiły wielu nauczycielom skorzystanie z urlopu na poratowanie zdrowia, mimo że nie planowali korzystać z prawa do wcześniejszej emerytury przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Ta zmiana przywraca tę możliwość.

    Skrócenie okresu zatrudnienia nauczyciela początkującego posiadającego wymagane kwalifikacje na podstawie umowy o pracę na czas określony z 2 lat szkolnych do 1 roku szkolnego. Po jego upływie oraz po spełnieniu warunków określonych w ustawie - Karta Nauczyciela nauczyciel ten będzie zatrudniany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W związku z tą zmianą przyspieszony zostanie termin dokonania oceny pracy nauczyciela, który odbywa przygotowanie do zawodu nauczyciela.

    Doprecyzowanie obowiązków i wzmocnienie roli mentora, które określone są w odpowiednich artykułach Karty Nauczyciela.

    Doprecyzowanie art. 6a ust. 8a pkt 9 ustawy - Karta Nauczyciela przez wskazanie, że uzasadnienie oceny pracy nauczyciela powinno zawierać uzasadnienie dokonanej oceny poziomu spełnienia każdego kryterium oceny pracy nauczyciela, które miało zastosowanie do oceny pracy tegoż nauczyciela.

    Uregulowanie w ustawie - Karta Nauczyciela kwestii ochrony przedemerytalnej w jednolity sposób dla nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania oraz nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, z uwzględnieniem warunków wynikających z organizacji pracy szkoły.

    Wyłączenie możliwości powierzania przez wojewodów kuratorom oświaty prowadzenia należących do właściwości wojewody spraw dotyczących powoływania i odwoływania komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli, funkcjonowania tych komisji oraz nadzoru nad pracą rzeczników dyscyplinarnych.

    Wydłużenie terminu przewidzianego na dokonanie oceny pracy nauczyciela w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, przeniesienia do innej szkoły lub udzielenia urlopu bezpłatnego.

    Zmiany o charakterze doprecyzowującym w zakresie pracy, awansu zawodowego oraz zatrudniania nauczycieli.

    Uregulowanie w ustawie - Karta Nauczyciela szczegółowych warunków obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw w jednolity sposób dla nauczycieli szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej.

    Zmiana przesłanki przydzielenia nauczycielowi godzin ponadwymiarowych. Obecnie w art. 35 ustawy - Karta Nauczyciela mamy zapis, że nauczyciel może być zobowiązany do pracy w godzinach ponadwymiarowych tylko w szczególnych przypadkach podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania. Proponuje się, aby nauczyciela można było zobowiązać do pracy w godzinach ponadwymiarowych w szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły, oczywiście za jego zgodą.

    Umożliwienie przydzielania nauczycielom praktycznej nauki zawodu i nauczycielom teoretycznych przedmiotów zawodowych godzin ponadwymiarowych w wymiarze wyższym niż określony w art. 35 ust. 1 ustawy - Karta Nauczyciela, również za ich zgodą.

    Przesunięcie terminu wypłaty składników wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac. Wiemy, że teraz jest tak, że nauczyciele do końca miesiąca otrzymują wynagrodzenie również za pracę wykonaną w danym miesiącu, co jest problemem przy naliczaniu wynagrodzenia za ostatnie dni miesiąca. Teraz składniki te będą wypłacane miesięcznie lub jednorazowo z dołu do piątego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, za który przysługuje to wynagrodzenie.

    Poszerzenie katalogu specjalistów o doradców zawodowych, którzy mogą być zatrudnieni w jednostkach oświatowych. Decyzję o zatrudnieniu będzie podejmował dyrektor, kierując się analizą potrzeb dzieci, uczniów, rodziców w celu zapewnienia adekwatnego wsparcia w zakresie doradztwa zawodowego.

    Doprecyzowanie przepisów Karty Nauczyciela w zakresie sposobu ustalania środków na nagrody dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze przewidzianych w budżetach wojewodów.

    Doprecyzowanie przepisu określającego warunki nabycia prawa do pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia, tak aby nie rodził on wątpliwości interpretacyjnych.

    W projekcie ustawy proponuje się również zmiany w innych ustawach.

    W ustawie z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych proponuje się rozszerzenie grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego o nauczycieli, którzy do tej pory takiego uprawnienia nie posiadali.

    W ustawie - Prawo oświatowe proponuje się umożliwienie przedłużenia powierzenia stanowiska dyrektora szkoły lub placówki na kolejny okres bez konieczności przeprowadzenia konkursu. Będzie to możliwe po wydaniu pozytywnej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny oraz po zasiągnięciu opinii rady szkoły lub placówki i rady pedagogicznej, a także zakładowych organizacji związkowych - oczywiście nie dłużej niż na 10 lat, włączając w to wcześniejsze okresy pełnienia funkcji dyrektora. W ustawie proponuje się rozszerzenie zakresu danych rejestrowych wykorzystywanych w monitoringu karier absolwentów publicznych i niepublicznych szkół ponadpodstawowych o dane z KRUS-u, ZUS-u, ze zintegrowanego systemu informacji o szkolnictwie wyższym i nauce i z systemu informacji oświatowej. Proponuje się też możliwość składania przez pracodawcę do wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników oświadczenia, a nie zaświadczeń, które do tej pory musieli zdobywać, o uzyskanej pomocy de minimis oraz oświadczenia o nieuzyskaniu tej pomocy.

    W ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej proponuje się: zastąpienie gromadzenia danych o liczbie uczniów uczestniczących w zajęciach wychowania do życia w rodzinie gromadzeniem danych o liczbie uczniów uczestniczących w zajęciach edukacji zdrowotnej; pozyskiwanie do bazy SIO z systemu teleinformatycznego ZUS informacji o korzystaniu przez nauczyciela ze świadczenia emerytalnego; dodanie możliwości przekazania przez szkoły i placówki oświatowe do bazy danych SIO danych w zakresie przypisania ucznia do oddziału, do którego ten uczeń będzie uczęszczał w kolejnym roku szkolnym, w okresie ferii letnich; dodanie uprawnienia dla dyrektora szkoły i placówki oświatowej do udzielania upoważnienia i przyznawania danych dostępowych kierownikowi jednostki obsługującej lub pracownikowi tej jednostki; umożliwienie osobie upoważnionej, która pozyskała dane dostępowe do bazy danych SIO, zalogowania się do tego systemu teleinformatycznego zarówno za pomocą danych dostępowych obejmujących niepowtarzalny identyfikator użytkownika i hasło, jak i z wykorzystaniem środka identyfikacji elektronicznej.

    Komisja Edukacji i Nauki po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 10 lipca wnosi o uchwalenie załączonego projektu ustawy. Zgodnie z art. 43 ust. 3 regulaminu Sejmu na żądanie wnioskodawcy przedstawiamy wniosek mniejszości, którego treść zawarta jest w druku nr 1476. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia